తెలుగు చరిత్రTelugu History

హరిషేణుడు (వాకాటకుడు)

హరిషేణుడు 5వ శతాబ్దం చివర్లో లేదా 6వ శతాబ్దం మొదట్లో పాలించిన వాకాటకుల చివరి బలమైన రాజు, దేవసేనుని కొడుకు. అజంతాలోని ఒక శాసనం ఆయన జయించిన దేశాల్లో ఆంధ్ర, కళింగలను పేర్కొంటుంది. గోదావరి, కృష్ణల మధ్య ఉన్న ఆంధ్ర దేశపు వ్యవహారాల్లో ఆయన జోక్యం చేసుకుని ఉండవచ్చని జి. జూవో-డుబ్రెయిల్ భావించారు. సూయెల్, అయ్యంగార్ నివేదిక ప్రకారం విన్సెంట్ స్మిత్ విష్ణుకుండిన రాజు మాధవవర్మను ఆయన అల్లుడిగా, ఆయన సాయంతో వేంగిని సంపాదించినవాడిగా చెప్పారు. హరిషేణుని 'ఆంధ్ర' వేంగికి పడమటి పాత శాలంకాయన దేశం కావచ్చని అదే పుస్తకంలోని ఒక గమనిక సూచిస్తుంది.

హరిషేణుడు తెలుగు దేశానికి ఉత్తరాన పాలించిన వాకాటకుల చివరి బలమైన రాజు.12 అజంతాలోని ఒక శాసనం ఆయన జయించిన దేశాల్లో ఆంధ్రను లెక్కిస్తుంది.1 వేంగిలో విష్ణుకుండిన రాజుల ఎదుగుదలతో చరిత్రకారులు ఆయనను ముడిపెడతారు.34

ఆయన ఎవరు

హరిషేణుడు దేవసేనుని కొడుకు.1 దేవసేనుని మంత్రి హస్తిభోజుడు అజంతా దగ్గరి ఘటోత్కచ గుహను బహుశా తవ్వించాడని జి. జూవో-డుబ్రెయిల్ (1920) రాశారు.1 ఆయన హరిషేణుని పాలనను దాదాపు 500–530గా లెక్కించారు.1 రాబర్ట్ సూయెల్, ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ పుస్తకం (1932)లోని వాకాటక రాజుల పట్టిక ఆయనకు దాదాపు 465–500 ఇస్తుంది.2

ఆంధ్ర, కళింగ

జూవో-డుబ్రెయిల్ నివేదించిన అజంతా శాసనం హరిషేణుని చాలా విజయాలను పేర్కొంటుంది.1 అవి కుంతల (కదంబ రాజ్యం), అవంతి (మాళవ), కళింగ, కోసల, త్రికూట, లాట, ఆంధ్ర.1 ఈ యుద్ధాలు దాదాపు 500–515 మధ్య జరిగాయని జూవో-డుబ్రెయిల్ లెక్కించారు.1 కళింగ ఇంద్రునికీ విష్ణుకుండిన ఇంద్రునికీ మధ్య జరిగిన యుద్ధంతో ఆయన వీటిని ముడిపెట్టారు.1 “గోదావరి, కృష్ణల మధ్య” ఉన్న కళింగ, ఆంధ్ర వ్యవహారాల్లో హరిషేణుడు జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చి ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు.1

విష్ణుకుండిన వివాహం

విష్ణుకుండినుల చిక్కుళ్ల రాగి రేకులు రాజు విక్రమేంద్రవర్మను “విష్ణుకుండిన, వాకాట అనే రెండు వంశాలు అలంకరించిన జన్మ కలవాడు” అని వర్ణిస్తాయి.5 ఈ సంబంధం గురించి విన్సెంట్ స్మిత్ అభిప్రాయాన్ని సూయెల్, అయ్యంగార్ నివేదిస్తారు.3 దాని ప్రకారం విష్ణుకుండిన నాయకుడు మాధవవర్మ హరిషేణుని కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.3 మామ సాయంతో గోదావరికి దక్షిణాన ఉన్న వేంగి దేశాన్ని సంపాదించి, వేంగి దగ్గరి దెందులూరులో స్థిరపడ్డాడు.3 మాధవవర్మ చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • వాకాటక వధువు. సూయెల్, అయ్యంగార్ నివేదిక ప్రకారం విన్సెంట్ స్మిత్ ఆమెను హరిషేణుని కూతురిగా చెప్పారు.3 ఆమె రాణి ప్రభావతి కూతురు గానీ మనవరాలు గానీ అని జూవో-డుబ్రెయిల్ భావించారు.4
  • “ఆంధ్ర” అంటే ఏమిటి. జూవో-డుబ్రెయిల్ దానిని గోదావరి, కృష్ణల మధ్య దేశంగా తీసుకున్నారు.1 అది వేంగికి పడమటి వైపు, ఒకప్పుడు శాలంకాయనులు పాలించిన దేశం కావచ్చని సూయెల్, అయ్యంగార్ పుస్తకంలోని ఒక గమనిక సూచిస్తుంది.3
  • ఆయన తేదీలు. 1932 పట్టికలో దాదాపు 465–500, జూవో-డుబ్రెయిల్ ప్రకారం దాదాపు 500–530.21 ఈ వాకాటక తేదీలు మరీ ముందువని వి. ఎస్. సుక్తంకర్ భావించారని పట్టికకు ఉన్న గమనిక చెబుతుంది.2

Footnotes

  1. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 76 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  2. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 398, table of the Vakataka kings (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 74 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. F. Kielhorn, “Chikkulla Plates of Vikramendravarman II”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 197, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

వాకాటకులు

సుమారు క్రీ.శ. 275–530

వాకాటకులు సుమారు 3వ శతాబ్దం నుంచి 6వ శతాబ్దం వరకు ఉత్తర దక్కన్, మధ్య భారతదేశంలో పాలించారు. తెలుగు దేశానికి ఉత్తరాన ఉన్న విదర్భ (బేరార్) వారి ప్రధాన ప్రాంతం. వాకాటక రాజులు గుప్త సామ్రాజ్య కుటుంబంతో పెళ్లి సంబంధాలు చేసుకున్నారు. ఒక వాకాటక రాకుమార్తె విష్ణుకుండిన రాజు మాధవవర్మను పెళ్లి చేసుకుంది. తర్వాతి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని దాదాపు మొత్తం ప్రాంతాన్ని వాకాటకులు పాలించారని, మొదటి విష్ణుకుండిన రాజును వేంగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారని జి. జూవో-డుబ్రే (1920) భావించారు. తెలంగాణ చరిత్రపై 2022లో వచ్చిన ఒక గ్రంథం మాత్రం వారి రాజ్యంలో ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్, కరీంనగర్ ప్రాంతాలనే చేర్చింది. వారి చివరి గొప్ప రాజు హరిషేణుడు ఆంధ్రను జయించాడని అజంతా శాసనం చెబుతుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (opens in a new tab), The author, Pondicherry (translated by V. S. Swaminadha Dikshitar), 1920, pp. 74–76. [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 20, 398. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 197. F. Kielhorn, Chikkulla plates of Vikramendravarman II. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: