ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

భద్రాచలం

గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న ఆలయ పట్టణం. సీతాపహరణం తర్వాత రాముడు నివసించిన చోటుగా దీన్ని భావిస్తారు. దాని రామాలయం రామదాసుగా గుర్తుండిపోయిన కంచర్ల గోపన్నతో ముడిపడి ఉంది. ఆయన ప్రభుత్వ ఆదాయాన్ని గుడిపై ఖర్చు చేశాడని, అందుకు ఆయనను జైలులో పెట్టారని చెబుతారు. కృష్ణా మాన్యువల్ (1883) ఆయనను చివరి కుతుబ్ షాహీ రాజు కాలంలో మాదన్న మేనల్లుడిగా చెబుతుంది. గోదావరి గెజిటీర్ (1907) ఆయనను సుమారు 1725లో నిజాం అధికారిగా ఉంచుతుంది.

Old halftone head-and-shoulders photograph of a man with a large moustache and a caste mark, wearing a jewelled turban with a plume and a dark coat with a striped sash.
Old halftone head-and-shoulders photograph of a man with a large moustache and a caste mark, wearing a jewelled turban with a plume and a dark coat with a striped sash. · A. Vadivelu, The Aristocracy of Southern India (Madras, 1903) (opens in a new tab) · Public domain

భద్రాచలం తూర్పు కనుమల పైన గోదావరి ఒడ్డున ఉంది. “సీతాపహరణం తర్వాత రాముడు కొంతకాలం అక్కడ నివసించాడని భావిస్తారు కాబట్టి, దాన్ని పవిత్ర స్థలంగా పరిగణిస్తారు” అని 1907 నాటి గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.1 ఈ పేరుకు “భద్రుడి కొండ” అని అర్థం.1 రాముడు వచ్చినప్పుడు అక్కడ నివసిస్తున్న ఒక ముని పేరు నుంచి అది వచ్చిందని, చాలా సంవత్సరాల తర్వాత మోక్షం ఇవ్వడానికి రాముడు ఆ ముని దగ్గరకు తిరిగి వచ్చాడని చెబుతారు.1

1883 నాటి కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ కూడా అదే విధంగా దీన్ని “రాముడు, సీత, లక్ష్మణుల సంచారంలో వారు ఆగిన చోట్లలో ఒకటి” అని పిలుస్తుంది.2 వారు నివసించిన గుడిసెను “ఇప్పటికీ పర్ణశాల అనే పేరుతో చూపిస్తారు”.2 రామాలయం “ఒక చిన్న గుట్ట పైన ఉంది, వాస్తుశిల్ప పరంగా గుర్తించదగినది కాదు” అని గెజిటీర్ జోడిస్తుంది.1

రామదాసు

ఆలయం గురించిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కథ కుతుబ్ షాహీ యుగానికి, లేదా దాని వెంటనే తర్వాతి కాలానికి చెందినది. ఆధారాలు దీనిపై విభేదిస్తాయి.21 కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు) పేజీ చూడండి.

  • అబుల్ హసన్ కాలంలో. కృష్ణా మాన్యువల్ దీన్ని మాదన్న, అక్కన్న సోదరుల కాలపు “ఈ కాలానికి చెందిన మరో పురాణ కథ”గా చెబుతుంది.2 అది ఇలా చెబుతుంది: “మాదన్న పంతులుకు గోపన్న అనే మేనల్లుడు ఉండేవాడు, ఆయనను భద్రాచలం గ్రామం ఉన్న ఖమ్మంమెట్టు తాలూకాకు పేష్కారుగా నియమించారు”.2 గోపన్న “రాముడికి ఎంత తీవ్రమైన భక్తుడంటే, ఆయన రామదాసు అనే పేరు స్వీకరించి, తన చేతికి వచ్చిన ప్రజాధనాన్ని యథేచ్ఛగా వాడి భద్రాచలంలోని రామాలయాన్ని మెరుగుపరచడానికి పూనుకున్నాడు”.2 చివరికి ఆయనను లెక్కలు అడిగి జైలులో పెట్టారు.2 మాదన్న, అబుల్ హసన్ తానీషా పేజీలు చూడండి.
  • సుమారు 1725, నిజాం కాలంలో. గెజిటీర్ ఇలా రాసింది: “నిజాం ప్రభుత్వ అధికారి అయిన రామదాసును ఈ తాలూకా ఆదాయం వసూలు చేయడానికి పంపినప్పుడు, సుమారు 1725 నుంచి మరింత ధ్రువీకరించిన చరిత్ర మొదలవుతుంది.”1 “ఆ డబ్బును పంపకుండా, ఆయన దాన్ని గుడిని విస్తరించడానికి ఖర్చు చేశాడు”.1 ఆయన పై అధికారులు ఆయనను హైదరాబాద్‌కు తీసుకువెళ్లారు, “అక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాల జైలు జీవితం తర్వాత ఆయన చనిపోయాడు”.1 ఒక బైరాగి (సంచార సన్యాసి) మొదట అక్కడ ఒక చిన్న గుడి కట్టి, రాముడి మోటు విగ్రహాన్ని చెక్కాడని గెజిటీర్ జోడిస్తుంది.1

రెండు కథనాలూ సంప్రదాయం నుంచి ఒకే ముగింపు ఇస్తాయి.1 గెజిటీర్ మాటల్లో, రామదాసును “రామ లక్ష్మణులు (అప్పటి నిజాం ముందు స్వయంగా ప్రత్యక్షమై) అద్భుతంగా విడిపించారు, ఆయన భద్రాచలానికి తిరిగి వచ్చి, అక్కడ అదృశ్యమై దేవుడిలో ఐక్యమయ్యాడు”.1 ఆయన సాహసాలు “దేశమంతటా విస్తృతంగా తెలిసిన” తెలుగు పద్యాల పుస్తకానికి విషయం.1 తెలుగు గాయకులు (భాగవతులు) వాటిని తరచుగా పాడతారు.1 గెజిటీర్ ఇచ్చిన సుమారు 1725 అనే కాలం రాజును “నిజాం”గా, మాన్యువల్ ఇచ్చిన కాలం ఆయనను గోల్కొండ చివరి రాజుగా చేస్తాయి. కుతుబ్ షాహీలు పేజీ ఈ విభేదాన్ని వివరిస్తుంది.

రామదాసు తర్వాత ఆలయం

ఆయన వారసుడు తూము లక్ష్మీనరసింహారావు కప్పంలో కొంత భాగాన్ని పంపి, మిగిలినదాన్ని పనిని పూర్తి చేయడానికి ఖర్చు చేశాడని గెజిటీర్ చెబుతుంది.13 ఆలయం కోసం డబ్బు తెచ్చి గోదావరిలో మునిగిపోయిన మద్రాసుకు చెందిన ఒక ధనవంతుడి కథను అది చెబుతుంది.13

గెజిటీర్ ప్రకారం, నిజాం మొదట ఆలయానికి ఒక లక్ష రూపాయల నిధి ఇచ్చాడు, కానీ తర్వాత దాన్ని తగ్గించారు.3 1840–41లో ఒక సనద్ (దానపత్రం) కింద ఆ నిధిని రూ. 19,125గా నిర్ణయించారు.3 చైత్ర మాసంలో (మార్చి–ఏప్రిల్) జరిగే ఆలయ ఉత్సవానికి భారతదేశం నలుమూలల నుంచి 20,000 మంది వరకు వచ్చేవారని చెప్పేవారు.13

1860 వరకు భద్రాచలం నిజాం రాజ్యంలో ఉండేది.4 అప్పుడు ఆ తాలూకాను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి అప్పగించారు.4

బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో

1860 డిసెంబర్ 26 నాటి ఒక ఒప్పందాన్ని మెక్లీన్ కాలక్రమం నమోదు చేస్తుంది.5 దాని ద్వారా బ్రిటిష్ వారికి నిజాం చెల్లించాల్సిన అప్పును రద్దు చేశారు, “భద్రాచలం, రేకపల్లి తాలూకాలను నిజాం అప్పగించారు”.5

ఆ ప్రాంతం 1860లో బ్రిటిష్ భూభాగం అయిందని గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.67 కానీ 1874 వరకు దాన్ని మధ్య రాష్ట్రాల (సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్) ఎగువ గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా పాలించారు. తర్వాత దాన్ని మద్రాసు గోదావరి జిల్లాకు బదిలీ చేశారు.67 భద్రాచలం జమీందారీ (భూస్వామి ఎస్టేట్)లో మిగిలిన భాగం నిజాం రాజ్యంలోనే ఉండిపోయింది.67

1879లో భద్రాచలం, రేకపల్లి తాలూకాలను గోదావరి ఏజెన్సీలో భాగం చేశారు.8 అక్కడ చాలా సాధారణ చట్టాలు అమలయ్యేవి కావు. కలెక్టర్ గవర్నర్‌కు ఏజెంట్‌గా పాలించేవారు.8 ఆ సంవత్సరం జూలైలో రంప తిరుగుబాటు రేకపల్లి ప్రాంతానికి వ్యాపించింది.9 రేకపల్లి, బ్రిటిష్ రాజ్ (మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ) పేజీలు చూడండి.

Footnotes

  1. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 261 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16

  2. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (1883), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 262 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 260 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. C. D. Maclean (ed.), Manual of the Administration of the Madras Presidency, Vol. II (1885), p. 266, chronological annals, 1860 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 174 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 175 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 190 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 274 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

డి. శేషగిరిరావు

క్రీ.శ. 1948 కి ముందు

ఖమ్మం జిల్లాలోని కొత్తగూడెం బొగ్గు గని కార్మికుల కమ్యూనిస్టు నిర్వాహకుడు. 1940ల మొదటి నుంచి ఆయన అక్కడ పార్టీ విభాగాన్ని, గని కార్మికుల సంఘాన్ని నిర్మించారు. తెలంగాణ పోరాటంలో ఆయన అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లి, పోలీసు కస్టడీ నుంచి తప్పించుకుని, సాయుధ దళాలలో చేరారు. 1947–48లో ఎవరో ద్రోహం చేయడంతో నిజాం పోలీసులు ఆయనను పట్టుకుని కాల్చారు. పోలీసులు ఆయన మరణాన్ని నెలల తరబడి రహస్యంగా ఉంచారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 174–175, 190, 260–262, 274. [Public domain]
  2. C. D. Maclean (ed.), Manual of the Administration of the Madras Presidency, Vol. II (Appendices) (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1885, pp. 266. [Public domain]
  3. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 37. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: