తెలుగు చరిత్రTelugu History

అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు

అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు ఆంధ్ర ప్రాంత కాంగ్రెస్ నిర్వాహకుడు. 1930లలో ఆంధ్ర సోషలిస్టు పార్టీ సభ్యుడు. 1955లో ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షుడై, ఆ హోదాలో 1956 పెద్దమనుషుల ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. తర్వాత అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. నీలం సంజీవరెడ్డితో విభేదించి, 1960లో డి. సంజీవయ్య ముఖ్యమంత్రి కావడానికి సహాయపడ్డారని జి. వెంకటరామారావు రాశారు. 1968 సెప్టెంబర్ 2న చనిపోయారు.

అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడిన కాలంలో పార్టీ సంస్థను నడిపిన ఆంధ్ర ప్రాంత కాంగ్రెస్ నాయకుడు.12 ఆయన జాతీయోద్యమంలో వామపక్షం వైపు, 1930ల ఆంధ్ర సోషలిస్టు పార్టీలో, రాజకీయ జీవితం మొదలుపెట్టారు.3 ఆయన తర్వాతి జీవితం ప్రధానంగా జి. వెంకటరామారావు తెలుగు చరిత్ర గ్రంథం తెలంగాణ చరిత్ర (2014)లో ఉంది.45 ఆ పుస్తకం ఆయనను నేర్పరి అయినా విభజనలు సృష్టించే పార్టీ నిర్వాహకుడిగా చూస్తుంది.45

సోషలిస్టు, కాంగ్రెస్ వాది

1934 జూన్‌లో ఎన్. జి. రంగా అధ్యక్షుడిగా, మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్య కార్యదర్శిగా విజయవాడలో ఆంధ్ర సోషలిస్టు పార్టీ ఏర్పడింది.3 అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు, కె. లింగరాజు, పి. సుందరయ్య, సి. రాజేశ్వరరావులను దాని ఇతర ప్రముఖ సభ్యులుగా పి. రఘునాథరావు పేర్కొన్నారు.36 సుందరయ్య, రాజేశ్వరరావు తర్వాత కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరారు.6

1953లో ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు సత్యనారాయణరాజు, నీలం సంజీవరెడ్డి తమ రాజకీయ చతురత అంతా ఉపయోగించి టి. ప్రకాశంను మళ్లీ కాంగ్రెస్‌లోకి తెచ్చారని వెంకటరామారావు రాశారు.7 1955లో బి. గోపాలరెడ్డి ఆంధ్ర రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు సత్యనారాయణరాజు ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షుడయ్యారు.1

తెలంగాణతో విలీనం, 1956

తెలంగాణ, ఆంధ్ర విలీనంపై చర్చల సమయంలో, తెలంగాణలో ఎక్కువమంది ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోరుతున్నారని తెలంగాణ నాయకులు కాంగ్రెస్ పెద్దలకు చెప్పారు.8 తెలంగాణ అభివృద్ధికి ఏ లోటూ ఉండదని సత్యనారాయణరాజు హామీ ఇచ్చారని వెంకటరామారావు రాశారు.8 1956 ఫిబ్రవరి 20న న్యూఢిల్లీలో పెద్దమనుషుల ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన నలుగురు ఆంధ్ర నాయకుల్లో ఆయన ఒకరు.29

ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి సంవత్సరాల్లో సంజీవరెడ్డి, సత్యనారాయణరాజు ఒక జట్టుగా పనిచేశారని వెంకటరామారావు వర్ణిస్తారు.410 తెలంగాణ నాయకుల మధ్య పోటీలను వారు వాడుకున్నారని, ఉప ముఖ్యమంత్రి పదవిని పనికిరాని “ఆరో వేలు” అన్నారని ఆయన రాశారు.10

పార్టీ కార్యదర్శి, సంజీవరెడ్డికి ప్రత్యర్థి

1957 ఎన్నికల తర్వాత కూడా సత్యనారాయణరాజు రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా కొనసాగారు.11 ఆ తర్వాత యు. ఎన్. ధేబర్ ఆయనను అఖిల భారత కాంగ్రెస్‌లో తన కార్యదర్శుల్లో ఒకరిగా నియమించారు.11 అప్పటి నుంచే ఆయనకు, సంజీవరెడ్డికి తగాదాలు మొదలయ్యాయని వెంకటరామారావు రాశారు.11 ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తి, సమర్థుడు, మంచి ప్రచారకుడు, హిందీ బాగా తెలిసినవాడని ఆయనను వర్ణించారు.11 రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ హిందీలో రాసిన ఓల్గా సే గంగా (ఓల్గా నుంచి గంగకు) పుస్తకాన్ని సత్యనారాయణరాజు తెలుగులోకి అనువదించారు.11

సంజీవరెడ్డి అఖిల భారత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా వెళ్లిపోయినప్పుడు సత్యనారాయణరాజు ముఖ్యమంత్రి కావాలనుకున్నారు.11 ఆయనకు పరిపాలనా అనుభవం లేదని కొందరు భావించారని వెంకటరామారావు రాశారు.11 దాంతో ఆయన డి. సంజీవయ్య, ఎస్. బి. పి. పట్టాభిరామారావుల పేర్లను ముందుకు తెచ్చారు. 1960 జనవరిలో సంజీవయ్య ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.12 రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు కాగానే సత్యనారాయణరాజు రాజ్యసభ సభ్యత్వాన్ని వదులుకున్నారు.12

తెలంగాణ నాయకుడిని పార్టీ అధ్యక్షుడిగా ఎంచుకోవడం వంటి సత్యనారాయణరాజు తప్పులు కోస్తా జిల్లాల్లో విమర్శలకు దారితీశాయని వెంకటరామారావు రాశారు.5 1962లో సంజీవరెడ్డి కొత్త మంత్రివర్గం ఏర్పాటు చేసినప్పుడు సత్యనారాయణరాజుకు అందులో స్థానం ఇవ్వలేదు.13 1968 సెప్టెంబర్ 2న సత్యనారాయణరాజు చనిపోయారు.14

Footnotes

  1. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 292 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  2. Report of the Committee on Telangana Surpluses (1969), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (Telugu, revised edition 1997), p. 180 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  4. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 302 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  5. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 308 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  7. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 290 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  8. G. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 278 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  9. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 294 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 303 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 306 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  12. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 307 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  13. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 309 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  14. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 310 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర), Telugu version of History of Modern Andhra Pradesh (opens in a new tab), Sterling Publishers, New Delhi, 1997, pp. 180–181. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. G. Venkataramarao; C. Narayana Reddy (chief ed.) and J. Chennayya (ed.), Telangana Charitra (తెలంగాణ చరిత్ర) (opens in a new tab), Andhra Saraswata Parishat, Hyderabad, 2014, pp. 278, 290, 292, 294, 302–303, 306–310. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Committee on Telangana Surpluses (Vashishtha Bhargava, chairman), Report of the Committee on Telangana Surpluses (opens in a new tab), Government of India (Manager of Publications, Delhi), 1969, pp. 5. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: