నాల్గవ బల్లాలుడు (హొయసల)

విరూపాక్ష అని కూడా పిలిచే నాల్గవ బల్లాలుడు చివరి హొయసల రాజు.¹² పాత రాజ్యం అప్పటికే చీలిపోతున్న 1342లో ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడు.¹³ ఢిల్లీ పాలకుల నుంచి వరంగల్ను విడిపించిన 1344 నాటి కూటమితో చరిత్రకారులు ఆయనను ముడిపెడతారు.³⁴

చివరి హొయసలుడు

ఆయన తండ్రి మూడవ బల్లాలుడు 1342 సెప్టెంబర్ 8న మధురై సుల్తాన్‌తో పోరాడుతూ మరణించాడు.¹ అదే రోజు నాల్గవ బల్లాలుడు రాజయ్యాడని రాబర్ట్ సూయెల్, ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (1932) లెక్కించారు.¹ ఆయన మధురై ముస్లింలతో పోరాటాన్ని కొనసాగించాడని వారు రాశారు.¹ 1343 ఆగస్టు 11న ఆయనకు పట్టాభిషేకం జరిగిందని ఒక శాసనం చెబుతుంది; కానీ అందులో వారం పేరు తప్పుగా ఉంది.¹ 1343లో కొడుకు కిరీటం ధరించాడు, “కానీ హొయసల అధికారం అంతమైంది” అని బి. లూయిస్ రైస్ రాశారు.²

1344 కూటమి

ఢిల్లీ సుల్తానులు వరంగల్‌ను ఎలా కోల్పోయారో పారసీక చరిత్రకారుడు ఫెరిష్తా చెబుతాడు.⁵ వరంగల్ దగ్గర నివసించే కృష్ణ నాయకుడు రహస్యంగా “కర్ణాటక రాజు బిలాల్ దేవ్” దగ్గరకు వెళ్లాడు.⁵ ముస్లింలు హిందువులను నాశనం చేయాలనుకుంటున్నారని హెచ్చరించి, కలిసి పోరాడమని కోరాడు.⁵ బిలాల్ దేవ్ సైన్యాన్ని సమకూర్చి, అందులో కొంత భాగాన్ని కృష్ణ నాయకునికి అప్పగించాడు.⁵ దానితో కృష్ణ నాయకుడు వరంగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు; అక్కడి పాలకుడు ఇమాదుల్ ముల్క్ దౌలతాబాద్‌కు పారిపోయాడు.⁵

సూయెల్, అయ్యంగార్ ఈ కూటమిని 1344కి వేశారు.³ ఫెరిష్తా చెప్పిన బిలాల్ దేవ్ నాల్గవ బల్లాలుడే అని, కృష్ణ నాయకుడు కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని కొడుకు అని వారు భావించారు.³ 1344లో వరంగల్ నుంచి ముస్లింలను తరిమేసిన ఒక హిందూ కూటమిని కడప గెజిటీర్ (1915) కూడా వర్ణిస్తుంది.⁴ దాని సభ్యుల్లో “మైసూరు నుంచి వచ్చిన హొయసల రాజు”ని పేరు చెప్పకుండా పేర్కొంటుంది.⁴ కాపయ నాయకుడు చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

• బిలాల్ దేవ్ ఎవరు? సూయెల్, అయ్యంగార్ ఆయనను నాల్గవ బల్లాలునిగా గుర్తించారు.³ కూటమిలో చేరిన పూర్వ సామంతుల్లో ద్వారసముద్ర రాజును ఫెరిష్తా సొంత కథనమే వేరుగా పేర్కొంటుంది.⁵ ఇప్పటి హళేబీడు అయిన ద్వారసముద్రమే హొయసలుల రాజధాని.⁶
• కృష్ణ నాయకుడు ఎవరు? ఫెరిష్తా ఆయనను లుద్దుర్ దేవ్ కొడుకు అంటాడు.⁵ సూయెల్, అయ్యంగార్ ఆయనను ప్రతాపరుద్రుని కొడుకైన కాకతీయ రాకుమారుడు కృష్ణుడు అన్నారు.³ కడప గెజిటీర్ “ప్రతాపరుద్రుని కొడుకు”ను, “విజయనగరానికి చెందిన కృష్ణ నాయకర్”ను వేర్వేరు సభ్యులుగా చెబుతుంది.⁴

Footnotes

1. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 188 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 108 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

3. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 189 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

4. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah (1915), p. 35 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. I (1829), p. 427 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

6. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 96 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩