ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

హేమావతి

అనంతపురం జిల్లాలోని మడకశిర తాలూకాలో, అమరాపురానికి ఎనిమిది మైళ్లు దక్షిణాన ఉన్న గ్రామం. దీన్ని నొళంబ పల్లవుల ప్రధాన పట్టణం (హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి మాటల్లో 'రాజధాని') హెంజేరు లేదా పెంజేరుగా గుర్తించారు. అక్కడి ఒక స్తంభం నొళంబ రాజుల వంశవృక్షాన్ని ఇస్తుంది. చోళ కాలపు రెండు తమిళ శాసనాలు, 1205–06 నాటి హొయసల వీర బల్లాలుడి (రెండవ బల్లాలుడి) దానపత్రం దాని తర్వాతి శాసనాలలో ఉన్నాయి. మెరుగుపెట్టిన నల్లరాతి స్తంభాలున్న దాని ఆలయాలలో దొడ్డేశ్వర (లేదా నొణేశ్వర), మల్లేశ్వర, విరూపాక్షేశ్వర, సిద్ధేశ్వర ఆలయాలు ఉన్నాయి.

A square black stone panel framed by a raised border, carved with a figure riding an animal among smaller figures, set in a long stone beam.
A square black stone panel framed by a raised border, carved with a figure riding an animal among smaller figures, set in a long stone beam. · Sailko (opens in a new tab) · CC BY 3.0 (opens in a new tab)

హేమావతి అనంతపురం జిల్లాలోని మడకశిర తాలూకాలో, అమరాపురానికి ఎనిమిది మైళ్లు దక్షిణాన ఉన్న గ్రామం.1 9వ, 10వ శతాబ్దాలలో నొళంబ పల్లవుల ప్రధాన పట్టణమైన హెంజేరు లేదా పెంజేరుగా దీన్ని గుర్తించారు.12 1905 నాటి అనంతపురం గెజిటీర్ దీనికి “జిల్లాలోని ఏ చోటుకూ తీసిపోని ప్రాచీన చరిత్ర” ఉందని చెప్పింది.1

నొళంబుల హెంజేరు

బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) హేమావతిని శాసనాలలోని పెంజేరు లేదా హెంజేరుగా గుర్తించారు.1 గ్రామానికి కొంచెం దక్షిణాన ఉన్న ఒక శివారు గ్రామాన్ని 1905లో ఇంకా హెంజేరు అని పిలిచేవారు.1 హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) (1910) హెంజేరును “నొళంబుల రాజధాని” అని పిలిచారు.2

1905 నాటికి అక్కడ నొళంబ వంశానికి చెందిన మూడు శాసనాలను నకలు తీశారు.1 వాటిలో ఒకటి ఆ వంశ రాజుల సుదీర్ఘ వంశవృక్షాన్ని ఇస్తుంది.1 కృష్ణ శాస్త్రి పల్లవ పూర్వీకుడు త్రినయనుడి నుంచి దిలీపుడి (ఇరివ-నొళంబుడి) వరకు ఉన్న ఈ వంశవృక్షాన్ని ఒక హేమావతి స్తంభం నుంచి ముద్రించారు.3 దిలీపుడి శాసనం తేదీ శక 864 (942–43; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).3 రైస్ తన తుమకూరు సంపుటిలో హేమావతి స్తంభాలను ముద్రించారని కృష్ణ శాస్త్రి గుర్తించారు.2

తర్వాతి శాసనాలు

అనంతపురం గెజిటీర్ హేమావతిలోని తర్వాతి శాసనాలను జాబితా చేసింది:1

  • ఒక పశ్చిమ చాళుక్య రాజు శాసనాలు1
  • ఒక చోళ పాలకుడి రెండు తమిళ శాసనాలు, వాటిలో ఒకటి ఒక కులోత్తుంగ చోళుడి పాలన కాలానిది14
  • హొయసల రాజు వీర బల్లాలుడు (రెండవ బల్లాలుడు) 1205–06లో నొళంబేశ్వర ఆలయానికి ఇచ్చిన దానపత్రం41

ఈ నొళంబేశ్వర ఆలయం బహుశా ఈనాటి దొడ్డేశ్వర గుడి అని గెజిటీర్ భావించింది.4 శక 1090 నాటి మల్లిదేవ చోడ మహారాజు అనే నాయకుడి శాసనాన్ని కూడా వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) (1919) అక్కడ జాబితా చేశారు.5 1072లో ఉదయాదిత్యుడు అనే నాయకుడు పెంజేరు నుంచి నొళంబవాడిని పాలించాడని రైస్ రాశారు.6

ఆలయాలు

ప్రధాన ఆలయాలు గ్రామానికి ఈశాన్యంగా ఒక సమూహంగా ఉన్నాయి.1 వాటి సున్నితమైన చెక్కడాన్ని, మెరుగుపెట్టిన నల్లరాతి భారీ స్తంభాలను గెజిటీర్ గుర్తించింది.1 గ్రామంలోని ఇళ్లను తరచుగా కనుమరుగైన గుళ్ల చెక్కిన రాళ్లతో కట్టారు.1

దొడ్డేశ్వర (లేదా నొణేశ్వర) ఆలయం చిన్నదిగా, తక్కువ ఎత్తుతో ఉంటుంది.17 దాని పెద్ద రాళ్లను గోడలో అమర్చిన సన్నని స్తంభాల్లా కనిపించేలా చెక్కారు.7 ద్వారం ముందు సుమారు ఎనిమిది అడుగుల పొడవు గల ముదురు గ్రానైట్ నంది ఉంది.7 లోపల మహాభారతం, రామాయణం దృశ్యాలు చెక్కిన ఇరవై నల్లరాతి స్తంభాలపై ఒక మండపం ఉంది.7 ఈ సమూహంలోని ఇతర ఆలయాలు మల్లేశ్వర, విరూపాక్షేశ్వర, సిద్ధేశ్వర ఆలయాలు.7

Footnotes

  1. Francis, Anantapur (1905), p. 180 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15

  2. H. Krishna Sastri, “Two Nolamba Inscriptions from Dharmapuri”, Epigraphia Indica X (1909–10), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Krishna Sastri, “Two Nolamba Inscriptions” (1910), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Francis, Anantapur (1905), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 22, Anantapur No. 139 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 59 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Francis, Anantapur (1905), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

నొళంబ పల్లవులు

సుమారు క్రీ.శ. 800–974

9వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం చివరి వరకు చిత్రదుర్గ, తుమకూరు ప్రాంతాన్ని, అనంతపురం జిల్లాలో చాలా భాగాన్ని కలిపిన 'ముప్పై రెండువేల' ప్రాంతమైన నొళంబవాడిని పాలించిన పల్లవుల శాఖ. హెంజేరు (మడకశిర తాలూకాలోని హేమావతి) వారి ముఖ్య పట్టణాల్లో ఒకటి. మొదట రాష్ట్రకూటుల, గంగుల సామంతులైన వారు బాణ వంశాన్ని నాశనం చేశానని చెప్పుకున్న మొదటి మహేంద్రుని కాలంలో శక్తిమంతులయ్యారు. అనంతపురంలో వారి శాసనాలు హేమావతి, హిందూపురం, మణేపల్లి, కంబదూరులలో ఉన్నాయి. వాటికి 853 నుండి 965 వరకు తేదీలు ఉన్నాయి. గంగ రాజు మారసింహుడు (974లో మరణం) 'నొళంబ వంశానికి మృత్యువు' అనే బిరుదు తీసుకున్నాడు. తర్వాత నొళంబ పల్లవ బిరుదు చోళుల, పశ్చిమ చాళుక్యుల కింది నాయకులకు వెళ్లింది.

వ్యక్తులు

మొదటి మహేంద్రుడు (నొళంబ)

సుమారు క్రీ.శ. 878–904

నొళంబ పల్లవులలో అత్యంత శక్తిమంతుడైన రాజు, పొలల్చోర నొళంబాధిరాజు, గంగ రాకుమారి జయబ్బెల కొడుకు. ఆయన శాసనాలు శక 800 (878–79) నుంచి ఉన్నాయి. అనంతపురంలోని కంబదూరులో ఒక స్తంభం ఆయన పాలనలో శక 805 (883) నాటిది. ఆయన పుంగనూరు చుట్టూ ఉన్న బాణుల దేశం పులినాడుపై దండెత్తి, తనను తాను 'మహాబలి వంశ నాశకుడు' అని పిలుచుకున్నాడు. తన గంగ అధిపతులతో గొడవ తర్వాత బూతుగ ఆయనను ఓడించాడు. దాదాపు 904కు ముందు గంగ రాకుమారుడు ఎరెయప్ప ఆయనను చంపాడు.

ఇరివ నొళంబ (దిలీపుడు)

సుమారు క్రీ.శ. 943–966

నొళంబ పల్లవ రాజు, అయ్యప చిన్న కొడుకు, మొదటి మహేంద్రుని మనవడు. 940లో రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణుడు అన్నిగను ఓడించిన తర్వాత ఆయన తన అన్న అన్నిగ తర్వాత పదవికి వచ్చాడు. బి. లూయిస్ రైస్ ఆయనకు 943 నుంచి 966 వరకు తేదీలు ఇస్తారు. హేమావతి స్తంభంపై ఉన్న వంశావళి శక 864 (942–43) నాటి ఒక శాసనంలో ఆయనతో ముగుస్తుంది. హిందూపురం చెరువు కింద ఆయన పాలన కాలపు ఒక శాసనం ఉంది. వైదుంబులు ఆయనకు సేవ చేశారు. 961లో ఒక బాణ నాయకుడు ఆయన కింద ఒక జిల్లాను పాలించాడు. 965లో ఆయన మనవడు పొలల్చోర కంబదూరులో ఒక స్తంభాన్ని నిలిపాడు.

రెండవ బల్లాలుడు (హొయసల)

క్రీ.శ. 1173–1220

1173 జూలై 22న ద్వారసముద్రంలో పట్టాభిషేకం జరిగిన హొయసల రాజు. ఆయన సోరటూరు దగ్గర సేవుణ సైన్యాన్ని ఓడించాడు, పాండ్యుల కోట ఉచ్చంగిని తీసుకున్నాడు, తన సరిహద్దును భీమా నది వరకు విస్తరించాడు. ఆయన నొళంబవాడిని తీసుకున్నాడు. అనంతపురం ప్రాంతంలో ఆయన శాసనాలు పరిగి (శక 1100, 1178), హేమావతి (1205–06)లలో ఉన్నాయి. ఆయన గుత్తిని తీసుకున్నాడని హరిహరలోని ఒక శాసనం చెప్పుకుంటుంది. బి. లూయిస్ రైస్ ఆయన పాలనను 1173–1220గా చెప్పారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (opens in a new tab), Government of Madras (Addison & Co.), 1905, pp. 15–16, 180–181. [Public domain]
  2. Sten Konow and V. Venkayya (eds.), Epigraphia Indica, Vol. X (1909–10) (opens in a new tab), Government Printing, India, Calcutta, 1910, pp. 57–58. H. Krishna Sastri, Two Nolamba Inscriptions from Dharmapuri. [Public domain]
  3. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (opens in a new tab), Archibald Constable, London, 1909, pp. 55, 59. [Public domain]
  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 22. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: