దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య

An old photograph of a bearded man in a white cap with a mark on his forehead, wearing strings of beads over a white cloth across one shoulder. · Andhra Desa Library Association (opens in a new tab) · Public domain

దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ కాలంలో గుంటూరు జిల్లా కాంగ్రెస్ నాయకుడు.¹ 1921 ఏప్రిల్‌లో కొత్త మున్సిపాలిటీ పన్నులకు నిరసనగా చీరాల, పేరాల ప్రజలలో చాలా మందిని ఆయన పట్టణం నుంచి బయటకు నడిపించారు.² స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్రకారిణి సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) ఆయనకు ఆంధ్రరత్న అనే బిరుదు ఇస్తారు.³

సహాయ నిరాకరణ

1920 సెప్టెంబర్‌లో కలకత్తాలో జరిగిన కాంగ్రెస్ ప్రత్యేక సమావేశంలో గాంధీ పక్షం నిలిచిన ఆంధ్ర ప్రతినిధులలో గోపాలకృష్ణయ్య ఉన్నారు.¹ ఆ సమావేశం సహాయ నిరాకరణను ఆమోదించింది.¹ ఆయన స్వచ్ఛంద సేవా దళం రామదండులో దాదాపు 500 మంది ఉన్నారు.⁴ 1921 మార్చి–ఏప్రిల్‌లో విజయవాడలో జరిగిన అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ సమావేశంలో అది జనసమూహాల మధ్య క్రమాన్ని కాపాడింది.⁴ అది ప్రతినిధుల దృష్టిని ఆకర్షించిందని రేగాని చరిత్ర గుర్తిస్తుంది.⁴

చీరాల, పేరాల

చీరాల, పేరాల గుంటూరు జిల్లాలో ఉన్నాయి.⁵ రెండు పొరుగు గ్రామాలతో కలిపి వాటిని ఒక యూనియన్ నడిపించేది. దాని ఆదాయం ఏటా దాదాపు రూ. 4,000.⁵ 1919లో మద్రాసు ప్రభుత్వం చీరాల, పేరాలను మున్సిపాలిటీగా చేయాలని నిర్ణయించింది.⁵ అది 1920 జనవరి 12న ఏర్పడింది. ఏటా రూ. 33,000 వచ్చేలా పన్నులు పెంచారు.⁵

దాదాపు 15,000 మంది ప్రజలలో చాలా మంది రోజుకు నాలుగైదు అణాలు సంపాదించే నేత కార్మికులు.⁶ వారి విజ్ఞాపనలు ఫలించలేదు. కౌన్సిలర్లు రాజీనామా చేశారు.⁶ స్థానిక పాలనా మంత్రి 1921 ఫిబ్రవరిలో అక్కడికి వచ్చారు. జీతం తీసుకునే చైర్మన్‌ను, శిక్షాత్మక పోలీసు దళాన్ని (శిక్షగా పట్టణమే జీతం చెల్లించే అదనపు పోలీసులు) పెడతామని ఆయన వారిని బెదిరించారు.⁶

అప్పుడు పన్నులు కట్టవద్దని గోపాలకృష్ణయ్య ప్రజలకు చెప్పారు.⁷ అధికారులు ఆస్తులను జప్తు చేసి వేలం వేశారు, కానీ కొనడానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదు.⁷ పన్ను కట్టడానికి నిరాకరించినందుకు ఒక వృద్ధురాలితో సహా దాదాపు డజను మందిని జైలులో పెట్టారు.⁷

గాంధీ సలహాపై ఆయన పట్టణాన్ని ఖాళీ చేయించాలని నిర్ణయించారు.² ప్రత్యక్ష ఘర్షణను నివారించి, మున్సిపాలిటీని దానంతట అదే వాడిపోయేలా చేయాలని ఆయన కోరుకున్నారు.² 1921 ఏప్రిల్ 25 అర్ధరాత్రి 15,326 మంది నివాసులలో 13,572 మంది తమ ఇళ్లను వదిలి వెళ్లారు.² వారు పట్టణం బయట గడ్డి గుడిసెలలోకి మారారు.²

రామనగర్ శిబిరం

రేగాని ప్రకారం, ఆయన ఆ శిబిరంలో గ్రామ స్వపరిపాలనకు ఒక నమూనాను నిర్మించడానికి ప్రయత్నించారు.⁸ దానికి మూడు భాగాలు ఉన్నాయి:⁸

ప్రతి సమాజానికి ప్రాతినిధ్యం ఉన్న కమిటీలు⁸
కుల పంచాయతీల (కుల సభలు) నుంచి తీసుకున్న దాదాపు 200 మంది సభ్యుల ఒక పార్లమెంటు⁸
రామనగర్ అనే ప్రదేశంలో ఎర్ర యూనిఫాం ధరించిన స్వచ్ఛంద సేవకుల రామదండు ప్రధాన కార్యాలయం⁸

పదకొండు నెలలు చీరాలలో మున్సిపాలిటీ లేదు.⁸ గాంధీ ఏప్రిల్ 6న చీరాలను సందర్శించి, ప్రజలు పోరాటాన్ని నడిపిస్తున్న తీరును ప్రశంసించారని రేగాని నమోదు చేశారు.⁸ ఆ సందర్శన ఏ సంవత్సరంలో జరిగిందో ఆమె చెప్పలేదు.⁸ ప్రభుత్వం ప్రతి గుడిసెపై శిక్షాత్మక సెస్సు (శిక్షగా వేసే పన్ను) విధించింది. ఆ గుడిసెలు శిస్తు నిర్ణయించిన ప్రభుత్వ బంజరు భూమిపై ఉన్నాయని అది చెప్పింది.⁹

అరెస్టు, ఆ తర్వాత

1921 సెప్టెంబర్‌లో బరంపురంలో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభలో గోపాలకృష్ణయ్య ప్రసంగించి, శాసనోల్లంఘనకు సిద్ధం కావాలని ప్రజలను కోరారు.¹⁰ ఈ ప్రసంగాల తర్వాత ఆయన సెక్షన్ 144 కింద ఇచ్చిన ఉత్తర్వు (సమావేశాలను నిషేధించే ఉత్తర్వు)ను ధిక్కరించారు.¹⁰ ఆయనను అరెస్టు చేసి, రాజద్రోహం నేరంపై విచారించి, ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష విధించారు.¹⁰ నాయకుడు జైలులో ఉండడంతో ప్రజలు నెమ్మదిగా తమ ఇళ్లకు తిరిగి వచ్చారు.¹⁰

చీరాల ప్రయోగానికి తర్వాత కనిపించిన రెండు ప్రతిధ్వనులను రేగాని జోడిస్తారు.¹⁰ దానికి గౌరవంగా డాక్టర్ మూంజే (Moonje) తర్వాత నాసిక్‌లోని తన సైనిక పాఠశాల మైదానానికి “రామభూమి” అని, దాని విద్యార్థులకు “రామదండీలు” అని పేరు పెట్టారు.¹⁰ 1938లో మొదటి కాంగ్రెస్ మంత్రివర్గం కాలంలో బి. గోపాలరెడ్డి చీరాల మున్సిపాలిటీని రద్దు చేశారు.¹⁰

గాంధీని అవతారం (దేవుని అవతారం)గా చూసిన దార్శనికుడిగా రేగాని ఆయనను అంచనా వేస్తారు.¹¹ 1921లో హామీ ఇచ్చిన ఒక సంవత్సరంలోనే స్వరాజ్యం (స్వపరిపాలన) వస్తుందని ఆయన నమ్మారు.¹¹ ఆమె అభిప్రాయంలో ఆయన శిబిరం ఒక సమాంతర ప్రభుత్వంతో సమానం.¹¹ ఆనాటి విప్లవకారులు గానీ, ప్రజాభిప్రాయం గానీ వెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉన్నదానికంటే అది ఒక అడుగు ముందుకు వెళ్లింది.¹¹

The Hindu (ది హిందూ పత్రిక) విలేకరి డి. ఎస్. ఆర్. రావు శిబిరాన్ని సందర్శించారు. రేగాని కథనం ఆయన నివేదికలను విస్తృతంగా ఉదహరిస్తుంది.¹² ఈ పోరాటం గురించి సంస్కరణ, స్వాతంత్ర్య, ప్రజా ఉద్యమాలు పేజీలో కూడా ఉంది.

Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Regani, Highlights (1956), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Regani, Highlights (1956), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Regani, Highlights (1956), pp. 83–84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Regani, Highlights (1956), pp. 85–86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸
Regani, Highlights (1956), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Regani, Highlights (1956), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
Regani, Highlights (1956), p. 85 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Regani, Highlights (1956), pp. 84–86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య, గ్రంథాలయ సర్వస్వము (1924) లోని చిత్రంపాత ఫోటో · 1924