ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

వేంగి (పెదవేగి)

ఏలూరు (ఎల్లోర్)కు కొన్ని మైళ్లు ఉత్తరాన ఉన్న గ్రామం. శాలంకాయన రాజుల, తర్వాత తొలి తూర్పు చాళుక్యుల రాజధాని వేంగిపుర ఉన్న చోటుగా సాధారణంగా భావించే స్థలంలో ఇది ఉంది. పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు సర్వేలు పెదవేగి, చినవేగి, దెందులూరు అంతటా విస్తరించిన శిథిల ఆలయాలను, దిబ్బలను కనుగొన్నాయి. కృష్ణ, గోదావరి మధ్య ఉన్న మొత్తం దేశానికి ఆ నగరం తన పేరు ఇచ్చింది.

An excavated square brick platform with a mound of loose rubble on top, inside a sunken trench lined with later brick walls, with grass and trees around.
An excavated square brick platform with a mound of loose rubble on top, inside a sunken trench lined with later brick walls, with grass and trees around. · Kasubabu (Wikimedia Commons user కాసుబాబు) (opens in a new tab) · CC BY-SA 3.0 (opens in a new tab)

పెదవేగి ఏలూరు (అప్పుడు ఎల్లోర్)కు ఉత్తరాన ఉన్న గ్రామం. శాలంకాయన రాజులు తమ దానపత్రాలను జారీ చేసిన “విజయ వేంగిపుర” ఉన్న చోటు ఇదే అని సాధారణంగా భావిస్తారు.12

ఆధారాలు దాన్ని పట్టణానికి ఆరు నుంచి ఎనిమిది మైళ్ల దూరంలో ఉంచుతాయి:314

  • 1882 నాటి రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) జాబితాలో ఆరు మైళ్లు3
  • 1908 నాటి ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) కథనంలో ఏడు1
  • 1908 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్)లో ఎనిమిది4

వేంగిపురను కనుగొనడం

అక్కడ జారీ చేసిన కొల్లేరు రేకుల ద్వారా వేంగిపుర మొదట వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆ రేకులు కొల్లేరు సరస్సులో దొరికాయని వాల్టర్ ఎలియట్ (Walter Elliot) గుర్తు చేసుకున్నారు.5 దీనితో ఆ ప్రాంతంలో విచారణ జరిగింది. అది ఏలూరు దగ్గర కొన్ని గ్రామాల సమూహాన్ని కనుగొంది.5 తర్వాత ఈ గ్రామాలను వేంగిపురగా గుర్తించారు.5

ఎ. సి. బర్నెల్ (A. C. Burnell)కు అంత నిశ్చయం లేదు. 1876లో ఫ్లీట్ (Fleet) ఆయన కథనాన్ని ఉదహరించారు.67 రాజధాని “పూర్తిగా కనుమరుగైనట్లు కనిపిస్తుంది” అని బర్నెల్ రాశారు.67 అది “ఇప్పుడు పెద్ద వేంగి లేదా వేగి అని పిలిచే చోటు” అని చెబుతారని, కానీ “పరిసరాలలో అదే పేరు గల అనేక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి” అని ఆయన జోడించారు.67

“పెద్ద వేగి అతి పురాతన నగరం ఉన్న చోటు అని ఇంకా నిశ్చయం కాలేదు” అని 1882లో సూయెల్ గుర్తించారు.3 “దగ్గరలోనే చిన్న వేగి అనే మరో గ్రామం ఉంది” అనేది ఆయన కారణం.3

కె. వి. లక్ష్మణరావు (K. V. Lakshmana Rao) “ఈ సాంప్రదాయిక గుర్తింపును” అంగీకరించారు.8 కానీ ఉత్తర సర్కారులలో ఆ పేరు గల నాలుగు ప్రదేశాలు ఉన్నాయని ఆయన హెచ్చరించారు:8

  • ఏలూరు దగ్గరి చిన్న వేగి, పెద్ద వేగి8
  • గుంటూరు జిల్లాలోని చింతపల్లి వద్ద మరొకటి8
  • రాజమహేంద్రవరానికి వాయవ్యంగా వేగిపాడు అనే నిర్జన ప్రదేశం8

తర్వాతి ఆధారాలు ఈ గుర్తింపును సమర్థించాయి. 1902లో హుల్ష్ పెద్ద-వేగిని సందర్శించారు.1 అక్కడ శాలంకాయనుల కుల దైవం చిత్రరథస్వామి ప్రాచీన ఆలయం ఉన్న చోటుగా గ్రామస్తులు ఆయనకు ఒక చిన్న దిబ్బను చూపించారు.1 ఆయన దీన్ని నిర్ధారణగా భావించారు.1

కొల్లేరు సరస్సు దగ్గరలోనే ఉందని కూడా హుల్ష్ ఎత్తి చూపారు.1 దేవవర్మ దానపత్రాన్ని ఏడు మైళ్ల దూరంలోని ఏలూర గ్రామస్తులకు సంబోధించారని కూడా ఆయన గుర్తించారు.1 ఇవే కారణాలతో జి. జువో-డుబ్రే (G. Jouveau-Dubreuil) వేంగిపుర పెద్ద-వేగి ఒకటే అనే గుర్తింపును అంగీకరించారు.9

చిత్రరథస్వామి ఆలయంగా చూపించిన శిథిల గుడి చినవేగిలో ఉందని 1926లో ఆర్. సుబ్బారావు (R. Subba Rao) రాశారు.2 చినవేగిని ఆయన ప్రాచీన నగరంలో భాగంగా భావించారు.2 రెండవ నందివర్మ పెద్దవేగి రేకులు కూడా పెదవేగి దగ్గరే దొరికాయి.10

శిథిలాలు

సూయెల్ జాబితా “ఇక్కడ విస్తృతమైన ప్రాచీన భవనాల ఆనవాళ్లను” వర్ణిస్తుంది.3 “పాత నగర అవశేషాలను బహుశా కప్పి ఉంచుతాయని సర్ వాల్టర్ ఎలియట్ భావించే చాలా విచిత్రమైన దిబ్బలను” కూడా అది గుర్తిస్తుంది.3 ఎలియట్ వాటిని చిన్న వేగి వరకు, ఐదు మైళ్లు ఆగ్నేయంగా ఉన్న దెందులూరు వరకు గుర్తించారు.311 వేగి, దెందులూరు శిథిల ఆలయాల రాళ్లతో ముస్లింలు ఏలూరులో కోటను కట్టారని చెబుతారని సూయెల్ నమోదు చేశారు.3

Imperial Gazetteer ఆ ప్రాంతాన్ని “ప్రాచీన ఆలయాలు, భవనాల అవశేషాలతో, బహుశా ఇతర శిథిలాలను కప్పి ఉంచే దిబ్బలతో నిండి ఉంది” అని వర్ణిస్తుంది.4

సుబ్బారావు దిబ్బలు, పెద్ద చెరువులు, శిథిల ఆలయాలు, ప్రాకారాలు, పెద్ద రాళ్లు, నంది విగ్రహాలు, దేవతా విగ్రహాలను జాబితా చేశారు.12 పెదవేగి, చినవేగి, దాని పల్లెలతో సహా దెందులూరు అన్నీ ప్రాచీన నగరంలో భాగంగా ఉండి ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు.12 పెదవేగిలోని సూర్య ఆలయ శిథిలాలను కె. ఆర్. సుబ్రహ్మణ్యన్ (K. R. Subramanian) పేర్కొన్నారు.13

వేంగి రాజధాని

శాలంకాయన దానపత్రాలను వేంగిపుర, విజయ-వేంగిపుర లేదా విజయ-వేంగి నుంచి జారీ చేశారు.14 టాలెమీ (Ptolemy) కాలంలోనే శాలంకాయనులు ఆ జిల్లాను పాలించారని డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) భావించారు. సాలకెనోయ్ అనే ప్రజల ప్రధాన నగరంగా టాలెమీ బెనగౌరాన్‌ను ఇస్తాడు.1516 బెనగౌరాన్‌ను బెంగౌరాన్‌కు, అంటే వేంగిపురకు, తప్పు రాతగా సర్కార్ చదివారు.1516

సాలకెనోయ్ ఎక్కడ ఉండేవారో గానీ, శాలంకాయనులతో వారి సంబంధం గానీ ఇంకా నిర్ణయించలేమని కె. ఆర్. సుబ్రహ్మణ్యన్ భావించారు.17 తూర్పు చాళుక్య శాసనాలు ఆ దేశాన్ని వేంగి-మండలం, వేంగి-రాష్ట్రం, వేంగి-మహి అని పిలుస్తాయని కూడా సర్కార్ గుర్తించారు.18 శాలంకాయనుల కాలంలోనే దాన్ని బహుశా వేంగి రాజ్యం అని పిలిచేవారని ఆయన భావించారు.18

శాలంకాయనుల తర్వాత విష్ణుకుండినులు వచ్చి, లెందులూర నుంచి పాలించారు.19 సుబ్బారావు లెందులూరను వేంగిపుర దగ్గరి దెందులూరుగా గుర్తించారు.19 సూయెల్ కాలక్రమం కూడా వారి స్థాపకుడిని వేంగికి దగ్గరగా ఉన్న దెందులూరులో ఉంచుతుంది.20

చాళుక్య రాజు రెండవ పులకేశి సోదరుడు విష్ణువర్ధనుడు 7వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో తనను తాను స్వతంత్ర రాజుగా చేసుకున్నాడు.21 గోదావరి గెజిటీర్ ప్రకారం, ఆయన వేంగి రాజ్యపు రాజధాని ఏలూరు దగ్గరి పెద్ద వేగిలో ఉంది.21

చైనా యాత్రికుడు హ్యూయెన్ త్సాంగ్ (Xuanzang) పేర్కొన్న రాజధాని “పింగ్-కి-లో” వేంగే అని బర్నెల్ సూచించారు.67 ఆయన దృష్టిలో, తెలుగు సప్తమీ విభక్తి ప్రత్యయం -లో (లోపల అనే అర్థం గల ప్రత్యయం)ను పేరులో భాగంగా పొరపాటుగా భావించారు.67 బర్నెల్ 12వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా చెప్పిన తెలుగు మహాభారతం రాజమహేంద్రవరాన్ని వేంగిదేశపు ప్రధాన నగరంగా పిలుస్తుంది.67 దీని నుంచి పాత రాజధాని “ఆ కాలానికి చాలా ముందే నిర్జనమై ఉండాలి” అని బర్నెల్ నిర్ధారించారు.67 వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు, తూర్పు చాళుక్యులు, దక్కన్ రాజ్యాలు పేజీలు చూడండి.

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

  • తెలుగు మహాభారతం కాలం. బర్నెల్ తెలుగు మహాభారతాన్ని 12వ శతాబ్దంలో ఉంచారు.67 దాని కర్త నన్నయ భట్టు తూర్పు చాళుక్య రాజు రాజరాజ నరేంద్రుని ఆస్థానంలో ఉన్నాడని ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘం చెప్పింది.22 నన్నయ “పదకొండవ శతాబ్దంలో రాజమహేంద్రవరంలో వర్ధిల్లాడు” అని కిస్ట్నా జిల్లా మాన్యువల్ చెబుతుంది.23

Footnotes

  1. E. Hultzsch, “Plates of Vijaya-Devavarman”, Epigraphia Indica IX (1907–08), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Sewell, Lists of the Antiquarian Remains, Vol. I (1882), p. 36, s.v. Vegi or Pedda Vegi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. Imperial Gazetteer of India: Madras, Vol. I (1908), p. 193 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Walter Elliot, Coins of Southern India (1886), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography (2nd ed., 1878), p. 16, note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  7. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. XVIII”, Indian Antiquary V (1876), p. 176, quoting Burnell (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  8. K. V. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. R. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates of Nandivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society I, pt. 2 (1926), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 35, s.v. Dendaluru (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra (1932), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (1932), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 99 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari (1907), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. I, pt. 2 (1926), “Brief history of the Society”, p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (15)

రాజవంశాలు

వేంగి శాలంకాయనులు

సుమారు క్రీ.శ. 300–470

సామాన్య శకం 4, 5 శతాబ్దాల్లో కృష్ణా, గోదావరి మధ్య దేశాన్ని ఏలూరు దగ్గరి ఆధునిక పెదవేగి అయిన వేంగిపురం నుండి పాలించిన రాజవంశం. ఏడు తామ్రశాసనాలు హస్తివర్మ నుండి వచ్చిన రెండు శాఖల్లో ఏడుగురు రాజుల పేర్లు చెబుతాయి. సముద్రగుప్తుని అలహాబాద్ శాసనంలోని 'వేంగి హస్తివర్మ'తో చాలామంది విద్వాంసులు అతనిని గుర్తిస్తారు. వారి తొలి దానపత్రాలు ప్రాకృతంలో, తర్వాతివి సంస్కృతంలో ఉన్నాయి. వారి ముద్రలపై నంది ఉంటుంది. వారి కుల దైవం చిత్రరథస్వామి.

విష్ణుకుండినులు

సుమారు క్రీ.శ. 500–630

శాలంకాయనుల తర్వాత, తూర్పు చాళుక్యుల ముందు పాలించిన కృష్ణా–గోదావరి దేశపు రాజవంశం. కొన్ని సంస్కృత తామ్ర దానపత్రాలు, ఒక శిలాశాసనం నుండి అది తెలుసు. దాని రాజులు శ్రీపర్వత స్వామిని పూజించారు. తమ గొప్ప పాలకుడు మాధవవర్మకు పదకొండు అశ్వమేధాలను చెప్పుకున్నారు. వాకాటక రాజ కుటుంబంతో పెళ్లి సంబంధాలు చేసుకున్నారు. తర్వాతి దానపత్రాల్లో వారి రాజధాని లెందులూరు (వేంగి దగ్గరి దెందులూరు). విద్వాంసులు వారిని 4వ శతాబ్దం నుండి 8వ శతాబ్దం వరకు ఎక్కడైనా ఉంచారు. తర్వాతి పునర్నిర్మాణాల్లో చాలావరకు ప్రధాన వంశాన్ని 6వ శతాబ్దంలో ఉంచి, 7వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చాళుక్య విజయంతో ముగిస్తాయి. అయితే డి. సి. సర్కార్ దానిని సుమారు 670 వరకు కొనసాగించారు.

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించిన బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. దాని స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత వారు వివాహాల ద్వారా చోళులతో ముడిపడ్డారు. 1070లో వారి వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి పాలన కాలాన్ని నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రాయబడింది.

వ్యక్తులు

దేవవర్మ (శాలంకాయన)

సుమారు క్రీ.శ. 320–345

వేంగి శాలంకాయన రాజు. ఏలూరు గ్రామస్థులను ఉద్దేశించిన, తన 13వ సంవత్సరపు ఒక ప్రాకృత దానశాసనం ద్వారా ఆయన గురించి తెలుస్తుంది. అందులో ఆయన తనను అశ్వమేధం చేసినవాడిగా, శివభక్తుడిగా చెప్పుకుంటాడు. కుటుంబంలో ఆయన స్థానం తెలియదు. పండితులు ఆయనను హస్తివర్మ కొడుకుగా, అంతకు ముందటి రాజుగా (బహుశా హస్తివర్మ తండ్రిగా), మొదటి నందివర్మ వారసుడిగా చెప్పారు.

హస్తివర్మ (శాలంకాయన)

సుమారు క్రీ.శ. 345–370

వేంగి శాలంకాయన రాజు. ఆయన కుటుంబపు తామ్ర దానశాసనాల వంశ జాబితాలో ఆయనే మొదటి రాజు. అనేక యుద్ధాలలో విజయాలకు అవి ఆయనను ప్రశంసిస్తాయి. 1926 నుంచి చాలా మంది పండితులు ఆయనను 4వ శతాబ్దం మధ్యలో గుప్త చక్రవర్తి సముద్రగుప్తుడు బంధించి విడిచిపెట్టానని చెప్పుకున్న వేంగి హస్తివర్మగా గుర్తించారు. పాత రచనలు ఆ రాజును పల్లవ ప్రతినిధి పాలకుడిగా భావించాయి.

మొదటి నందివర్మ (శాలంకాయన)

సుమారు క్రీ.శ. 370–395

వేంగి శాలంకాయన రాజు, హస్తివర్మ కొడుకు, చండవర్మ, రెండవ హస్తివర్మల తండ్రి. కానుకొల్లులో దొరికి 1960లో ప్రచురితమైన ఆయన 14వ పాలనా సంవత్సరపు ప్రాకృత దానశాసనం ఆయన సొంత ఏకైక శాసనం. దాని సంపాదకుడు దానిని 3వ శతాబ్దం చివరి నాటిదిగా చెప్పారు, కానీ డి. సి. సర్కార్ దానిని దాదాపు 4వ శతాబ్దం మధ్యలో ఉంచారు.

చండవర్మ (శాలంకాయన)

సుమారు క్రీ.శ. 395–420

వేంగి శాలంకాయన రాజు, మొదటి నందివర్మ కొడుకు, రెండవ నందివర్మ తండ్రి. ఆయన కొడుకు దానశాసనాల ద్వారా మాత్రమే ఆయన గురించి తెలుస్తుంది. సామంత పాలకులు ఆయన శక్తికి తలవంచారని అవి చెబుతాయి. కోమర్తి ఫలకాలు ఇచ్చిన 5వ శతాబ్దపు కళింగ రాజు చండవర్మతో ఆయనను తరచుగా కలగాపులగం చేశారు.

రెండవ నందివర్మ (శాలంకాయన)

సుమారు క్రీ.శ. 420–445

వేంగి శాలంకాయన రాజు, చండవర్మ పెద్ద కొడుకు, ఆ వంశంలో అత్యంత బాగా నమోదైన రాజు. ఆయన 7వ పాలనా సంవత్సరపు కొల్లేరు ఫలకాలు, 10వ సంవత్సరపు పెదవేగి ఫలకాలు, బహుశా కంతేరు దానశాసనాలలో ఒకటి ఆయనవి. ఆయన తనను తాను పరమ భాగవత (భగవంతుని పరమ భక్తుడు) అని పిలుచుకుని, విష్ణువు దేవాలయానికి భూమి ఇచ్చాడు. చాలా మంది పండితులు ఆయనను 5వ శతాబ్దం మొదటి సగం లేదా మధ్య కాలానికి చెందినవాడిగా చెబుతారు.

కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు

సుమారు క్రీ.శ. 615–633

బాదామి చాళుక్య రాజు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు, వేంగి తూర్పు చాళుక్య వంశ స్థాపకుడు. ఆయన తన అన్నకు యువరాజుగా సేవ చేసి, కొత్తగా జయించిన తూర్పు తీరాన్ని పాలించాడు. ఆలస్యంగా అయినా 632 నాటికి ఆయన అక్కడ స్వతంత్ర రాజు అయ్యాడు. ఆయన పాలనను సాధారణంగా 615–633 నాటిదిగా చెబుతారు, కానీ వేంగిలో ఆయన పాలన ప్రారంభాన్ని పండితులు దాదాపు 605 నుంచి 631 తర్వాత వరకు ఎక్కడైనా ఉంచారు.

మొదటి జయసింహుడు (తూర్పు చాళుక్య)

సుమారు క్రీ.శ. 633–663

వేంగి రెండవ తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 633–663), కుబ్జ విష్ణువర్ధనుని పెద్ద కొడుకు. ఆయన నాలుగు తామ్ర దానశాసనాలు తెలుసు. అవి ఉదయపురం, ఆసనపురం నుంచి జారీ అయ్యాయి. కృష్ణా–గోదావరి ప్రాంతంలోని గ్రామాలను అవి బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాయి. తర్వాతి శాసనాలలో చాలావరకు ఆయనకు 33 సంవత్సరాల పాలన ఇస్తాయి, ఒకటి 30 ఇస్తుంది. కాలక్రమాన్ని నిర్ణయించిన పండితులు దేనిని అనుసరించాలనే విషయంలో ఏకీభవించలేదు.

రెండవ విక్రమేంద్రవర్మ (విష్ణుకుండిన)

సుమారు క్రీ.శ. 655–670

ఇంద్రవర్మ పెద్ద కొడుకు అయిన విష్ణుకుండిన రాజు. ఆయన తన 10వ సంవత్సరంలో లెందులూర (వేంగి దగ్గర దెందులూరు) నుంచి చిక్కుళ్ళ ఫలకాలను జారీ చేసి, కృష్ణా నదిపై ఉన్న ఒక గ్రామాన్ని శివాలయానికి ఇచ్చాడు. ఆయన బాలునిగానే పాలన చేపట్టాడని ఫలకాలు చెబుతాయి. కొందరు పండితులు ఆయనను చివరి తెలిసిన విష్ణుకుండిన రాజు తాత, పొలమూరు ఫలకాలలోని విక్రమహేంద్రునిగా గుర్తిస్తారు. డి. సి. సర్కార్ అలా గుర్తించలేదు. సర్కార్ ఆయనను దాదాపు 655–670 నాటివానిగా చెప్పారు. 1932లో సూయెల్ ముద్రించిన పథకం ఆయనను దాదాపు 496–521 నాటివానిగా చెప్పింది.

మూడవ గోవిందుడు (రాష్ట్రకూట)

సుమారు క్రీ.శ. 793–814

ధ్రువుని కొడుకైన రాష్ట్రకూట రాజు (దాదాపు 793–814). ఆయన కాలంలో వంశ అధికారం వింధ్య పర్వతాల నుంచి తుంగభద్ర వరకు విస్తరించింది. వేంగి ప్రభువు, తూర్పు చాళుక్య రాజు రెండవ విజయాదిత్యుడు ఆయన ఆదేశంపై వచ్చి, సేవకుడిలా ఆయన కోసం ఒక ప్రాకారం కట్టాడని 808 నాటి ఆయన రాధన్‌పూర్ ఫలకాలు చెబుతాయి. మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని కురువగట్టులో ఉన్న తేదీ లేని ఒక శాసనం ఆయనను ఒక చాళుక్య రాకుమారుని మిత్రుడిగా పేర్కొంటుంది. మూడవ గోవిందుడు కావచ్చిన ప్రభూతవర్ష అనే రాజు క్షేమం కోసం ఆలంపూర్‌లో ఒక సూర్య మందిరం కట్టారు.

రెండవ విజయాదిత్యుడు నరేంద్ర మృగరాజు

సుమారు క్రీ.శ. 799–843

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (ఫ్లీట్ కాలక్రమంలో 799–843). పూర్తి సామ్రాజ్య బిరుదులను వాడిన ఆ వంశపు మొదటి రాజు. పన్నెండు సంవత్సరాలలో ఆయన గంగులు, రాష్ట్రకూటులతో 108 యుద్ధాలు చేసి, శివునికి 108 ఆలయాలు స్థాపించాడని ఆయన కుటుంబ శాసనాలు చెబుతాయి. మూడవ గోవిందుడు వేంగి రాజుతో తన నగర గోడలు కట్టించాడని రాష్ట్రకూట శాసనాలు చెబుతాయి. తర్వాతి దానశాసనాలు ఆయన పాలనను 40, 41, 44 లేదా 48 సంవత్సరాలు అని ఇస్తాయి.

మొదటి అమోఘవర్షుడు

సుమారు క్రీ.శ. 814–878

మూడవ గోవిందుని కొడుకైన రాష్ట్రకూట రాజు (814–దాదాపు 878). ఆయన అరవై సంవత్సరాలకు పైగా పాలించాడు. మాన్యఖేట (మళఖేడ్)ను వంశానికి రాజధానిగా చేశాడు. వేంగి రాజు తనకు నమస్కరించాడని, వింగవల్లి దగ్గర తూర్పు చాళుక్యులపై విజయం సాధించానని ఆయన శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి. ఆయన పాలన కాలపు కన్నడ శాసనాలు తెలంగాణలోని మెదక్, వరంగల్ జిల్లాలలో దొరికాయి.

గుణగ విజయాదిత్యుడు (మూడవ విజయాదిత్యుడు)

సుమారు క్రీ.శ. 844–888

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 844–888). గంగులు, నొళంబ రాజు మంగి, దాహళకు చెందిన శంకిల అనే నాయకుడు, రాష్ట్రకూట కృష్ణుడిపై విజయాలను, కిరణపురం, చక్రకూటాలను తగలబెట్టడాన్ని ఆయన శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి. చరిత్రకారులు ఆయనను రాష్ట్రకూట రాజధానిని దోచుకున్నవాడిగానూ, రాష్ట్రకూట సామంతుడిగానూ చూశారు. తొలి తెలుగు పద్య శాసనాలలో ఒకటి ఆయన సేనాపతి పండరంగుని ప్రశంసిస్తుంది.

రెండవ కృష్ణుడు (రాష్ట్రకూట)

సుమారు క్రీ.శ. 878–914

రాష్ట్రకూట రాజు (దాదాపు 878–914), మొదటి అమోఘవర్షుని కొడుకు. తూర్పు చాళుక్య గుణగ విజయాదిత్యుడు (మూడవ విజయాదిత్యుడు) ఆయనను భయపెట్టి ఆయన నగరాన్ని తగలబెట్టానని చెప్పుకున్నాడు. ఒకసారి ఆయన శత్రువులు ఆయన రాజధానిని వదిలేశారని ఒక రాష్ట్రకూట దానశాసనం ఒప్పుకుంటుంది. మొదటి చాళుక్య భీముడు వేంగిని తిరిగి గెలుచుకునే వరకు ఆయన సైన్యం దానిని ఆక్రమించిందని తర్వాతి తూర్పు చాళుక్య శాసనాలు తమ వంతుగా ఒప్పుకుంటాయి. ఆయన పాలన కాలపు 907 నాటి కన్నడ శాసనం ఒకటి తెలంగాణలోని వెల్మజాలలో దొరికింది.

మొదటి చాళుక్య భీముడు

సుమారు క్రీ.శ. 888–918

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (ఫ్లీట్, సూయెల్ లెక్కలో 888–918), గుణగ మూడవ విజయాదిత్యుని సోదరుని కొడుకు, వారసుడు. రాష్ట్రకూట రాజు రెండవ కృష్ణుడు వేంగి దేశాన్ని ఆక్రమించిన తర్వాత ఆయన దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడని ఆయన శాసనాలు చెబుతాయి. ఆయన చిన్న కొడుకు ఒకరు రాష్ట్రకూట సైన్యంతో యుద్ధంలో చనిపోయాడు. ఆయన చాళుక్య-భీమేశ్వర శివాలయాన్ని కట్టించాడు. కాకినాడ (అప్పుడు కోకనాడ) దగ్గరి భీమవరానికి ఆ దేవాలయం పేరే వచ్చింది.

మొదటి అమ్మరాజు

సుమారు క్రీ.శ. 918–925

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (918–925), మొదటి చాళుక్య భీముని మనవడు. రాష్ట్రకూటులతో చేతులు కలిపిన తన సొంత బంధువుల కుట్రను ఎదిరించి ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు. ఆయన బిరుదు రాజమహేంద్ర కారణంగా, రాజమహేంద్రవరానికి (రాజమహేంద్రపురం) ఆయన పేరే పెట్టారని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ సూచించారు. 925లో ఆయన మరణంతో వంశంలోని శాఖల మధ్య తొమ్మిది సంవత్సరాల అంతర్యుద్ధం మొదలైంది. బాల్యంలోనే పదవి నుంచి తొలగించిన ఆయన కొడుకు బేత-ఐదవ విజయాదిత్యుడు పిఠాపురం చాళుక్య రాకుమారుల వంశాన్ని స్థాపించాడు.

రెండవ యుద్ధమల్లుడు

సుమారు క్రీ.శ. 927–934

మొదటి యుద్ధమల్లుని నుంచి వచ్చిన చిన్న శాఖకు చెందిన వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 927–934). 925లో మొదటి అమ్మరాజు మరణం తర్వాత వచ్చిన అంతర్యుద్ధంలో ఆయన సింహాసనాన్ని ఆక్రమించి, రెండవ చాళుక్య భీముడు ఆయనను తరిమేసే వరకు ఏడు సంవత్సరాలు ఉంచుకున్నాడు. కుమారస్వామి ఆలయాన్ని, శైవ సన్యాసుల కోసం మఠాన్ని నమోదు చేసే విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ)లోని ఒక స్తంభంపై ఉన్న తెలుగు పద్య శాసనాన్ని ఆయనకు గానీ ఆయన తాతకు గానీ ఆపాదిస్తారు. ఆయన కొడుకులు బాడపుడు, రెండవ తాళుడు తర్వాత రాష్ట్రకూటుల సహాయంతో సింహాసనాన్ని తిరిగి గెలవడానికి ప్రయత్నించారు.

రెండవ చాళుక్య భీముడు (రాజభీముడు)

సుమారు క్రీ.శ. 934–945

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 934–945). ఆయనను రాజభీముడు అని పిలిచారు. ఆయన నాల్గవ విజయాదిత్యుని కొడుకు. తన సవతి సోదరుడు మొదటి అమ్మరాజు మరణం తర్వాత జరిగిన అంతర్యుద్ధాన్ని ఆయన రెండవ యుద్ధమల్లుడిని వెళ్లగొట్టి ముగించాడు. ఆయన దానశాసనాలు ఆయన జయించిన శత్రువుల పెద్ద జాబితాను ఇస్తాయి. వారిలో రాష్ట్రకూట రాజు నాల్గవ గోవిందుని సైన్యం, మైసూరు ప్రాంతపు నొళంబ, గంగ రాకుమారులు ఉన్నారు. ఆయన రాజులు రెండవ అమ్మరాజు, దానార్ణవుల తండ్రి.

మూడవ కృష్ణుడు (రాష్ట్రకూట)

సుమారు క్రీ.శ. 939–966

రాష్ట్రకూట రాజు (దాదాపు 939–966), ఆ వంశంలో అత్యంత శక్తిమంతుడు. ఆయన చోళుల నుంచి కంచి, తంజావూరులను తీసుకున్నాడు. తెలుగు దేశంలో ఆయన వైదుంబ నాయకుల ద్వారా కడప ప్రాంతంలో చాలా భాగాన్ని నిలుపుకున్నాడు. అనంతపురం నొళంబ నాయకులు ఆయన కింద సేవ చేశారు. వేంగి నుంచి రెండవ అమ్మరాజును వెళ్లగొట్టడానికి తూర్పు చాళుక్య హక్కుదారు బాడప ఆయన సాయం కోరాడు. ఆయన పాలన కాలపు లేదా ఆయన సామంతుల శాసనాలు తెలంగాణలోని చెన్నూరు, మల్లికార్జునపల్లి, మీనాంబరం, ఐనవోలులలో దొరికాయి.

రెండవ అమ్మరాజు

క్రీ.శ. 945–970

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (945–970), రెండవ చాళుక్య భీముడు, లోకమహాదేవిల కొడుకు. 945 డిసెంబర్ 5న బాలుడిగా ఉన్నప్పుడే ఆయనకు పట్టాభిషేకం జరిగింది. వంశ చరిత్రలో ఖచ్చితమైన తేదీ తెలిసిన మొదటి సంఘటన ఇదే. దాదాపు 956లో రెండవ యుద్ధమల్లుని కొడుకు బాడపకు మద్దతుగా రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ కృష్ణుడు వేంగిపై దండెత్తాడు. అమ్మరాజు కళింగకు వెళ్లాడు. ఆయన పారిపోయాడా లేక పోరాడాడా, ఆయన సవతి సోదరుడు దానార్ణవుడు అప్పుడు ఆయన పేరు మీద పాలించాడా లేక తన పేరు మీదే పాలించాడా అనే విషయాలపై వివాదం ఉంది. ఆయన అనేక దానశాసనాలలో జైన దేవాలయాలకు, బెజవాడలోని కాలాముఖ శైవ సమాజానికి ఇచ్చిన దానాలు ఉన్నాయి.

దానార్ణవుడు

క్రీ.శ. 970–973

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (970–973), రెండవ అమ్మరాజు సవతి అన్న, రెండవ చాళుక్య భీముని కొడుకు. దాదాపు 956లో రెండవ అమ్మరాజు కళింగకు వెళ్లినప్పుడు, ఆయన రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ కృష్ణుని మద్దతుతో రాజ్యాన్ని నిలుపుకున్నాడు. కాకతీయ నాయకుడు గుండ్యన కోరిక మేరకు ఇచ్చిన ఆయన మంగల్లు దానశాసనం కాకతీయ కుటుంబం పేరు చెప్పిన తొలి శాసనం. ఆయన మూడు సంవత్సరాల పాలన తర్వాత ఇరవై ఏడు సంవత్సరాలు వేంగికి పాలకుడు లేడని తర్వాతి శాసనాలు చెబుతాయి. చోళుల సాయంతో ఆయన కొడుకులు శక్తివర్మ, విమలాదిత్యులను తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టే వరకు ఇది సాగింది.

మొదటి రాజరాజు (చోళ)

సుమారు క్రీ.శ. 985–1014

985 నుంచి తంజావూరు చోళ రాజు, చోళ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు. తూర్పు చాళుక్య దేశమైన వేంగై నాడును జయించానని ఆయన శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి. దాదాపు 999లో తూర్పు చాళుక్య రాకుమారుడు మొదటి శక్తివర్మ వేంగి సింహాసనానికి తిరిగి రావడానికి ఆయన సాయం చేశాడు. ఆయన తన కూతురు కుందవదేవిని శక్తివర్మ తమ్ముడు విమలాదిత్యునికి ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు. తూర్పు చాళుక్యులను చోళ సామంతులుగా, రెండు తరాల తర్వాత చోళ చక్రవర్తులుగా చేసిన పొత్తు దీనితో మొదలైంది. ఆయన పాలనలోని శాసనాలు కాళహస్తిలో దొరుకుతాయి. నెల్లూరు ప్రాంతంలో ఒక వైదుంబ నాయకుడు ఆయన కింద పాలించాడు.

మొదటి శక్తివర్మ (తూర్పు చాళుక్య)

సుమారు క్రీ.శ. 999–1011

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 999–1011), దానార్ణవుని పెద్ద కొడుకు. తర్వాతి దానశాసనాలు చెప్పినట్లు, వేంగికి పాలకుడు లేని 27 సంవత్సరాల తర్వాత ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు. ఈ సమయంలో చోళ రాజు మొదటి రాజరాజు వేంగిలో క్రమాన్ని పునరుద్ధరించాడని చెబుతారు. చరిత్రకారులు శక్తివర్మ సింహాసనారోహణను చోళుల పునరుద్ధరణగా చదివారు. చాళుక్య చంద్ర అనే ఆయన బిరుదు గల బంగారు నాణేలు అరకాన్‌లో దొరికాయి.

విమలాదిత్యుడు

క్రీ.శ. 1011–1022

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (1011–1022), మొదటి శక్తివర్మ తమ్ముడు. ఆయన 1011 మే 10న పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు. చోళ యువరాజు రాజేంద్రుడు ఆయనను ఓడించాడు. ఆయన కొన్ని సంవత్సరాలు చోళ ఆస్థానంలో గడిపినట్లు కనిపిస్తుంది. అక్కడ ఆయన చోళ రాజు మొదటి రాజరాజు కూతురు కుందవదేవిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. వారి కొడుకు రాజరాజ నరేంద్రుడు ఆయన తర్వాత వచ్చాడు.

రాజరాజ నరేంద్రుడు

క్రీ.శ. 1022–1063

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (పట్టాభిషేకం 1022, మరణం దాదాపు 1061–63). ఆయన ఒక చోళ రాకుమార్తె కొడుకు, మరో చోళ రాకుమార్తె భర్త. ఆయన రాజమహేంద్రవరం నుంచి పాలించాడు. చోళులు, పశ్చిమ చాళుక్యుల జోక్యం, ఆయన సవతి సోదరుడు ఏడవ విజయాదిత్యుని తిరుగుబాటు ఆయన పాలనను కలవరపరిచాయి. మిగిలి ఉన్న అతి పురాతన తెలుగు సాహిత్య రచన మహాభారతం రచయిత నన్నయ పోషకుడిగా తెలుగు సంప్రదాయం ఆయనను గుర్తుంచుకుంటుంది.

మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1063–1118

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాకుమారుడు, రాజరాజ నరేంద్రుడు, చోళ రాకుమారి అమ్మంగదేవిల కొడుకు. రాజేంద్రుడు (రాజేంద్ర చోడుడు, రెండవ రాజేంద్రుడు)గా ఆయన 1063లో వేంగికి వారసుడు. 1070లో ఆయన చోళ సింహాసనాన్ని ఆక్రమించి, దాదాపు 1118 వరకు మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడిగా పాలించాడు. ఆయన తూర్పు చాళుక్య, చోళ కిరీటాలను ఏకం చేశాడు. వేంగిని మొదట తన బాబాయి ఏడవ విజయాదిత్యుని ద్వారా, తర్వాత ప్రతినిధి పాలకులుగా తన సొంత కొడుకుల ద్వారా పాలించాడు.

ఏడవ విజయాదిత్యుడు (తూర్పు చాళుక్య)

సుమారు క్రీ.శ. 1063–1076

తూర్పు చాళుక్య యువరాజు, విమలాదిత్యుని కొడుకు, రాజరాజ నరేంద్రుని సవతి సోదరుడు. ఆయన దాదాపు 1063 నుంచి దాదాపు 1076–77లో తన మరణం వరకు వేంగిని పాలించాడు. మొదట తన సోదరుని కొడుకు రాజేంద్రుని (మొదటి కులోత్తుంగుని)తో పోటీలో, తర్వాత ఆయన రాజప్రతినిధిగా పాలించాడు. దాదాపు 1030–35లో ఆయన రాజరాజు నుంచి వేంగిని కూడా ఆక్రమించాడని, 1061లో తన సొంత కొడుకు రెండవ శక్తివర్మను అక్కడ నిలిపాడని 20వ శతాబ్దంలో దొరికిన దానశాసనాలు చూపిస్తాయి.

వీరరాజేంద్రుడు (చోళ)

సుమారు క్రీ.శ. 1063–1070

1062–63 నుంచి 1070 వరకు చోళ రాజు, బహుశా మొదటి రాజేంద్రుని చిన్న కొడుకు. వేంగి కోసం కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యులతో జరిగిన పోరాటంపై అత్యంత పూర్తి చోళ కథనాన్ని ఆయన శాసనాలు ఇస్తాయి. ఆయన వేంగిలోకి పంపిన సైన్యాలను ఓడించాడు. ఆయన ఐదవ సంవత్సరంలో ఆయన సైన్యం కృష్ణాపై బెజవాడ వద్ద శత్రువును ఓడించి, గోదావరికి, కళింగ మీదుగా కవాతు చేసింది. ఆయన వేంగిని ఒక విజయాదిత్యునికి ఇచ్చాడు. హుల్ట్ష్ ఆయనను తూర్పు చాళుక్య ఏడవ విజయాదిత్యునిగా గుర్తించారు. ఆయన ఏడవ సంవత్సరం, శక 991 నాటి ఒక శాసనం చిత్తూరు జిల్లాలో ఉంది.

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1076–1126

త్రిభువనమల్ల అని పిలిచే కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్య రాజు. 1076లో ఆయన తన సోదరుడు రెండవ సోమేశ్వరుని పదవి నుంచి తొలగించి, 1126 వరకు యాభై సంవత్సరాలు పాలించాడు. ఆయన శక శకానికి బదులు తన సొంత చాళుక్య-విక్రమ శకాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఆ కాలపు తెలంగాణ శాసనాలలో చాలా వరకు దానిలోనే తేదీ వేయబడ్డాయి. యువరాజుగా ఆయన వేంగి కోసం చోళులతో, వారి తూర్పు చాళుక్య మిత్రులతో పోరాడాడు. పాలన చివరలో, 1118లో చోళ రాజప్రతినిధి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, వేంగిలో, తీర తెలుగు దేశంలో ఆయనను రాజుగా గుర్తించారు. తెలంగాణలో ఆయన సామంతులలో కాకతీయులు రెండవ బేతరాజు, రెండవ ప్రోలరాజు, కందూరు చోడ నాయకులు ఉన్నారు.

వీర చోడుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1078–1093

మొదటి కులోత్తుంగుని కొడుకు, వేంగి రాజప్రతినిధి. ఆయన 1078 ఆగస్టు 23న పదవి చేపట్టాడు. ఆయన పెద్దన్న చోడగంగుని కోసం 1084లో ఆయనను వెనక్కి పిలిపించి, దాదాపు 1088–89లో మళ్లీ పంపారు. ఆయన చెల్లూరు, పిఠాపురం రాగి ఫలకాలలో పూర్తి తూర్పు చాళుక్య వంశ క్రమం, కులోత్తుంగుడు వేంగిని తన తండ్రి సోదరునికి, కొడుకులకు ఎలా అప్పగించాడో అనే కథనం ఉన్నాయి.

విక్రమ చోళుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1118–1135

చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుని కొడుకు. ఆయన దాదాపు 1092–93 నుంచి తన తండ్రి కోసం వేంగిని పాలించి, చోళ రాజుగా పట్టాభిషేకం కోసం 1118లో దానిని వదిలాడు. ఆయన లేనప్పుడు పశ్చిమ చాళుక్య ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు వేంగి రాష్ట్రాన్ని తీసుకుని, 1120–21 నుంచి 1123–24 వరకు ద్రాక్షారామాన్ని ఉంచుకున్నాడు. విక్రమ చోళుడు దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు. 1127, 1135 నాటి ఆయన శాసనాలు చేబ్రోలు, నిడుబ్రోలులలో దొరుకుతాయి. ఆయన తొమ్మిదవ సంవత్సరపు ఒక శాసనం గుడిమల్లం ఆలయ నిర్మాణాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఆయన శాసనాలు నందలూరు, త్రిపురాంతకంలలో ఉన్నాయి.

స్కందవర్మ (శాలంకాయన)

వేంగి శాలంకాయన రాజు. కంతేరు, కానుకొల్లుల నుంచి వచ్చిన, ఆయన మొదటి పాలనా సంవత్సరపు రెండు సంస్కృత దానశాసనాల నుంచి ఆయన తెలుసు. 1960లో ప్రచురించిన కానుకొల్లు ఫలకాలు ఆయనను రెండవ హస్తివర్మ కొడుకుగా, మొదటి హస్తివర్మ మునిమనవడిగా, రెండవ నందివర్మ దాయాదిగా చేస్తాయి. అవి దొరకక ముందు సాధారణంగా ఆయనను రెండవ నందివర్మ తర్వాత ఆ వంశపు చివరి తెలిసిన రాజుగా ఉంచారు.

శాసనాలు

రెండవ నందివర్మ పెదవేగి తామ్రశాసనం

సుమారు క్రీ.శ. 430

శాలంకాయన రాజు రెండవ నందివర్మ 10వ పాలనా సంవత్సరపు సంస్కృత రాగి రేకుల దానపత్రం. ఏలూరుకు ఉత్తరాన పెదవేగి దగ్గర అది దొరికింది. 1924లో మొదట ప్రచురితమైంది. అది నాలుగు గ్రామాలలో భూమిని ఒక విష్ణు ఆలయానికి ఇస్తుంది. వేంగికి చెందిన హస్తివర్మతో మొదలయ్యే దాని నాలుగు తరాల వంశావళి ఆ వంశ చరిత్రకు వెన్నెముక.

మొదటి జయసింహుని పెదవేగి తామ్ర శాసనం

సుమారు క్రీ.శ. 632–663

రెండవ తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి జయసింహ సర్వసిద్ధి తేదీ లేని సంస్కృత రాగి రేకుల దానపత్రం. వేంగి పాత రాజధాని పెద్ద-వేగి దగ్గర నేలకు రెండు మూడు అడుగుల లోతులో అది దొరికింది. రేపల్లె తాలూకాలోని కోమలిగా గుర్తించిన కొంబరు గ్రామాన్ని అది కుక్కనూరుకు చెందిన ఒక బ్రాహ్మణుడికి ఇస్తుంది. సూర్యుడికి ప్రార్థనతో మొదలయ్యే ఆ వంశపు ఏకైక దానపత్రం ఇదే. అది స్థాపకుడిని విష్ణువర్మ అని పిలుస్తుంది. 1917–18లో దాన్ని నమోదు చేశారు. 1928లో వి. రంగాచార్య దాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (15)
  1. E. Hultzsch and Sten Konow (eds.), Epigraphia Indica, Vol. IX (1907–08) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1908, pp. 58. E. Hultzsch, Plates of Vijaya-Devavarman. [Public domain]
  2. James Burgess (ed.), The Indian Antiquary, Vol. V (1876) (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1876, pp. 176. J. F. Fleet, quoting A. C. Burnell. [Public domain]
  3. A. C. Burnell, Elements of South-Indian Palaeography, from the Fourth to the Seventeenth Century A.D., being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and MSS. (2nd ed.) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1878, pp. 16. [Public domain]
  4. Walter Elliot, Coins of Southern India (International Numismata Orientalia, Vol. III, Part 2) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1886, pp. 39. [Public domain]
  5. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, pp. 35–36. [Public domain]
  6. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (opens in a new tab), The author, Pondicherry (translated by V. S. Swaminadha Dikshitar), 1920, pp. 89. [Public domain]
  7. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 193. [Public domain]
  8. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 19. [Public domain]
  9. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 92, 97, 99–100. R. Subba Rao, Pedavegi Copper-plates of Nandivarman II. [Public domain]
  10. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 4. Brief history of the Society. [Public domain]
  11. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 12. [Public domain]
  12. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 71–72, 77. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  13. K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (opens in a new tab), Madras (with a foreword by G. Jouveau-Dubreuil), 1932, pp. 89, 92. K. R. Subramanian. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  14. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 20. Paraphrased. [Public domain in India]
  15. K. V. Lakshmana Rao (article); Andhra Historical Research Society, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. V, pt. 1 (July 1930), incl. K. V. Lakshmana Rao, 'Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi' (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1930, pp. 25. K. V. Lakshmana Rao, Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi, JAHRS V, pt. 1 (1930). [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: