ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మూడవ బల్లాలుడు (హొయసల)

చివరి గొప్ప హొయసల రాజు. 1292 జనవరి 31న ఆయనకు పట్టాభిషేకం జరిగింది. ఆయన రాజ్యపు రెండు భాగాలను ఏకం చేశాడు. 1311లో మాలిక్ కాఫూర్ ఆయన రాజధాని ద్వారసముద్రాన్ని తీసుకున్నాడు. 1316 నాటికి నగరాన్ని మళ్లీ కట్టారు. ఒక తుగ్లక్ సైన్యం దానిని మళ్లీ నాశనం చేసింది. ఆ తర్వాత ఆయన తిరువణ్ణామలైలో నివసించాడు. అనంతపురం జిల్లాలో ఆయన శాసనాలు 1317 నుంచి 1340 వరకు ఉన్నాయి. 1328లో ఆయన మంత్రి పెనుకొండలో పాలించాడు. ఒక కాకతీయ సేనాపతి కంచి దగ్గర ఆయనను ఓడించాడు. 1342 సెప్టెంబర్ 8న మదురై సుల్తాన్‌తో పోరాడుతూ ఆయన చనిపోయాడు.

మూడవ బల్లాలుడు 1292 నుంచి 1342 వరకు పాలించిన చివరి గొప్ప హొయసల రాజు.12 ఆయన పాలనలో ఢిల్లీ సైన్యాలు ఆయన రాజధానిని రెండుసార్లు నాశనం చేశాయి.1 అయినా ఆయన అనంతపురం ప్రాంతంలో కొంత భాగాన్ని పాలించాడు. కంచి కోసం కాకతీయులతో పోరాడాడు.34

ఏకమైన రాజ్యం

మూడవ బల్లాలుడు మూడవ నరసింహుని కొడుకు.5 1292 జనవరి 31న ఆయనకు పట్టాభిషేకం జరిగింది.1 ఆయన కాలంలో 1254 నుంచి విడిపోయి ఉన్న రెండు హొయసల రాజ్యాలు మళ్లీ ఒక్కటయ్యాయి.51 ఆయన మూడు రాజధానులను ఉంచుకున్నాడని ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) (1921) రాశారు: ఉత్తరాన హళేబీడు, మధ్యలో కుందాని, దక్షిణాన కణ్ణనూరు. తిరువణ్ణామలై మరొకటి.5

మాలిక్ కాఫూర్, ఆ తర్వాత

1311లో ఢిల్లీ సేనాపతి మాలిక్ కాఫూర్ ద్వారసముద్రం చేరాడు.6 రాజు ఓడిపోయి బందీ అయ్యాడని, నగరాన్ని దోచుకున్నారని బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) (1909) రాశారు.1 బందీగా ఢిల్లీకి తీసుకువెళ్లిన ఆయన కొడుకు 1313లో ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు.1 1316 నాటికి రాజధానిని మళ్లీ కట్టారు.1

ముహమ్మద్ తుగ్లక్ పంపిన తర్వాతి సైన్యం నగరాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేసింది.1 బల్లాలుడు తిరువణ్ణామలైకి వెళ్లి నివసించాడు. 1328లో, 1342 వరకు తరచుగా ఆయన అక్కడ ఉన్నట్లు రైస్ కనుగొన్నారు.1

అనంతపురం ప్రాంతంలో

సూయెల్ (Sewell), అయ్యంగార్ (1932) అనంతపురం జిల్లాలోని ఆయన శాసనాలను జాబితాగా ఇచ్చారు.378

  • 1317, ఆయన కొడుకు పేరు ఉన్న ఒక శాసనం3
  • 1323 మార్చి 18, స్థానిక పోరాటాల గురించిన ఒక శాసనం7
  • 1340 సెప్టెంబర్8

హిందూపురం తాలూకాలోని కొడిగెపల్లెలో, శక 1250 (1328; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి ఒక శాసనం ఆయన మంత్రి కోటేయ మాచయ-దండనాయకుడు పెనుకొండలో పాలిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది.9 అప్పుడు పెనుకొండ హొయసల భూభాగంలో ఉందని దీని అర్థమని వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) (1919) చదివారు.9

కాకతీయులు

దక్షిణం నుంచి ఢిల్లీ సైన్యాలు వెనక్కి వెళ్లిన తర్వాత బల్లాలుడు కంచిని తీసుకున్నాడని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) (1978) రాశారు.4 ఆయన కథనంలో కాకతీయ సేనాధిపతి పెద రుద్రుడు బల్లాలుడిని, ఆయన మిత్రులను ఓడించి ఆ నగరాన్ని ఆక్రమించాడు.4 బల్లాలుడికి వ్యతిరేకంగా కంపిలికి సాయం చేయడానికి కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుడు నిరాకరించాడని కూడా ఆయన రాశారు.10 కాకతీయులు చూడండి.

ఆయన మరణం

1342 సెప్టెంబర్ 8న మూడవ బల్లాలుడు మదురై సుల్తాన్‌తో పోరాడుతూ చనిపోయాడు.11 మైసూరులోని ఒక వీరగల్లు ఆయన వయసు 80 సంవత్సరాలు అని చెబుతుంది.11 ఆ రాయికి అయ్యంగార్ ఇచ్చిన పఠనాన్ని అనుసరించి, సూయెల్, అయ్యంగార్ ఆ యుద్ధాన్ని తిరుచిరాపల్లి (అప్పుడు ట్రిచినోపలీ) దగ్గరి కణ్ణనూరులో ఉంచారు.11 రైస్ ఆ ప్రదేశం పేరును “బెరిబి” అని చదివారు.12 1343లో ఆయన కొడుకు నాల్గవ బల్లాలుడు కిరీటం ధరించాడు, కానీ హొయసల అధికారం ముగిసింది.12

Footnotes

  1. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 107 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 180 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 133. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  5. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), pp. 93–94 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 182 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  8. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 186 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  9. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 12, Anantapur No. 70 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 135. Cite-only; paraphrased. ↩

  11. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 188 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  12. Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

రాజవంశాలు

హొయసలులు

సుమారు క్రీ.శ. 1173–1343

మైసూరు దేశంలోని దోరసముద్రం (హళేబీడు) రాజవంశం. వారు మొదట పశ్చిమ చాళుక్యుల సామంతులు. 12వ శతాబ్దంలో విష్ణువర్ధనుని కాలం నుండి స్వతంత్రులు. రెండవ బల్లాలుడు నొళంబవాడిని తీసుకున్నాడు. అనంతపురం జిల్లాలోని పరిగి (1178), హేమావతి (1205–06) లలో అతని శాసనాలు ఉన్నాయి. అతను గుత్తిని తీసుకున్నానని చెప్పుకున్నాడు. అతని వారసులు చోళ దేశం కోసం సేవుణులతో, పాండ్యులతో, తెలుగు చోడులతో పోరాడారు. 13వ శతాబ్దం చివర్లో వారు రాయచోటి ప్రాంతాన్ని పట్టుకున్నారు. మూడవ బల్లాలుడు 1311లో దోరసముద్రాన్ని మాలిక్ కాఫూర్‌కు కోల్పోయాడు, కానీ 1340 వరకు అనంతపురంలోని కొన్ని భాగాలను ఇంకా పాలించాడు. ఒక కాకతీయ సేనాని కంచి వద్ద అతనిని ఓడించాడు. 1342లో మధురై సుల్తాన్‌తో పోరాడుతూ అతను చంపబడ్డాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (opens in a new tab), Archibald Constable, London, 1909, pp. 107–108. [Public domain]
  2. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1921, pp. 68–69, 93–94. [Public domain]
  3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 12. [Public domain]
  4. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 180, 182, 186, 188. Paraphrased. [Public domain in India]
  5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 133, 135. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: