మొదటి మహేంద్రుడు (నొళంబ)

మొదటి మహేంద్రుడు 9వ శతాబ్దం చివరలో నొళంబ పల్లవుల రాజు.¹² 1912–13 నాటి శాసన నివేదిక ఆయనను “నొళంబులలో అత్యంత శక్తిమంతుడు” అంది.¹ ఆయన యుద్ధాలు అనంతపురం ప్రాంతం నుంచి పుంగనూరు చుట్టూ ఉన్న బాణ దేశం వరకు, దక్షిణాన ధర్మపురి వరకు సాగాయి.¹³

కుటుంబం

మహేంద్రుడు పొలల్చోర అని కూడా పిలిచే నొళంబాధిరాజు, గంగ రాజు రాచమల్లుని కూతురు జయబ్బెల కొడుకు.³² 1910లో హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) సంపాదకత్వం చేసిన ధర్మపురి శాసనం అలా చెబుతుంది.³ ఆయన రాణి దివలబ్బరసి లేదా దివాంబికే అనే కదంబ రాకుమారి అని బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) (1909) రాశారు.⁴ ఆయన కొడుకు అయ్యప.⁴

శాసనాలు

శక 800 (878–79; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) కంటే ముందరి మహేంద్రుని శాసనం ఏదీ కృష్ణశాస్త్రికి తెలియదు.² సేలం జిల్లాలోని ధర్మపురిలో ఉన్న శక 815 (892–93) నాటి ఒక శాసనాన్ని కృష్ణశాస్త్రి సంపాదకత్వం చేశారు.³⁵ ఆయన పాలనలో ఒక వ్యాపారి ఇద్దరు కొడుకులు నిధియణ్ణ, చండియణ్ణ తగడూరు (ధర్మపురి)లో ఒక జైన దేవాలయం కట్టించారని అది నమోదు చేస్తుంది.⁶ నిధియణ్ణ రాజు నుంచి ములపల్లి గ్రామాన్ని పొంది, దానిని దేవాలయానికి ఇచ్చాడు.⁶ అనంతపురం జిల్లా కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కంబదూరులో ఒక స్తంభం శక 805 (883)లో సూర్య దేవాలయానికి భూమి, వరి దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.⁷ ఈ శాసనం ఆయనను “మూడు లోకాల వీరుడు” అంటుందని 1912–13 నాటి నివేదిక గుర్తించింది.¹

బాణులతో యుద్ధం

మహేంద్రుడు తనను తాను మహాబలి వంశం, అంటే బాణుల నాశకుడు అని పిలుచుకున్నాడు.³¹ పుంగనూరు చుట్టూ ఉన్న బాణ దేశం పులినాడుపై ఆయన దండయాత్రను 1912–13 నాటి నివేదిక వర్ణించింది.¹⁸ ఒక నొళంబ రాజు పులినాడును తీసుకోమని తన నాయకులు కడువట్టి, మదువలను ఆదేశించాడని పలమనేరు దగ్గరి కలకట్టూరులోని ఒక శాసనం చెబుతుంది.⁸ వారు పెర్రవి పట్టణాన్ని తగలబెట్టారు.⁸ ఈ రాజు మహేంద్రుడా ఆయన తండ్రా అనేది నివేదిక చెప్పలేకపోయింది.¹⁸

సూయెల్ (Sewell), అయ్యంగార్ (Aiyangar) (1932) సొరెమతి యుద్ధాన్ని ఈ యుద్ధంలో ఉంచారు.⁹ వారి కథనంలో బాణ, వైదుంబ నాయకులు అక్కడ నొళంబ, గంగ సైన్యాలను వెనక్కి తిప్పికొట్టారు.⁹ కానీ 892 నాటికి మహేంద్రుడు తాను బాణ వంశాన్ని నాశనం చేశానని చెప్పుకుంటున్నాడని వారు గుర్తించారు.¹⁰

ముగింపు

మహేంద్రుడు గంగుల సామంతుడిగా మొదలుపెట్టాడని, కానీ 878లో స్వతంత్ర రాజు హోదా తీసుకున్నాడని రైస్ రాశారు.⁴ సూయెల్, అయ్యంగార్ తన గంగ అధిపతితో ఒక గొడవను వర్ణించారు. అందులో మహేంద్రుడు మొదట గెలిచాడు.¹⁰ తర్వాత గంగ మొదటి బూతుగ మూడు యుద్ధాలలో ఆయనను ఓడించాడు.¹¹ బూతుగ కొడుకు ఎరెయప్ప తిప్పేరు, సూరూరు, పెంజేరు (హెంజేరు, ఇప్పటి హేమావతి) కోటలను తీసుకుని మహేంద్రుడిని చంపాడు.¹¹ దీని నుంచి ఎరెయప్ప మహేంద్రాంతక, “మహేంద్రుని మృత్యువు” అనే బిరుదు పొందాడు.⁴ సూయెల్, అయ్యంగార్ మహేంద్రుని చివరి ఓటమిని 904కు ముందు ఉంచారు.¹¹

Footnotes

1. H. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1912–13, Part II, para. 13, p. 90 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Krishna Sastri, “Two Nolamba Inscriptions” (1910), p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

3. H. Krishna Sastri, “Two Nolamba Inscriptions from Dharmapuri”, Epigraphia Indica X (1909–10), p. 56 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 56 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 39 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

6. Krishna Sastri, “Two Nolamba Inscriptions” (1910), p. 57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 20, Anantapur No. 125 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy for 1912–13, Part II, para. 13, p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

9. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 38 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

10. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 40 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

11. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), pp. 40–41 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³