ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చాంతిసిరి

ఇక్ష్వాకు రాకుమారి, రాజు చాంతమూలుని సోదరి. రాజు వీరపురుషదత్తునికి మేనత్త, తర్వాత అత్తగారు. విజయపురి (నాగార్జునకొండ) బౌద్ధ కట్టడాలకు ఆమె ప్రధాన దాత. క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో ఆమె మహాస్తూపపు స్తంభాలను, ఒక అర్ధవృత్తాకార చైత్యగృహాన్ని, దాని పక్కన స్తంభాల మండపాన్ని ఇచ్చింది. ఇవన్నీ అపరమహావినసేలియ శాఖకు ఇచ్చింది.

చాంతిసిరి ఇక్ష్వాకు రాజ కుటుంబపు రాకుమారి.1 నాగార్జునకొండ లోయలోని రాజధాని విజయపురి బౌద్ధ కట్టడాలకు ఆమె ప్రధాన స్థాపకురాలు.1

ఆమె పేరును చాంతిసిరి, చాతిసిరి అని రెండు రకాలుగా, ఒకసారి చాంతిసిరినిక అని రాశారు.12 ఆమె శాసనాలను సంపాదకత్వం చేసిన జె. ఫిలిప్ వోగెల్ (J. Ph. Vogel), అజాగ్రత్తగా చెక్కినవారు తరచుగా అనుస్వార గుర్తును వదిలేశారని భావించారు.12 పేరులోని మొదటి భాగం సంస్కృత క్షాంతి కావచ్చని, లేదా వేరే మూలం ఉండవచ్చని స్టెన్ కోనో (Sten Konow) సూచించారు.3 సర్కార్ (Sircar) తాత్కాలికంగా శాంతిశ్రీ అనే సంస్కృత రూపాన్ని సూచించారు.4

కుటుంబం

ఆమె శాసనాలు ఆమెను రాజు వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలుని సహోదరి (అదే తల్లికి పుట్టిన సోదరి)గా, ఆయన కొడుకు రాజు వీరపురుషదత్తునికి మేనత్తగా పేర్కొంటాయి.1 ఆమె మహాసేనాపతి (గొప్ప సేనాధిపతి), మహాతలవర బిరుదులు ఉన్న పూకియ కుటుంబానికి చెందిన వాసిఠీపుత కందసిరిని పెళ్లి చేసుకుంది.1 అందుకే ఆమెకు కూడా మహాతలవరి బిరుదు ఉంది.1 ఆమె ఖందసాగరంనకుని తల్లి.1

రాజు 6వ సంవత్సరపు శాసనాలలో ఆమె ఆయనకు మేనత్త, కానీ ఆయన 18వ సంవత్సరపు శాసనంలో ఆయన ఆమెకు అల్లుడు.1 ఆ సంవత్సరాల మధ్య వీరపురుషదత్తుడు తన మేనత్త కూతురు అయిన ఆమె కూతురును పెళ్లి చేసుకున్నాడని వోగెల్ నిర్ణయించారు.1

మరో స్తంభాన్ని మహాకందసిరి అనే పూకియ ప్రముఖుని భార్య, మహాసేనాపతి విన్హుసిరి తల్లి ఇచ్చింది. ఆమె పేరు లేదు.5 మహాకందసిరి, కందసిరి ఒకే వ్యక్తి అయితే, ఈ స్త్రీ చాంతిసిరి సవతి అని వోగెల్ సూచించారు.5 మహాకందసిరి ఆమె భర్తకు అన్న అయి ఉండే అవకాశమే ఎక్కువని సర్కార్ భావించారు.6

ఆమె సాధారణ శాసనం ఆమె దానాలను ప్రశంసిస్తుంది.7 ఆమె “శ్రమణుల పట్ల, బ్రాహ్మణుల పట్ల, దుఃఖితులు, పేదలు, నిరుపేదల పట్ల దయతో” వ్యవహరించిందని అది చెబుతుంది.7 ఆమె “వారికి సాటిలేని, ఎడతెగని వేలామిక దానాల ప్రవాహాన్ని ఇస్తూ ఉంటుంది”.7 అది ఆమెను “దానశీలతకు గొప్ప అధిపతి” అంటుంది.7 తొలి ఆవిష్కరణలను సంక్షిప్తంగా చెబుతూ హీరానంద శాస్త్రి (Hirananda Sastri) ఆమెను “అన్ని వర్గాలకూ దానధర్మాలు అందించిన ఉదారురాలు” అని వర్ణించారు.8

మహాస్తూపం, 6వ సంవత్సరం

మహాస్తూపం (మహాచేతియ) నుంచి అక్షరాలు చెక్కిన పదిహేడు స్తంభాలు దొరికాయి.1910 వాటిలో తొమ్మిది ఆమె స్తంభ దానాన్ని పునరావృతం చేస్తాయి. దాని ప్రధాన తూర్పు వైపు దొరికిన మూడూ వీటిలో ఉన్నాయి.1910 వాటి తేదీ వీరపురుషదత్తుని 6వ సంవత్సరం, వర్షాకాలం 6వ పక్షం, 10వ రోజు.1910

రెండు లోకాలలో క్షేమం, సంతోషం కోసం, తన నిర్వాణం కోసం, లోకం మొత్తం క్షేమం కోసం ఆమె ఆ దానాలు చేసింది.7 తాను చెందిన రెండు కుటుంబాల గత, ప్రస్తుత, భవిష్యత్ సభ్యులను ఆమె గుర్తుంచుకుంది.7

ఆమె మహాచైత్యాన్ని కట్టించిందని ఒక స్తంభం చెబుతున్నట్లు వోగెల్ చదివారు.1 అక్కడి క్రియాపదం బహువచనంలో ఉంది.1 ఆమె పేరున్న చాలా మంది స్త్రీలు పాల్గొనడం వల్ల గానీ, గౌరవ బహువచనం (పాలకుడు తనకు వాడే బహువచనం) వల్ల గానీ అలా ఉందని ఆయన వివరించారు.1 అదే రోజు నాటి మరో స్తంభం, పూకియ కుటుంబపు మహాతలవరి చాంతిసిరినిక స్తూపాన్ని నిర్మిస్తున్నట్లు చెబుతుంది.11 నాగార్జునకొండ శాసనాలు పాఠాలను ఇస్తుంది.

ఆమె స్తూపాన్ని స్థాపించిందా లేక పునర్నిర్మించిందా అనే విషయంపై వివాదం ఉంది. వోగెల్ ఆమెను దాని స్థాపకురాలిగా భావించారు.1 దానిని తవ్విన ఎ. హెచ్. లాంగ్‌హర్స్ట్ (A. H. Longhurst) ఆమె దానిని స్థాపించిందని, లేదా బహుశా పునర్నిర్మించిందని రాశారు.1213 తన 1927–28 నివేదికలో అసలు స్తూపం దాదాపు క్రీ.పూ. 200 నాటిది కావచ్చని ఆయన సూచించారు.1213 తన గ్రంథంలో ఆమె పని ఒక పాత కట్టడపు బయటి భాగాన్ని పునర్నిర్మించడమే అని ఆయన వాదించారు.14

చైత్యగృహం, స్తంభాల మండపం, 15వ, 18వ సంవత్సరాలు

మహాస్తూపానికి దాదాపు ఇరవై గజాల తూర్పున, అర్ధవృత్తాకార భాగంలో ఒక చిన్న స్తూపం ఉన్న ఒక అర్ధవృత్తాకార (చివర గుండ్రని) చైత్యగృహం ఉండేది.151617 ఎం. హమీద్ ఖురైషీ (M. Hamid Kuraishi) దానిని దాదాపు 53 అడుగుల పొడవు, 22 అడుగుల వెడల్పుగా కొలిచారు.151617

దాని రాతి నేలపై రెండు పొడవైన పంక్తులలో ఒక ప్రాకృత శాసనం ఉంది.11819 చాంతిసిరి మహాచేతియ పాదం వద్ద ఒక చేతియ-ఘర (చైత్యగృహం), చుట్టూ వసారా (కప్పు ఉన్న నడవ) ఉన్న ఒక రాతి మండపం కట్టించిందని అది నమోదు చేస్తుంది.11819 అపరమహావినసేలియ శాఖ ఆచార్యుల కోసం ఆమె వాటిని కట్టించింది.11819 తన అల్లుడు రాజు వీరపురుషదత్తుని దీర్ఘాయువు, విజయం కోసం, తన క్షేమం కోసం, మహా భిక్షు సంఘం మంచి కోసం ఆమె ఈ పని చేసింది.11819

ఆ శాసనం తేదీ రాజు 18వ సంవత్సరం, శీతాకాలం 6వ పక్షం, 5వ రోజు.19 ఆ కట్టడంలో దూర దేశాల నుంచి వచ్చే యాత్రికుల కోసం గదులు కూడా ఉన్నాయని హీరానంద శాస్త్రి అర్థం చేసుకున్నారు.20

చైత్యగృహం పక్కన లాంగ్‌హర్స్ట్ రాతి నేల ఉన్న ఒక పెద్ద మండపపు విరిగిన స్తంభాలను కనుగొన్నారు.2122 వాటి విరిగిన శాసనాలు మళ్లీ చాంతిసిరి పేరు చెబుతాయి. ఒక ముక్క వీరపురుషదత్తుని 15వ సంవత్సరాన్ని ఇస్తుంది.2122 మూడు సంవత్సరాల తర్వాతి ఆమె నేల శాసనంలో పేర్కొన్న రాతి మండపం ఇదే అని వోగెల్ గుర్తించారు.2122 వసారా జాడ ఏదీ దొరకలేదు.2122

ఆమె చిత్రమా?

ఉబ్బెత్తు తలలు ఉన్న రెండు చిన్న బంగారు పతకాలు, ఒకటి స్త్రీది, ఒకటి పురుషుడిది, స్తూపం 6లో దొరికాయి.2324 ఆ స్త్రీ చాంతిసిరి కావచ్చని లాంగ్‌హర్స్ట్ సూచించారు, కానీ ఆ పతకాలపై ఏ శాసనమూ లేదు.2324

Footnotes

  1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 4 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21

  2. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 26, postscript by Sten Konow (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 17, translation of pillar inscription C 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  8. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 13, list of inscriptions (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 19, translation of pillar inscription B 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1927–28 (1931), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. M. Hamid Kuraishi, “Trial Excavations at Alluru, Gummadidurru and Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1926–27 (1930), p. 158 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 21, translation of inscription E (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  19. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  20. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. J. Ph. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  22. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), p. 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  23. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1929–30 (1935), pp. 147–148 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), pp. 21–22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

విజయపురి ఇక్ష్వాకులు

సుమారు క్రీ.శ. 225–350

క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో, 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దిగువ కృష్ణా లోయను పాలించిన రాజవంశం. వారి రాజధాని నాగార్జునకొండ లోయలోని విజయపురి. ప్రాకృత, సంస్కృత శాసనాల నుండి నలుగురు రాజులు తెలుసు. రాజులు వైదిక యజ్ఞాలు చేసి, శివునికి, కార్తికేయునికి ఆలయాలు కట్టించారు. రాజకుటుంబపు స్త్రీలు రాజధానిలోని బౌద్ధ విహారాలకు దానాలు ఇచ్చారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 3–5, 11, 13–14, 17, 19–22, 26, 32. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, inscriptions A–D, X and E. [Public domain]
  2. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 64–65, 68. J. Ph. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda, pillar inscriptions M 1–19; paraphrased. [Public domain in India]
  3. John Marshall (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1926-27 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1930, pp. 158. M. Hamid Kuraishi, trial excavations of 1926–27. [Public domain]
  4. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1927-28 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1931, pp. 115, 118–119. Hirananda Sastri's summary, in Longhurst's report for 1927–28. [Public domain]
  5. Daya Ram Sahni (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1929-30 (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1935, pp. 148. [Public domain]
  6. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda, Madras Presidency (Memoirs of the Archaeological Survey of India No. 54) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1938, pp. 4, 8–9, 17, 22. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 18, 27. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: