తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ విక్రమాదిత్యుడు (బాణ)

రెండవ విక్రమాదిత్యుడు 10వ శతాబ్దం మొదట్లో బాణ రాజు, విజయాదిత్య ప్రభుమేరు కొడుకు. తండ్రి అనుమతితో ఆయన గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలను ఇచ్చాడు; వాటి ద్వారా గుడిమల్లం సంస్కృత నామమైన విప్రపీఠ గ్రామాన్ని దాని బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన పాత దానాన్ని ధృవీకరించాడు. ఆ తామ్రశాసనాలు రాసిన సమయంలో ఆయన యువరాజు అని ఇ. హుల్ష్ పేర్కొన్నారు. 921–22లో గానీ అంతకు ముందు గానీ ఆయన లేదా ఆయన వారసుడు చోళ రాజు మొదటి పరాంతకునికి బాణ రాజ్యాన్ని కోల్పోయారని వి. వెంకయ్య భావించారు.

రెండవ విక్రమాదిత్యుడు 10వ శతాబ్దం మొదట్లో బాణ రాజు.12 ఆయన విజయాదిత్య ప్రభుమేరు కొడుకు.1 కాళహస్తి దగ్గరి గుడిమల్లంలో దొరికిన తామ్రశాసనాల ద్వారానే ఆయన గురించి తెలుస్తుంది.3 వాటి ద్వారా ఆ గ్రామాన్ని దాని బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన పాత దానాన్ని ఆయన ధృవీకరించాడు.1

కుటుంబం

గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలు ఆయన వంశాన్ని నందివర్మ రాజు వరకు వెనక్కి తీసుకెళ్తాయి.1 విక్రమాదిత్యుడు అనే పేరు కూడా ఉన్న జయమేరు ఆయన తాత; అందుకే ఈ తామ్రశాసనాల దాతను రెండవ విక్రమాదిత్యునిగా లెక్కిస్తారు.14 మొదటి విక్రమాదిత్యుడు చూడండి.4 పాత ఉదయేంద్రిరం తామ్రశాసనాలు ప్రభుమేరు కొడుకు విక్రమాదిత్యుని, ఆ తర్వాత మరో ఇద్దరు రాజులను పేర్కొంటాయి.4 ఇ. హుల్ష్ (1924) వారిని పుగళ్విప్పవర్గండ అనే మూడవ విజయాదిత్యునిగా, విజయబాహు అనే మూడవ విక్రమాదిత్యునిగా చూపారు.4

గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలు

ఈ తామ్రశాసనాలు కాళహస్తి జమీందారీలోని గుడిమల్లంలో దొరికాయి.3 మొత్తం ఐదు రేకులు; పడుకున్న ఎద్దు బొమ్మ ఉన్న ముద్రతో కూడిన ఒక ఉంగరానికి వాటిని గుచ్చారు.3 పాఠం చాలావరకు గ్రంథ లిపిలో సంస్కృతంలో ఉంది; చివర తమిళంలో ఒక చిన్న అనుబంధం ఉంది.3 గుడిమల్లం తామ్రశాసనాలు చూడండి.

అంతకు ముందు ఒక రాజు విప్రపీఠ గ్రామాన్ని బ్రాహ్మణులకు దానం చేశాడని తామ్రశాసనాలు చెబుతాయి.1 విప్రపీఠ అనేది గుడిమల్లం పాత పేరైన తిరువిప్పిరంబేడుకు సంస్కృత రూపమని హుల్ష్ చూపారు.1 అక్కడి పరశురామేశ్వరాలయ దేవుని నుంచి విక్రమాదిత్యుడు ఒక వరం పొందాడు.1 అందుకే తండ్రి అనుమతితో ఆ గ్రామ బ్రాహ్మణులకు “రక్షణ” ఇచ్చాడు; అంటే పాత దానాన్ని ధృవీకరించాడు.1 ఆ గ్రామ ఆదాయం 500 కొలతల వడ్లు, 10 కళంజుల (బంగారపు తూకం) బంగారం అని తమిళ అనుబంధం చెబుతుంది.1

బాణ రాజ్యం అంతం

విజయాదిత్య ప్రభుమేరు కనీసం 909 వరకు పాలించాడని వి. వెంకయ్య (1912) రాశారు.2 అందుకే ఆ తర్వాతే రెండవ విక్రమాదిత్యుడు బాణులకు నాయకుడయ్యాడని ఆయన భావించారు.2 921–22లో గానీ అంతకు ముందు గానీ ఆయనను లేదా ఆయన వారసుడిని చోళ రాజు మొదటి పరాంతకుడు జయించాడని వెంకయ్య రాశారు.5 పరాంతకుడు బాణ రాజ్యాన్ని తన గంగ సామంతుడు రెండవ పృథివీపతికి ఇచ్చాడు.5 రెండవ పృథివీపతి బాణ సింహాసనానికి చోళ రాజు నిలబెట్టిన అభ్యర్థి అని, కొంతకాలమే ఉన్న ఆక్రమణదారుడని హుల్ష్ భావించారు.4

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • తామ్రశాసనాలు రాసినప్పుడు ఆయన స్థానం. బాణ రాజుల పట్టికలో హుల్ష్ ఆయనను యువరాజుగా గుర్తించారు.4 తండ్రి అనుమతితోనే ఆయన ఆ దానం చేశాడని తామ్రశాసనాలు చెబుతాయి.1 వెంకయ్య ఆయన పాలనను 909 తర్వాత ఉంచారు.2
  • కృష్ణ రాజు మిత్రుడు. ఉదయేంద్రిరం తామ్రశాసనాల ప్రకారం రెండవ విక్రమాదిత్యుడు రాష్ట్రకూట రాజు రెండవ కృష్ణుని మిత్రుడని వెంకయ్య భావించారు.62 ఆ మిత్రుడు తర్వాతి విక్రమాదిత్య విజయబాహు అని, ఆ రాజు మూడవ కృష్ణుడని హుల్ష్ చూపారు.4

Footnotes

  1. Hultzsch, “Gudimallam Plates” (1924), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  2. Venkayya, “Five Bana Inscriptions” (1912), p. 237 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. E. Hultzsch, “Gudimallam Plates of the Bana King Vikramaditya II”, Epigraphia Indica XVII (1923–24), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Hultzsch, “Gudimallam Plates” (1924), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Venkayya, “Five Bana Inscriptions” (1912), p. 238 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. V. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam”, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 236 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

బాణులు

సుమారు క్రీ.శ. 700–921

బాణ లేదా మహాబలి వంశ నాయకులు కంచి పల్లవ, గంగ-పల్లవ రాజుల కింద సామంతులుగా పాలించారు. వారి రాజ్యం 'ఆంధ్ర మార్గానికి పడమటి' కొండ ప్రాంతంలో, సుమారుగా కోలారు నుంచి కాళహస్తి వరకు విస్తరించి ఉండేది. ఇది తర్వాతి చిత్తూరు జిల్లా ప్రాంతం. గుడిమల్లంలోని వారి తమిళ, సంస్కృత శాసనాలు 8వ శతాబ్దం నుంచి శక 827 (905) వరకు ఉన్నాయి. అక్కడ దొరికిన ఒక రాగి రేకుల శాసనం వారి వంశ వృక్షాన్ని తెలియజేస్తుంది. 9వ శతాబ్దం చివర్లో వారి సరిహద్దు స్థావరం కడప ప్రాంతంలోని పొట్టిపాడు వరకు చేరింది. వారు సోరెమతి వద్ద నొళంబ పల్లవులతో పోరాడారు. 900 తర్వాత కొద్దికాలానికే చోళ రాజు మొదటి పరాంతకుడు వారిని అధికారం నుంచి తొలగించి, వారి ప్రాంతాన్ని ఒక గంగ యువరాజుకు ఇచ్చాడు. 968లో కూడా ఒక బాణ నాయకుడు నెల్లూరులోని పొదిలి దగ్గర పాలిస్తున్నాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (2)
  1. H. Krishna Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XVII (1923–24) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1924, pp. 1–3. E. Hultzsch, Gudimallam Plates of the Bana King Vikramaditya II. [Public domain]
  2. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 236–238. V. Venkayya, Five Bana Inscriptions from Gudimallam. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: