డి. శేషగిరిరావు

డి. శేషగిరిరావు ఖమ్మం జిల్లాలోని కొత్తగూడెం బొగ్గు గని కార్మికుల నాయకుడు.¹² ఆయన నిజాంకు వ్యతిరేకంగా తెలంగాణ పోరాటపు సాయుధ దళాలలో చేరారు.³⁴ 1947–48లో నిజాం పోలీసులు ఆయనను పట్టుకుని కాల్చారు.¹

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ Who’s Who of Freedom Struggle (స్వాతంత్ర్య పోరాట ప్రముఖులు) (1980)లో, ఇద్దరు కమ్యూనిస్టు నాయకులు పి. సుందరయ్య (1973), దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు (1988) తెలుగు చరిత్రలలో ఆయన కథ ఉంది.¹³² Who’s Who ఆయన తండ్రి పేరును చట్కయ్య అని ఇస్తుంది.¹

గని కార్మికుల సంఘం

శేషగిరిరావు ఆంధ్ర ప్రాంతం నుంచి వచ్చారని, విద్యార్థిగా కమ్యూనిజం వైపు ఆకర్షితులయ్యారని సుందరయ్య రాశారు.³ ఆయన పూర్తి కాలపు పార్టీ కార్యకర్త అయ్యారు. గని కార్మికుల సంఘాన్ని నిర్మించడానికి పార్టీ ఆదేశాలపై కొత్తగూడెం వెళ్లారు.³ కొద్ది కాలంలోనే ఆయన కార్మికుల నమ్మకాన్ని పొందారని సుందరయ్య చెబుతారు.³

దేవులపల్లి ఈ పనిని 1940–41 నాటిదిగా చెబుతారు.⁴ శేషగిరిరావు కొత్తగూడెం ప్రాంతంలో రహస్యంగా పనిచేసి, పార్టీని నిర్మించి, గని కార్మికుల సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారని ఆయన రాశారు.⁴ గని కార్మికులు చాలా దుర్భర పరిస్థితులలో జీవించారు. దేవులపల్లి కథనంలో ఆయన నాయకత్వంలో సంఘం తన డిమాండ్లలో చాలా వాటిని సాధించింది.⁴

అజ్ఞాతం, మరణం

రజాకార్లు, నిజాం పోలీసులు గ్రామాలపై దాడులు చేస్తున్న 1946–47లో శేషగిరిరావు అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లారని సుందరయ్య రాశారు.³ పోలీసులు ఆయనను పట్టుకున్నారు. కానీ జిల్లా కేంద్రానికి తీసుకెళ్తుండగా ఆయన తప్పించుకున్నారు.³⁵ తర్వాత ఆయన డోర్నకల్ దగ్గర దళాలలో మళ్లీ చేరారు.⁵ ఆయన నిజాం జైలు నుంచి తప్పించుకున్నారని Who’s Who కూడా చెబుతుంది.¹

కొన్ని నెలల తర్వాత, అటవీ దారిలో భద్రాచలం వెళ్తుండగా ఎవరో ఆయనకు ద్రోహం చేశారని సుందరయ్య రాశారు.⁵ దారిలో తుమ్మల చెరువు వద్ద పోలీసులు ఆయనను, ఆయన సహచరులను అరెస్టు చేసి కాల్చారు.⁵ ఎవరో ఆయనకు ద్రోహం చేశారని, జిల్లా కేంద్రానికి వెళ్తుండగా పోలీసులు ఆయనను పట్టుకుని కాల్చారని దేవులపల్లి కూడా చెబుతారు.⁴

అధికారులు ఆయన మరణాన్ని చాలా కాలం రహస్యంగా ఉంచారని ఇద్దరు కమ్యూనిస్టు రచయితలూ చెబుతారు.⁵⁴ గని కార్మికుల సమ్మెకు వారు భయపడి, ఆ వార్తను కొన్ని నెలలు దాచారని దేవులపల్లి రాశారు.⁴ వార్త బయటకు వచ్చిన తర్వాత చాలా మంది కార్మికులు సాయుధ ప్రతిఘటనలో చేరారని ఆయన చెబుతారు.⁴

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

ఆయన అరెస్టు, మరణం జరిగిన చోటుకు కథనాలు వేర్వేరు పేర్లు ఇస్తాయి:

• Who’s Who నిజాం పోలీసులు ఆయనను పెద్దనెల్లిపాక గ్రామంలో అరెస్టు చేసి కాల్చారని చెబుతుంది.¹
• సుందరయ్య భద్రాచలం వెళ్లే అటవీ దారిలో తుమ్మల చెరువు వద్ద పోలీసులు ఆయనను అరెస్టు చేశారని చెబుతారు.⁵
• దేవులపల్లి ఏ చోటు పేరూ చెప్పరు. ఆయన జిల్లా కేంద్రానికి వెళ్తున్నారని చెబుతారు.⁴

మూడింటిలో ఏదీ ఆయన మరణ తేదీ ఇవ్వదు.¹⁵⁴

Footnotes

1. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 130 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Devulapalli Venkateswara Rao, Telangana Prajala Sayudha Porata Charitra (1988), p. 483 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

3. P. Sundarayya, Veera Telangana Viplava Poratam: Gunapathalu (1973), p. 131 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

4. Devulapalli, Sayudha Porata Charitra (1988), p. 484 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

5. Sundarayya, Veera Telangana (1973), p. 132 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷