దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్

1930లో మద్రాస్ నగరంలో ఉప్పు సత్యాగ్రహాన్ని నిర్వహించిన తెలుగు కాంగ్రెస్ నాయకులలో దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్ ఒకరు.¹ ఈ పేజీకి ఆధారమైన సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (ఆంధ్రప్రదేశ్ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ ముఖ్యాంశాలు) ఆమెను దుర్గాబాయమ్మ అని కూడా అంటుంది.² ఆమె నగరంలో స్త్రీ స్వచ్ఛంద సేవకులకు నాయకత్వం వహించారు. ఆమెకు ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష పడింది.³⁴

మద్రాస్‌లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం, 1930

మద్రాస్‌లో ఉప్పు సత్యాగ్రహాన్ని ప్రధానంగా తెలుగు నాయకులు నిర్వహించారని రేగాని రాశారు.¹ ఆమె కె. నాగేశ్వరరావు పంతులు, వి. ఎల్. శాస్త్రి, దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్, గద్దె రంగయ్య నాయుడు పేర్లు చెబుతారు.¹ 1930 ఏప్రిల్ 13న నగరంలో మొదటిసారి ఉప్పు చట్టాలను ఉల్లంఘించారు.¹

దుర్గాబాయి, శ్రీమతి ప్రకాశం నాయకత్వంలో చాలా మంది స్త్రీలు సత్యాగ్రహంలో చేరి, దాని నిధికి తమ నగలు ఇచ్చారు.¹³ టి. ప్రకాశం, కె. నాగేశ్వరరావు పంతులులతో కలిసి నగరంలో ఉద్యమాన్ని ప్రణాళిక చేయడానికి దుర్గాబాయి సహాయం చేశారని రేగాని రాశారు.²

1930 మే 5న ఆమె తొమ్మిది మంది స్త్రీ స్వచ్ఛంద సేవకులను మైలాపూర్‌లోని శాంథోమ్ బీచ్‌కు తీసుకెళ్లారు.⁴ వారు ఉప్పు తయారు చేస్తుండగా పోలీసులు వచ్చి, వారి కుండలను పగలగొట్టి, పొయ్యిలను తలకిందులు చేశారు.⁴ స్త్రీలు సముద్రపు నీటిని సీసాలలో పట్టుకుని వేదవనంలోని శిబిరానికి తిరిగి వెళ్లారు.⁴

జైలు

భారత శిక్షాస్మృతి సెక్షన్ 117 కింద ఆమెకు తొమ్మిది నెలల సాధారణ కారాగార శిక్ష పడింది.³ సెక్షన్ 188 కింద ఆమెకు మరో మూడు నెలలు పడింది.³ జైలులో ఆమెను సరిగా చూడలేదని రేగాని రాశారు.⁵ కొంత కాలం ఆమెను నేరస్థులను మాత్రమే ఉంచే మదురై జైలులో ఏకాంత నిర్బంధంలో ఉంచారు.⁵

Footnotes

1. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 116 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Regani, Highlights (1956), p. 120 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

3. Regani, Highlights (1956), p. 117 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Regani, Highlights (1956), p. 121 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Regani, Highlights (1956), p. 133 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²