తెలుగు చరిత్రTelugu History

సినిమా రాక, 1921–1931

మూకీ సినిమాల కాలంలో కదిలే బొమ్మలు తెలుగు నేలకు ఎలా వచ్చాయో ఈ పేజీ చెబుతుంది: 1921లో మద్రాసులో తయారైన మొదటి సినిమా, మొదటి సినిమా హాళ్లు, మద్రాసు జిల్లాల్లో తిరిగిన టూరింగ్ సినిమాలు, 1927–28 నాటి భారతీయ సినిమాటోగ్రాఫ్ కమిటీ మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో గమనించిన విషయాలు, 1931లో మాట్లాడే సినిమా రాక.

1920లలో కదిలే బొమ్మలు తెలుగు నేలకు చేరాయి. సినిమాలు ఎక్కువగా బొంబాయి నుంచి వచ్చేవి. టూరింగ్ సినిమాలు తమ ప్రొజెక్టర్లను ఊరూరా తిప్పాయి.12 ఈ మూకీ కాలంలో మద్రాసులో తయారైన సినిమాలు చాలా తక్కువ.34 1921 నాటి మొదటి మద్రాసు సినిమా నుంచి 1931 నాటి మొదటి టాకీ వరకు సినిమా ఎలా వచ్చిందో ఈ పేజీ చెబుతుంది. ఆ తర్వాత వచ్చిన తెలుగు సినిమాల కథ తొలి తెలుగు టాకీలు పేజీలో ఉంది.

ఆధారాల గురించి. ఇక్కడ ముఖ్య ఆధారం 1927–28 నాటి భారతీయ సినిమాటోగ్రాఫ్ కమిటీ నివేదిక. సినిమా వ్యాపారాన్ని పరిశీలించడానికి భారత ప్రభుత్వం ఈ కమిటీని వేసింది.56 మద్రాసు సాక్షుల వాంగ్మూలాల సంపుటం మా గ్రంథాలయంలో లేదు, అందుకే నివేదికనే వాడాము. పన్నా షా రాసిన భారతీయ సినిమా చరిత్ర (1950), 1953 నాటి సినిమా అల్మనాక్ ఇతర ఆధారాలు.15

బొంబాయి నుంచి సినిమాలు

1921 వరకు దక్షిణ భారతదేశానికి దేవుళ్ల కథల సినిమాలు బొంబాయి నుంచి పుష్కలంగా వచ్చేవని పన్నా షా రాశారు. అందుకే దక్షిణాది అప్పటికి సొంతంగా సినిమాలు తీయలేదు.1 1927లోనూ కమిటీకి ఇదే కనిపించింది. బొంబాయి సినిమాలు మద్రాసులోనూ, ఇంకా ఎన్నో నగరాల్లోనూ ఆడాయి.7

కొన్ని సినిమాలు ఎక్కడైనా నచ్చేవి, కొన్ని నచ్చేవి కావు అని కమిటీ గమనించింది. బెంగాలీ జీవితం గురించిన సినిమా మద్రాసులో చదువులేని ప్రజలకు అంతగా నచ్చలేదు.7 కానీ బొంబాయి సినిమాల్లో కనిపించే మరాఠీ జీవన విధానం దక్షిణాదిలో ప్రేక్షకులను ఆకర్షించింది.7 దేవుళ్ల కథలు, అరేబియన్ నైట్స్ వంటి కథలు అన్ని చోట్లా ఆదరణ పొందాయి.7

మద్రాసులో తయారైన మొదటి సినిమాలు

1953 నాటి సినిమా అల్మనాక్ ప్రకారం మద్రాసులో మొదటి సినిమా 1921లో తయారైంది. ఆ ఏడు “వెంకయ్య, ఆయన కుమారుడు ప్రకాశ్” భీష్మ ప్రతిజ్ఞ నిర్మించారని అది చెబుతుంది.5 పన్నా షా ఈ సినిమా తీసింది 1921లో స్థాపించిన స్టార్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్ ఫిల్మ్ కంపెనీ అంటారు. దాని తొలి చిత్రం భీష్మ ప్రతిజ్ఞ బాగానే ఆదరణ పొందిందని ఆమె రాశారు.1 రఘుపతి వెంకయ్య తన మొదటి మూకీ కథాచిత్రాన్ని 1921లో అందించారని కె. ఎన్. టి. శాస్త్రి కూడా రాశారు.8

ఈ ప్రయత్నం నిలవలేదు. గతంలో కొన్ని సినిమాలు తీసినా, 1927 నాటికి మద్రాసులో సినిమా నిర్మాణం జరగడం లేదు.39 కమిటీ తయారుచేసిన నిర్మాతల జాబితా “మౌంట్ రోడ్, మద్రాసులోని వెంకయ్య బ్రదర్స్”, టి. హెచ్. హఫ్టన్ “ఇప్పుడు నిర్మించడం లేదు” అని చెబుతుంది.10 మూతపడిన సినిమా సంస్థల్లో వెంకయ్యల సంస్థను కూడా కమిటీ పేర్కొంది.11 ఇలాంటి సంస్థలు సినిమాల మీద నష్టం వల్ల మూతపడలేదని కమిటీ చెప్పింది. చెడ్డ నిర్వహణ, భాగస్వాముల మధ్య తగాదాలు వంటి ఇతర కారణాలే దానికి కారణం.11

మద్రాసు నిర్మాణం ఎంత చిన్నదో సెన్సార్ అంకెలు చూపిస్తాయి. 1921–22 నుంచి 1927–28 వరకు మద్రాసు బోర్డు 19 భారతీయ కథాచిత్రాలను ఆమోదించింది. అదే కాలంలో బొంబాయి బోర్డు 461, బెంగాల్ బోర్డు 83 ఆమోదించాయి.4 మద్రాసులో ఈ పరిశ్రమ “స్పష్టంగా కుంటుపడుతోంది” అని కమిటీ అంది.4

మొదటి సినిమా హాళ్లు

కొడవటిగంటి కుటుంబరావు సినిమా వ్యాసాల సంపాదకులు కృష్ణాబాయి, ప్రసాద్ తెలుగునాట మొదటి సినిమా హాలు మారుతి టాకీస్ అని పేర్కొన్నారు. అది 1921 అక్టోబర్ 23న మొదలైందని వారు చెబుతారు.12 దాని తర్వాత పదేళ్లకు మొదటి తెలుగు టాకీ వచ్చిందని వారు రాశారు.12

1927 నాటికి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో 43 శాశ్వత సినిమా హాళ్లు ఉండేవి. బొంబాయి (77), బర్మా (58) మాత్రమే దాని కంటే ముందున్నాయి.13 మద్రాసు హాళ్లలో తొమ్మిది మద్రాసు నగరంలో, 34 జిల్లాల పట్టణాల్లో ఉండేవి.14 అన్నిటిలో కలిపి సుమారు 42,835 సీట్లు ఉండేవి.14

దేశమంతటా చాలా హాళ్లు చౌకగా కట్టిన సాదా భవనాలేనని కమిటీ గుర్తించింది. ఒక సగటు హాలులో సుమారు 800 మంది కూర్చోవచ్చు.13 టికెట్లు సాధారణంగా 3 అణాల నుంచి 2 లేదా 3 రూపాయల వరకు ఉండేవి; బాక్సులకు అదనంగా వసూలు చేసేవారు.13 దేశంలో సినిమా హాళ్లు ఇంత తక్కువగా ఉండటానికి కమిటీ రెండు కారణాలు చెప్పింది. ప్రజల్లో ఎక్కువమంది పేదవాళ్లు, గ్రామాల్లో ఉండేవాళ్లు; పైగా “సినిమా అలవాటు” ఇంకా వ్యాపించలేదు.13

చిన్న పట్టణంలో సినిమా హాలు నడపడం కష్టంగా ఉండేది. పెద్ద పట్టణాల్లో, విద్యార్థులు లేదా కర్మాగార కార్మికులు ఎక్కువగా ఉన్న చోట్ల హాళ్లు సాధారణంగా లాభంగానే నడిచాయి.15 కానీ మఫసిల్ (గ్రామీణ పట్టణాల)లో చాలా మంది యజమానులు బతకడానికే “తీవ్రంగా పోరాడుతున్నారు”.15 పేదవాళ్లు టికెట్ కొనలేకపోయేవారు. చాలా మంది యజమానులు హాళ్లను భారీ అద్దెకు తీసుకోవాల్సి వచ్చేది.15

టూరింగ్ సినిమాలు

టూరింగ్ సినిమా తన ప్రొజెక్టర్‌ను, సినిమాలను ఊరి నుంచి ఊరికి మోసుకుపోయేది. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో 26 టూరింగ్ సినిమాలను కమిటీ లెక్కించింది.2 మద్రాసు అంకెను ఎలక్ట్రికల్ ఇన్‌స్పెక్టర్ ఇచ్చారు. దేశమంతటి టూరింగ్ సినిమాల మొత్తం సంఖ్య అతిగా చెప్పినదే కావచ్చని కమిటీ భావించింది.2

టూరింగ్ సినిమా ప్రదర్శన ఇచ్చే ప్రతి చోటా లైసెన్సు తీసుకోవాలి. మద్రాసులో అలాంటి లైసెన్సులు ఏటేటా పెరిగాయి:2

  • 1921లో 13
  • 1925లో 31
  • 1927లో 632

టూరింగ్ సినిమా “పేద, కష్టాలు పడుతున్న వ్యాపారం” అని కమిటీ అంది. ప్రజల పేదరికమే ముఖ్య కారణం; లైసెన్సు రుసుములు కూడా భారంగా ఉండేవి.16 సినిమా చూసే అలవాటు పెరిగేకొద్దీ ఈ సినిమాలు పెరుగుతాయని కమిటీ ఆశించింది.16

మార్పు సూచనలు

కమిటీ దేశమంతటా 353 మంది సాక్షులను విచారించింది; వారిలో 53 మంది మద్రాసులో.6 భారతీయ సినిమాల మీద మొదట్లో ఉన్న మోజు తగ్గుతోందని అది హెచ్చరించింది. మద్రాసులో కొన్ని హాళ్లు భారతీయ సినిమాలు మానేసి మళ్లీ పాశ్చాత్య సినిమాలు చూపిస్తున్నాయి.1718

సినిమా వ్యాపారులు అప్పటికే స్థానిక భాషలను ప్రయత్నిస్తున్నారు. 1927 డిసెంబర్‌లో అమెరికా సంస్థ యూనివర్సల్ పిక్చర్స్ తరఫున కలకత్తాలో పనిచేసే మిస్టర్ రో కమిటీ ముందు సాక్ష్యం చెప్పారు.19 తమ సంస్థ కొన్ని సినిమాలకు స్థానిక భాషల్లో టైటిల్స్ వేయడం మొదలుపెడుతోందని ఆయన చెప్పారు. మద్రాసులో తమిళం, తెలుగు టైటిల్స్ ప్రయత్నిస్తున్నామని అన్నారు.19

టాకీ వచ్చింది

శబ్దం వచ్చాక అంతా మారిపోయింది. మొదటి టూరింగ్ టాకీ బృందంలో ప్రొజెక్టర్ నడిపిన టి. ఎస్. మహదేవ్, 1931 మొదట్లో తమ బృందం మద్రాసు సెంట్రల్ స్టేషన్‌కు చేరడాన్ని గుర్తుచేసుకున్నారు.20 బెంగళూరులోని సెలెక్ట్ పిక్చర్స్ సర్క్యూట్ తరఫున ఈ బృందం మొదటి భారతీయ టాకీ ఆలం ఆరాను చూపించింది.20 దాని సామాను మూడే: ప్రొజెక్టర్, యాంప్లిఫయర్, లౌడ్‌స్పీకర్.20 ఆ బృందం ఆంధ్ర, తమిళనాడు, మలబార్, కర్ణాటక, సిలోన్‌లలోని పెద్ద నగరాలకు వెళ్లింది. ప్రతిచోటా ఘన స్వాగతం దొరికింది.20

నెల్లూరులో వినాయక్ సినిమా యజమాని బంధువొకరు శబ్దం ఎలా వస్తుందని అడిగారని మహదేవ్ రాశారు.20 తర్వాత ఆయన, టాకీ హిందుస్తానీలోనే ఎందుకు మాట్లాడుతుంది, పాడుతుంది అని అడిగారు. దాన్ని “తెలుగులో మాట్లాడేలా” చేయలేరా అని ప్రశ్నించారు.21 ఆ తర్వాత మహదేవ్ బృందం ఒక తెలుగు టాకీతో మళ్లీ ఆంధ్ర, తమిళనాడులలో పర్యటించింది. అప్పటికి పెద్ద నగరాల హాళ్లన్నిటికీ శబ్ద యంత్రాలు వచ్చేశాయని ఆయన చెబుతారు.21

దక్షిణాదిలో టాకీకి ఇంత ప్రాధాన్యం ఎందుకో పన్నా షా వివరించారు. మూకీ రోజుల్లో దక్షిణ భారతదేశం దాదాపు సినిమాలు తీయలేదు, కానీ బయటి సినిమాలకు అది పెద్ద మార్కెట్.22 శబ్దం రాగానే దక్షిణాది భాషల్లో సినిమాలు అవసరమయ్యాయి. అందుకే తమిళం, తెలుగులో నిర్మాణం మొదలైంది.22 మూకీ సినిమా త్వరలోనే అంతరించింది. 1935లో వచ్చిన 240 భారతీయ సినిమాల్లో ఏడే మూకీలు; ఆ తర్వాత ఒక్కటీ తీయలేదు.23

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

మొదటి మద్రాసు సినిమా తీసిందెవరు. 1953 అల్మనాక్ “వెంకయ్య, ఆయన కుమారుడు ప్రకాశ్” అని చెబుతుంది.5 1928 కమిటీ జాబితా ఆ సంస్థను “వెంకయ్య బ్రదర్స్” అంటుంది.10 పన్నా షా దాన్ని స్టార్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్ ఫిల్మ్ కంపెనీ అంటారు.1

Footnotes

  1. Panna Shah, The Indian Film (Bombay: Motion Picture Society of India, 1950), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 182, Tables 6 and 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 59, table of Indian feature films examined by province (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. I. K. Menon and S. G. Chandavarkar (compilers), Indian Motion Picture Almanac and Who’s Who, 1953 (Bombay: Film Federation of India, 1953), p. xix, “Important events in the history of Indian motion picture industry” (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Indian Cinematograph Committee, Report of the Indian Cinematograph Committee, 1927–1928 (Calcutta: Government of India Central Publication Branch, 1928), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. K. N. T. Sastry, Chittoor V. Nagaiah: A Monograph (New Delhi: Publications Division, 2000), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  9. Panna Shah, The Indian Film (1950), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 198, Table 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Krishnabai and Prasad, editors’ introduction to Kodavatiganti Kutumbarao, Cinema Vyasalu, Vol. 1 (Viplava Rachayitala Sangham, 2000), p. v (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  13. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 180, Tables 2 and 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 45 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 46 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 47 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Report of the Indian Cinematograph Committee (1928), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Indian Cinematograph Committee, 1927–28: Evidence, Vol. II (Calcutta, 1928), p. 717, oral evidence of Mr. Row, sub-agent at Calcutta for Universal Pictures, 16 December 1927 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. T. S. Mahadeo, “Triumphal Tour of First Talkie Party”, in Indian Talkie, 1931–56: Silver Jubilee Souvenir (Bombay: Film Federation of India, 1956), p. 147 (archive.org (opens in a new tab)). Signed article, cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  21. Mahadeo, “Triumphal Tour of First Talkie Party” (1956), p. 148 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  22. Panna Shah, The Indian Film (1950), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  23. Panna Shah, The Indian Film (1950), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Indian Cinematograph Committee (T. Rangachariar, chairman), Report of the Indian Cinematograph Committee, 1927-1928 (opens in a new tab), Government of India Central Publication Branch, Calcutta, 1928, pp. 14, 19, 31, 37, 40, 45, 46, 47, 59, 60, 180, 182, 198. [Public domain]
  2. Indian Cinematograph Committee, Indian Cinematograph Committee, 1927-28, Evidence, Vol. II (oral evidence and written statements) (opens in a new tab), Government of India Central Publication Branch, Calcutta, 1928, pp. 717. [Public domain]
  3. I. K. Menon and S. G. Chandavarkar (compilers), Indian Motion Picture Almanac and Who's Who, 1953 (opens in a new tab), Film Federation of India, Bombay, 1953, xix. [Public domain in India (directory and unsigned matter); signed articles cite only]
  4. Panna Shah, The Indian Film (opens in a new tab), Motion Picture Society of India, Bombay, 1950, pp. 25, 36, 49, 51. Cite-only; paraphrased. [Cite only]
  5. K. N. T. Sastry, Chittoor V. Nagaiah: A Monograph (opens in a new tab), Publications Division, Government of India, New Delhi (for the National Film Archive of India), 2000, pp. 2. Cite-only; paraphrased. [Cite only]
  6. Kodavatiganti Kutumbarao; Krishnabai and Prasad (eds.), Cinema Vyasalu, Vol. 1 (Vyasa Prapancham 4) (in Telugu) (opens in a new tab), Viplava Rachayitala Sangham, Andhra Pradesh, 2000, v. Cite-only; paraphrased. [Cite only]
  7. Film Federation of India, Indian Talkie, 1931-56: Silver Jubilee Souvenir (opens in a new tab), Film Federation of India, Bombay, 1956, pp. 147–148. T. S. Mahadeo's signed article is cite-only; paraphrased. [Public domain in India (photographs and unsigned matter); signed articles cite only]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: