తెలుగు చరిత్రTelugu History

మొదటి విక్రమాదిత్య జయమేరు (బాణ)

జయమేరు, బాణవిద్యాధరుడు అనే పేర్లు కూడా ఉన్న మొదటి విక్రమాదిత్యుడు 9వ శతాబ్దంలో చిత్తూరు ప్రాంతాన్ని ఏలిన బాణ రాజు. గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలు ఆయనను విజయాదిత్య ప్రభుమేరు తండ్రిగా చెబుతాయి; ఆయన రాణుల్లో ఒకరు గంగ రాజు మొదటి పృథివీపతి కూతురు. ఆయన శాసనాలు పుంగనూరు చుట్టుపక్కల దొరికాయి. పల్లవ రాజు నృపతుంగుని 24వ పాలనా సంవత్సరం నాటి గుడిమల్లం శిలాశాసనం, తెలుగు దారికి పశ్చిమాన ఉన్న దేశాన్ని వానవిద్యాధరుడు పాలిస్తున్నట్లు చెబుతుంది. పుంగనూరులోని ఆయన శాసనం ఒకటి నొళంబులతో సోరెమతి దగ్గర జరిగిన యుద్ధం గురించి చెబుతుందని వి. వెంకయ్య చదివారు.

జయమేరు, బాణవిద్యాధరుడు అనే పేర్లు కూడా ఉన్న మొదటి విక్రమాదిత్యుడు 9వ శతాబ్దంలో బాణ రాజు.12 కాళహస్తి, గుడిమల్లం పరిసరాలను బాణులు పల్లవ రాజుల సామంతులుగా పాలించారు.3 విక్రమాదిత్యుని శాసనాలు పుంగనూరు చుట్టుపక్కల దొరికాయి; గుడిమల్లంలోని ఒక శిలాశాసనం కూడా ఆయన కాలానిదే అనిపిస్తుంది.1452

కుటుంబం

1924లో ఇ. హుల్ష్ ప్రచురించిన గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలు బాణ వంశావళిని ఇస్తాయి.1 వాటిలో విక్రమాదిత్యుడు అనే పేరు కూడా ఉన్న జయమేరు మల్లదేవుని కొడుకు, విజయాదిత్యుని మనవడు.1 ఆయన కొడుకు విజయాదిత్య ప్రభుమేరు; ఆ తామ్రశాసనాలను ఇచ్చిన రెండవ విక్రమాదిత్యుడు ఆయన మనవడు.1 పాత ఉదయేంద్రిరం తామ్రశాసనాల్లోని బాణవిద్యాధరుడు ఆయనే అని హుల్ష్ చూపారు.1

ఆయన రాణుల్లో ఒకరైన కుందవ్వై గంగ రాజు మొదటి పృథివీపతి కూతురు.4 గంగులూ బాణులూ కొన్నిసార్లు స్నేహంగా ఉండేవారని ఈ పెళ్లి చూపుతుందని వి. వెంకయ్య (1912) భావించారు.5 గుడిమల్లంలోని ఒక శాసనం విజయాదిత్యుని బాణవిద్యాధరుని మరో రాణి కొడుకుగా చెబుతుంది.4

పుంగనూరు, గుడిమల్లం శాసనాలు

పాత ఉత్తర ఆర్కాటు జిల్లాలోని పుంగనూరు జమీందారీలో దొరికిన బాణ శాసనాలను వెంకయ్య జాబితాగా ఇచ్చారు.2 వాటిలో రెండు శాసనాలు పేర్కొనే రాజులు ఈ విక్రమాదిత్యుడే అని ఆయన భావించారు:2

  • మహావలి బాణరస విక్రమాదిత్య బాణకందర్ప జయమేరు
  • మహావలి వానరస బాణవిద్యాధర2

మొదటి రాజు శాసనాల్లో ఒకటి సోరెమతి దగ్గర జరిగిన యుద్ధం గురించి చెబుతుంది.2 అక్కడ బాణుడు పెర్మానడి (బహుశా పశ్చిమ గంగ రాజు) తరఫున నొళంబునితో, రాచమల్లునితో, మయిందడితో పోరాడాడు.2 బుడిదెపల్లి నుంచి వచ్చిన మరో శాసనాన్ని 1912–13 నాటి శాసన నివేదిక గుర్తించింది.6 బాణవిద్యాధరుని కాలంలో బాణుల స్వస్థలమైన పులినాడుపై ఒక నొళంబుడు దాడి చేశాడని అది చెబుతుంది.6 ఆ నొళంబుడు మొదటి మహేంద్రుడు అని హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి భావించారు.6

గుడిమల్లంలో పల్లవ రాజు నృపతుంగుని 24వ పాలనా సంవత్సరం నాటి ఒక రాయి వానవిద్యాధర మహాబలి వానరాయుని పేర్కొంటుంది.7 తెలుగు దారి అయిన వడుగవళికి పశ్చిమాన ఉన్న దేశాన్ని ఆయన పాలిస్తున్నట్లు అది చెబుతుంది.78 మిగతా శాసనం అనువదించలేనంతగా విరిగిపోయింది.7 ఈ వానవిద్యాధరుడు బహుశా మొదటి పృథివీపతి అల్లుడే అని వెంకయ్య భావించారు.5 రాబర్ట్ సూయెల్, ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (1932) ఈ రాయిని 877–78 నాటిదిగా లెక్కించారు.8

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • సోరెమతిలో బాణులను ఎవరు నడిపారు. పుంగనూరులోని విక్రమాదిత్య జయమేరు శాసనం ఈ యుద్ధం గురించి చెబుతుందని వెంకయ్య చదివారు.2 సూయెల్, అయ్యంగార్ ప్రధాన పాత్రను ఆయన కొడుకు వీర చూళామణి, అంటే విజయాదిత్య ప్రభుమేరుకు ఇచ్చారు.8
  • ఆయన పేర్లు. 877–78 నాటి పాలకుని సూయెల్, అయ్యంగార్ “వానవిద్యాధర అలియాస్ మొదటి విక్రమాదిత్య ప్రభుమేరు” అన్నారు.8 గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలు ప్రభుమేరు అనే పేరును ఆయన కొడుకుకు, జయమేరు అనే పేరును ఆయనకు ఇస్తాయి.1
  • అంతకు ముందటి విక్రమాదిత్యుడు. పల్లవ రాజు నందిప్పోత్తరైయర్ కింద ఉన్న ఒక బాణ విక్రమాదిత్యుని గుడిమల్లం శిలాశాసనం పేర్కొంటుంది.5 ఆ పల్లవ రాజు నందివర్మ పల్లవమల్లుడే అయితే, ఆ బాణుడు మొదటి విక్రమాదిత్యుడు కాలేడని వెంకయ్య భావించారు.5

Footnotes

  1. E. Hultzsch, “Gudimallam Plates of the Bana King Vikramaditya II”, Epigraphia Indica XVII (1923–24), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Venkayya, “Five Bana Inscriptions” (1912), p. 235 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  3. Venkayya, “Five Bana Inscriptions” (1912), p. 229 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Hultzsch, “Gudimallam Plates” (1924), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Venkayya, “Five Bana Inscriptions” (1912), p. 234 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  6. H. Krishna Sastri, Annual Report on Epigraphy, Southern Circle, for 1912–13, Part II, para. 13, p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. V. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam”, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 227 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

రాజవంశాలు

బాణులు

సుమారు క్రీ.శ. 700–921

బాణ లేదా మహాబలి వంశ నాయకులు కంచి పల్లవ, గంగ-పల్లవ రాజుల కింద సామంతులుగా పాలించారు. వారి రాజ్యం 'ఆంధ్ర మార్గానికి పడమటి' కొండ ప్రాంతంలో, సుమారుగా కోలారు నుంచి కాళహస్తి వరకు విస్తరించి ఉండేది. ఇది తర్వాతి చిత్తూరు జిల్లా ప్రాంతం. గుడిమల్లంలోని వారి తమిళ, సంస్కృత శాసనాలు 8వ శతాబ్దం నుంచి శక 827 (905) వరకు ఉన్నాయి. అక్కడ దొరికిన ఒక రాగి రేకుల శాసనం వారి వంశ వృక్షాన్ని తెలియజేస్తుంది. 9వ శతాబ్దం చివర్లో వారి సరిహద్దు స్థావరం కడప ప్రాంతంలోని పొట్టిపాడు వరకు చేరింది. వారు సోరెమతి వద్ద నొళంబ పల్లవులతో పోరాడారు. 900 తర్వాత కొద్దికాలానికే చోళ రాజు మొదటి పరాంతకుడు వారిని అధికారం నుంచి తొలగించి, వారి ప్రాంతాన్ని ఒక గంగ యువరాజుకు ఇచ్చాడు. 968లో కూడా ఒక బాణ నాయకుడు నెల్లూరులోని పొదిలి దగ్గర పాలిస్తున్నాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. H. Krishna Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XVII (1923–24) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1924, pp. 2–3. E. Hultzsch, Gudimallam Plates of the Bana King Vikramaditya II. [Public domain]
  2. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 227, 234–235. V. Venkayya, Five Bana Inscriptions from Gudimallam. [Public domain]
  3. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1910-11 to 1914-15 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, Report for 1912–13, Part II, p. 90. [Public domain]
  4. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 38. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: