గొట్టిముక్కల గోపాలరెడ్డి

గోపాలరెడ్డి నల్గొండ జిల్లా సూర్యాపేట తాలూకాలోని ఆత్మకూరుకు చెందిన కమ్యూనిస్టు దళ నాయకుడు.¹² ఆయన నిజాం పోలీసులకు, రజాకార్లకు (ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ సాయుధ స్వచ్ఛంద సేవకులు) వ్యతిరేకంగా ఒక గెరిల్లా దళానికి నాయకత్వం వహించారు.¹³ 1947–48లో అదే తాలూకాలోని పాతర్లపాడు గ్రామంలో జరిగిన పోరాటంలో ఆయన చంపబడ్డారు.¹⁴

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ Who’s Who of Freedom Struggle (స్వాతంత్ర్య పోరాట ప్రముఖులు) (1980)లో, ఇద్దరు కమ్యూనిస్టు నాయకులు పి. సుందరయ్య (1973), దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు (1988) తెలుగు చరిత్రలలో ఆయన కథ ఉంది.¹⁴³ దేవులపల్లి పుస్తకంలోని ఒక ఫోటో శీర్షిక ఆయన పూర్తి పేరును గొట్టిముక్కల గోపాలరెడ్డి అని ఇస్తుంది.⁵

తొలి జీవితం

ఆయన దాదాపు 1926లో ఆత్మకూరులో పుట్టి, మాధ్యమిక పాఠశాల వరకు చదివారని Who’s Who చెబుతుంది.¹ ఆయన పేద రైతు కుటుంబం నుంచి వచ్చారని సుందరయ్య రాశారు.² ఆయన ఇంకా చదవాలనుకున్నారు, కానీ చాలా పేదవారు కావడంతో పొలాల్లో పని చేయడం మొదలుపెట్టారు.⁶

1946లో 20 ఏళ్ల వయసులో ఆయన నిజాంకు వ్యతిరేక ఉద్యమంలో చేరారని సుందరయ్య రాశారు.⁶ ఆ సంవత్సరం ఆయన కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యుడయ్యారని Who’s Who చెబుతుంది.¹ సుందరయ్య కథనంలో ఆయన గ్రామ స్వచ్ఛంద సేవకుని నుంచి కేంద్ర గెరిల్లా దళ నాయకునిగా ఎదిగారు.⁶ ఆయన దళం ఆత్మకూరు, ఏనుబాముల, ఇతర చోట్లలోని నిజాం సాయుధ శిబిరాలపై తరచుగా దాడి చేసింది.⁶

పాతర్లపాడు వద్ద పోరాటం

దళం అక్కడ ఉందని తెలుసుకుని వంద మంది సైనికులు, రెండు వందల మంది రజాకార్లు గ్రామాన్ని చుట్టుముట్టారని సుందరయ్య రాశారు.⁴ పోలీసులు రజాకార్లతో వచ్చారని దేవులపల్లి రాశారు.³ ఎప్పటికీ లొంగిపోవద్దని, ఆయుధాలు వదలవద్దని గోపాలరెడ్డి తన మనుషులను ఆదేశించారని ఇద్దరూ చెబుతారు.²³

సుందరయ్య ప్రకారం, గోపాలరెడ్డి దాడి చేసిన వారిలో ఇద్దరిని కాల్చి, స్వయంగా పోరాటానికి నాయకత్వం వహించారు.² ఆయనకు కడుపులో, తర్వాత మెడలో, ఛాతీలో తూటాలు తగిలాయి. ఆయన పోరాడుతూనే చనిపోయారు.² దళంలోని మరో నలుగురు చంపబడ్డారు. దాని 19 మందిలో పది మంది తప్పించుకున్నారు.² దాడి చేసిన వారిలో ఆరుగురు కూడా చనిపోయారని సుందరయ్య చెబుతారు.²

ఆయన కడుపులో, మెడలో, ఛాతీలో తగిలిన తూటా గాయాలతో చనిపోయారని Who’s Who కూడా చెబుతుంది.¹⁷ పోరాటం కొన్ని గంటలు సాగిందని, దళ నాయకుడు, మరికొందరు చనిపోయారని దేవులపల్లి రాశారు.³ ఆయన కథనంలో తప్పించుకున్న కొద్ది మంది దళాన్ని తిరిగి నిర్మించారు.³ ఆయన పుస్తకంలోని ఫోటో శీర్షిక గోపాలరెడ్డి పడిపోయిన చోటును ఒక చెరువు కట్ట కింద ఉన్న పల్లంలో చూపిస్తుంది.⁵

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

మూడు కథనాలలో ఏదీ పోరాటపు తేదీ ఇవ్వదు.¹⁴³ భూమి శిస్తు, లెవీ చెల్లించడానికి నిరాకరించినందుకు 1948 ఆగస్టు 28న రజాకార్లు, నిజాం పోలీసులు పాతర్లపహాడ్ గ్రామస్థులను చంపారని ఇతర Who’s Who నమోదులు చెబుతాయి.⁸⁹ రేగాని (Regani) కూడా పాతర్లపహాడ్ వద్ద ఒక పోరాటాన్ని ఆ రోజుకు చెందినదిగా, 17 మంది చనిపోయినట్లు చెబుతారు.¹⁰ గోపాలరెడ్డి ఆ దాడిలో చనిపోయారా అని ఈ ఆధారాలలో ఏదీ చెప్పదు.¹¹⁰

ఎవరు దాడి చేశారనే విషయంలో కూడా కథనాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి:

• సుందరయ్య సైనికులు, రజాకార్లు అని చెబుతారు.⁴
• Who’s Who నిజాం సైన్యం, రజాకార్లు అని చెబుతుంది.¹
• దేవులపల్లి రజాకార్లతో పోలీసులు అని చెబుతారు.³

Footnotes

1. Regani (ed.), Who’s Who, Vol. II (1980), p. 476 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

2. Sundarayya, Veera Telangana (1973), p. 128 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Devulapalli Venkateswara Rao, Telangana Prajala Sayudha Porata Charitra (1988), p. 483 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

4. P. Sundarayya, Veera Telangana Viplava Poratam: Gunapathalu (1973), p. 127 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

5. Devulapalli, Sayudha Porata Charitra (1988), plates, caption to the photograph of Patarlapadu (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

6. Sundarayya, Veera Telangana (1973), p. 129 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Regani (ed.), Who’s Who, Vol. II (1980), p. 477 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 461 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. Regani (ed.), Who’s Who, Vol. II (1980), p. 463 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

10. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 220 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²