బులుసు సాంబమూర్తి

బులుసు సాంబమూర్తి కాకినాడ కేంద్రంగా పని చేసిన గోదావరి జిల్లాల కాంగ్రెస్ నాయకుడు.¹ 1924 నుంచి డొమినియన్ హోదాకు బదులుగా సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం కోరిన తెలుగు నాయకులలో ఆయన ఒకరు.² 1921, 1941 మధ్య ఆయన అనేకసార్లు జైలుకు వెళ్లారు.³⁴ ఈ పేజీకి ఆధారం సరోజిని రేగాని (Sarojini Regani) Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (ఆంధ్రప్రదేశ్ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ ముఖ్యాంశాలు). అది ఆయనను తరచుగా పేర్కొంటుంది.²

సహాయ నిరాకరణ, 1920–1922

1920 సెప్టెంబరులో కలకత్తాలో కాంగ్రెస్ ప్రత్యేక సమావేశం జరిగింది.⁵ అక్కడ గాంధీ సహాయ నిరాకరణ విధానాన్ని సమర్థించిన తెలుగు నాయకులలో రేగాని సాంబమూర్తి పేరును చెబుతారు.⁵ 1921–22 సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో జైలుకు వెళ్లిన తెలుగు జిల్లాల దాదాపు 300 మందిలో ఆమె ఆయనను జాబితా చేస్తారు.³

సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం కోసం డిమాండ్, 1924–1928

1924 సెప్టెంబరులో గంజాం జిల్లా సమావేశంలో సాంబమూర్తి, డాక్టర్ సుబ్రమణ్యం పూర్ణ స్వరాజ్ (సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం) కోసం ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదింపజేశారు.² దాన్ని ఆమోదించమని వారు బెల్గాం కాంగ్రెస్‌ను కోరారు.² 1925 డిసెంబరులో, మళ్లీ 1926లో ఏలూరులో ఆయన ప్రతిపాదించిన తీర్మానాన్ని ఆంధ్ర ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్ ఆమోదించిందని రేగాని రాశారు.⁶ శాసనమండళ్లలో ప్రవేశించే స్వరాజ్యవాదుల విధానాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించారు.⁶

1928లో అఖిల భారత స్వాతంత్ర్య సంఘాన్ని నిర్వహించడానికి ఆయన జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, సుభాష్ చంద్రబోస్‌లతో కలిసి పని చేశారు.⁷ 1928 డిసెంబరు 19న సాంబమూర్తి అధ్యక్షుడిగా ఆంధ్ర ప్రాంతీయ స్వాతంత్ర్య సంఘం స్థాపించబడింది.⁸ తెన్నేటి విశ్వనాథం దాని కోశాధికారి.⁸

సైమన్ కమిషన్ బహిష్కరణ, 1928

సైమన్ కమిషన్ బహిష్కరణకు పిలుపునిస్తూ సాంబమూర్తి గుంటూరు, తెనాలిలలో పర్యటించారు.¹ ఫిబ్రవరి 7న ఆయన కాకినాడ వెళ్లే రైలు ఎక్కుతుండగా ప్రభుత్వం ఆయనను అరెస్టు చేసింది.¹ ఆయన జామీను ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు, బళ్లారి జైలులో ఒక సంవత్సరం కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు.¹ రాత్రి వేళ తన సామాను తానే మోసుకుంటూ రాజమహేంద్రవరం జైలు నుంచి స్టేషన్‌కు రెండు మైళ్లు నడిపించారని రేగాని రాశారు.¹ ఆయన అరెస్టు బహిష్కరణను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి ఇతర ఆంధ్ర నాయకులను ఉత్తేజపరిచిందని ఆమె జోడిస్తారు.¹

ఉప్పు సత్యాగ్రహం, శాసనోల్లంఘన, 1930–1932

1930లో ఉప్పు చట్టాలను ఉల్లంఘించడానికి ఆయన, వి. సత్యనారాయణ కాకినాడ నుంచి చొల్లంగికి పాదయాత్ర చేశారు.⁹ అక్కడ వారు మూడు మణుగుల ఉప్పు తయారు చేసి, ప్రజలకు పంచారు.⁹ 1932లో ఆయన మళ్లీ అరెస్టయిన కాంగ్రెస్ నాయకులలో ఉన్నారు.¹⁰

డోళ్లు వాయించి సహాయ నిరాకరణవాదుల సభలను చెదరగొట్టిన బి. సుబ్బారావు నాయుడు అనే పోలీసు సబ్-ఇన్‌స్పెక్టర్ గురించి రేగాని చెబుతారు.¹¹ అతను కాకినాడలో సాంబమూర్తిని పుర్రె పగిలే వరకు లాఠీ (పోలీసు కర్ర)తో కొట్టాడని ఆమె రాశారు.¹¹ ఆమె ప్రకారం, సాంబమూర్తి తర్వాత మద్రాసు శాసనసభ స్పీకర్ అయ్యారు.¹¹ అప్పుడు ఆయన ఆ అధికారిని తన ముందుకు పిలిపించి క్షమించారు.¹¹

తర్వాతి సంవత్సరాలు

1937లో ఆయన ఆంధ్ర కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యుడు.¹² 1940–41లో యుద్ధానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన సత్యాగ్రహంలో శిక్ష పడినవారిలో రేగాని ఆయనను జాబితా చేస్తారు.⁴ హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన స్వామి రామానంద తీర్థ తాను జైలు నుంచి విడుదలైన కొద్ది కాలానికే మద్రాసు వెళ్లి, అక్కడ సాంబమూర్తిని కలిశారు.¹³ అక్కడి కాంగ్రెస్ నాయకుల మద్దతు ఉంటుందని సాంబమూర్తి హామీ ఇచ్చారు.¹³

Footnotes

1. Regani, Highlights (1956), pp. 109–110 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. Regani, Highlights (1956), p. 104 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Regani, Highlights (1956), p. 74 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. Regani, Highlights (1956), p. 145 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 69 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

6. Regani, Highlights (1956), p. 102 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. Regani, Highlights (1956), p. 108 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Regani, Highlights (1956), p. 111 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Regani, Highlights (1956), p. 119 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Regani, Highlights (1956), p. 130 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

11. Regani, Highlights (1956), p. 134 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

12. Regani, Highlights (1956), p. 142 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

13. Regani, Highlights (1956), p. 212 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²