చేమకూర వేంకటకవి

చేమకూర వేంకటకవి 17వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి.¹ ఆయన తంజావూరు (అప్పుడు టాంజోర్) రఘునాథ నాయకుని ఆస్థానంలో ఉన్నాడు.²¹ ఆయన విజయవిలాసము, సారంగధర చరిత్రము అనే రెండు దీర్ఘ కథా కావ్యాలు రాశాడు.²¹ పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) మొదటి దానిని “బహుశా తెలుగు సాహిత్యంలో నిజమైన విలువ ఉన్న చివరి రచన” అన్నారు.³

విజయవిలాసము

విజయవిలాసము (విజయుడు, అంటే అర్జునుని విలాసాలు) ప్రవాసంలో అర్జునుని సంచారాల గురించి చెబుతుంది.¹ ఈ ప్రయాణాలలో ఆయన ముగ్గురు స్త్రీలను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.¹ వారు నాగ రాకుమారి ఉలూపి, పాండ్య రాకుమారి చిత్రాంగద, కృష్ణుని సోదరి సుభద్ర.¹ 1852లో చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ (Charles Philip Brown) దానిని “అర్జునుని పెళ్లిని వర్ణించే మూడు ఆశ్వాసాల కావ్యం” అని వర్ణించారు.⁴ ఆయన పండితుడు జూలూరి అప్పయ్య చేత దానిపై ఒక తెలుగు వ్యాఖ్యానం రాయించారు.⁴

దానిని “విలువైన రత్నాల రాశి” అని పిలిచారని చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.³ వారు “భాష మెరుగును, భావ సున్నితత్వాన్ని, పద్య మాధుర్యాన్ని” ప్రశంసించారు.³ ఆయన శైలి ఎంతగా ఆయనదే అంటే దానికి ఆయన పేరే పెట్టారని వారు రాశారు: చేమకూర పాకం.³ చేమకూర అనేది రుచికరమైన ఒక కూర పేరు కూడా అని వారు గుర్తించారు.³

1943లో రాసిన కె. సీతారామయ్య (K. Sitaramaiya) విజయవిలాసమును “అత్యుత్తమ శ్రేణి రచన” అన్నారు.⁵ దక్షిణ ఆస్థానాల గొప్ప రచనల జాబితాలో ఆయన దానిని మొదట ఉంచారు.⁶ కొందరు పండితులు దానిని తెలుగు ఐదు మహాకావ్యాలలో (గొప్ప కావ్యాలు) ఒకటిగా లెక్కిస్తారని 1944లో పి. టి. రాజు (P. T. Raju) రాశారు.⁷

సారంగధర చరిత్రము

రెండవ కావ్యం రాకుమారుడు సారంగధరుని కథ చెబుతుంది.¹ రాజు సారాంశంలో, రాజు యువ ఉంపుడుగత్తె చిత్రాంగి రాకుమారుడిని ప్రేమించింది, ఆయన నిరాకరించాడు.¹ ఆమె ఆయనపై తప్పుడు నేరం మోపింది. రాజు ఆయన కాళ్లు చేతులు నరికించాడు.¹ ఒక సిద్ధుడు (పవిత్ర పురుషుడు), మత్స్యేంద్రనాథుడు, ఆయనను స్వస్థపరిచాడు.¹ “ఇతివృత్తంలోని సజీవమైన, విషాదభరితమైన ఆసక్తి, కళలోని ఆకట్టుకునే వాస్తవికత” కోసం చెంచయ్య, భుజంగరావు దానిని మెచ్చుకున్నారు.²

దక్షిణ శాఖ కవి

విజయనగరం పతనం తర్వాత దక్షిణాన దాని పాలకులు స్వతంత్ర పాలకులయ్యారు.²¹ తెలుగు సాహిత్యపు ఈ “దక్షిణ శాఖ” తొలి ఫలాలు రఘునాథుని ఆస్థానంలో కనిపించాయని చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.² మరో అధ్యాయంలో వారు విజయవిలాసమును వసుచరిత్రము నమూనాను అనుసరించి, దాని గుణాలను పంచుకున్న తర్వాతి కావ్యాలతో కలిపారు.⁸ రామరాజభూషణుడు చూడండి.

Footnotes

1. Raju, Telugu Literature (1944), p. 46 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

2. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 92 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Charles Philip Brown, A Dictionary, Telugu and English (1852), p. xiv (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 54 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

6. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 51 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

7. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 36 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

8. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 88 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩