ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఇరివ నొళంబ (దిలీపుడు)

నొళంబ పల్లవ రాజు, అయ్యప చిన్న కొడుకు, మొదటి మహేంద్రుని మనవడు. 940లో రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణుడు అన్నిగను ఓడించిన తర్వాత ఆయన తన అన్న అన్నిగ తర్వాత పదవికి వచ్చాడు. బి. లూయిస్ రైస్ ఆయనకు 943 నుంచి 966 వరకు తేదీలు ఇస్తారు. హేమావతి స్తంభంపై ఉన్న వంశావళి శక 864 (942–43) నాటి ఒక శాసనంలో ఆయనతో ముగుస్తుంది. హిందూపురం చెరువు కింద ఆయన పాలన కాలపు ఒక శాసనం ఉంది. వైదుంబులు ఆయనకు సేవ చేశారు. 961లో ఒక బాణ నాయకుడు ఆయన కింద ఒక జిల్లాను పాలించాడు. 965లో ఆయన మనవడు పొలల్చోర కంబదూరులో ఒక స్తంభాన్ని నిలిపాడు.

దిలీపుడు అని కూడా పిలిచే ఇరివ నొళంబ 10వ శతాబ్దం మధ్యలో నొళంబ పల్లవుల రాజు.12 ఆయన మొదటి మహేంద్రుని మనవడు.34 ఆయన పాలన కాలపు శాసనాలు అనంతపురం ప్రాంతంలోని హేమావతి, హిందూపురంలలో కనిపిస్తాయి.54

కుటుంబం

హేమావతి స్తంభం ఆయనను మహేంద్రుని కొడుకైన, అయ్యప అని కూడా పిలిచే నన్నిగ చిన్న కొడుకుగా చెబుతుంది.3 ఆయన అన్న బీర నొళంబ అని కూడా పిలిచే అన్నిగ.3 940లో రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ కృష్ణుడు అన్నిగను ఓడించాడని బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) (1909) రాశారు.1 తర్వాత దిలీపుడు సింహాసనానికి వచ్చాడు.1 ఆయన కొడుకు నన్ని నొళంబ. 969 నాటికి ఆయన కిరీటం తీసుకున్నాడు.2

ఆయన పాలన

రైస్ దిలీపుని తేదీ ఉన్న శాసనాలను 943, 948, 951, 961, 966 సంవత్సరాలకు ఇచ్చారు.2 హేమావతి స్తంభంపై ఉన్న వంశావళి ఆయనతో ముగుస్తుంది.5 ఆయన కాలపు శాసనం శక 864 (942–43; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటిదని హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) (1910) గుర్తించారు.5

హిందూపురం చెరువు కింద ఆయన పాలన కాలపు ఒక శిల ఉంది.4 అది ఆయనను మహేంద్రాధిరాజు మనవడు దిలీపయ్య ఇరివ నొళంబ అని పేర్కొంటుంది.4 కాగూరులోని మూడు వందల మంది ప్రముఖులు చేసిన భూదానాన్ని అది నమోదు చేస్తుంది.4 1912–13 శాసన నివేదిక హిందూపురం, మానేపల్లె రెండింటినీ నొళంబ భూములలో ఉంచింది.6

సామంత నాయకులు, కుటుంబం

వైదుంబులు ఇరివ నొళంబకు సేవ చేశారని, మహావలులను (బాణులను) ఆయన తన కిందికి తెచ్చుకున్నాడని రైస్ రాశారు.2 కోలార్ జిల్లాలోని యెడరూరులో 961 నాటి ఒక శిలను వి. వెంకయ్య (V. Venkayya) (1912) గుర్తించారు.7 అది సాంబయ్య అనే బాణ నాయకుడిని ఇరివ నొళంబ సామంతుడిగా పేర్కొంటుంది.7

ఆయన మనవడు పొలల్చోర 965 మార్చి 6న కంబదూరులో ఒక స్తంభాన్ని నిలిపాడు.8 ఒక చెరువును నిర్వహించడానికి ఇచ్చిన భూదానాన్ని అది నమోదు చేస్తుంది.89 ఈ శాసనం కూడా తన వంశవృక్షాన్ని ఇరివ నొళంబతో మొదలుపెడుతుందని 1912–13 నివేదిక గుర్తించింది.9 అది రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణుని కాలానికి చెందుతుంది.9

Footnotes

  1. Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 55 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 10, Anantapur No. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. H. Krishna Sastri, “Two Nolamba Inscriptions from Dharmapuri”, Epigraphia Indica X (1909–10), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. H. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1912–13, Part II, para. 13, p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. V. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam”, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 238 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Rangacharya, Topographical List I (1919), p. 20, Anantapur No. 127 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy for 1912–13, Part II, para. 14, p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

రాజవంశాలు

నొళంబ పల్లవులు

సుమారు క్రీ.శ. 800–974

9వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం చివరి వరకు చిత్రదుర్గ, తుమకూరు ప్రాంతాన్ని, అనంతపురం జిల్లాలో చాలా భాగాన్ని కలిపిన 'ముప్పై రెండువేల' ప్రాంతమైన నొళంబవాడిని పాలించిన పల్లవుల శాఖ. హెంజేరు (మడకశిర తాలూకాలోని హేమావతి) వారి ముఖ్య పట్టణాల్లో ఒకటి. మొదట రాష్ట్రకూటుల, గంగుల సామంతులైన వారు బాణ వంశాన్ని నాశనం చేశానని చెప్పుకున్న మొదటి మహేంద్రుని కాలంలో శక్తిమంతులయ్యారు. అనంతపురంలో వారి శాసనాలు హేమావతి, హిందూపురం, మణేపల్లి, కంబదూరులలో ఉన్నాయి. వాటికి 853 నుండి 965 వరకు తేదీలు ఉన్నాయి. గంగ రాజు మారసింహుడు (974లో మరణం) 'నొళంబ వంశానికి మృత్యువు' అనే బిరుదు తీసుకున్నాడు. తర్వాత నొళంబ పల్లవ బిరుదు చోళుల, పశ్చిమ చాళుక్యుల కింది నాయకులకు వెళ్లింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (opens in a new tab), Archibald Constable, London, 1909, pp. 55–57. [Public domain]
  2. Sten Konow and V. Venkayya (eds.), Epigraphia Indica, Vol. X (1909–10) (opens in a new tab), Government Printing, India, Calcutta, 1910, pp. 58. H. Krishna Sastri, Two Nolamba Inscriptions from Dharmapuri. [Public domain]
  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 10, 20. [Public domain]
  4. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1910-11 to 1914-15 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, Report for 1912–13, Part II, pp. 91–92. [Public domain]
  5. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 238. V. Venkayya, Five Bana Inscriptions from Gudimallam. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: