ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

గండ త్రినేత్రుడు (వైదుంబ)

9వ శతాబ్దం చివరలో రేనాడు దేశపు వైదుంబ మహారాజు. మదనపల్లె దగ్గర తొలి తెలుగు, కన్నడ భాషలలో ఉన్న వీరగల్లుల ద్వారా ఆయన గురించి తెలుస్తుంది. వాటిలో మూడింటిని 1938లో ఆర్. ఎస్. పంచముఖి సంపాదకత్వం చేశారు. నొళంబ రాజు మహేంద్రుడు, గంగులతో జరిగిన యుద్ధాలలో అవి ఆయనను చూపిస్తాయి. అవి సోరెమతి దగ్గర యుద్ధంతో ముగిశాయి. అందులో ఆయన బాణ రాజు రెండవ విజయాదిత్యుని పక్షాన పోరాడాడు. ఆ యుద్ధాన్ని దాదాపు 877–78, దాదాపు 885, 900 నాటిదిగా చెప్పారు.

గండ త్రినేత్రుడు 9వ శతాబ్దం చివరలో వైదుంబుల రాజు.12 ఆయన శాసనాలు పాత చిత్తూరు జిల్లాలోని మదనపల్లె దగ్గర ఉన్న వీరగల్లులు.3 నొళంబులు, గంగులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన సోరెమతి యుద్ధం కోసం ఆయనను గుర్తుంచుకుంటారు.32

వీరగల్లులు

ఆర్. ఎస్. పంచముఖి (R. S. Panchamukhi) 1938లో ఆయన పాలన కాలపు మూడు శాసనాలను సంపాదకత్వం చేశారు.3 వాటిని 1905, 1906, 1922లలో ప్రతి తీశారు.3 మొదటిది మదనపల్లె దగ్గరి బసినికొండకు పడమరగా ఒక పొలంలో ఉన్న రాతి పలకపై ఉంది.3 దాని లిపి, 9వ శతాబ్దపు తెలుగు-కన్నడ లిపి, పుంగనూరు, కడప (అప్పుడు కడ్డపా) ప్రాంతాల బాణ, చోళ శాసనాల లిపిని పోలి ఉంటుంది.3 దాని భాష ప్రాచీన కన్నడం.3

సోరెమతి కోట దగ్గర జరిగిన పోరాటంలో ఒక వీరుడి మరణం గురించి ఈ శాసనం చెబుతుంది.3 పంచముఖి పఠనంలో, మహారాజు (గండ త్రినేత్రుడు), ఒక బాణ నాయకుడు ఆ కోటపై దాడి చేశారు.34 నొళంబుడు, దడిగ, రాచమల్ల, మయిందడి, గుండిగె-గుల్ల వారికి వ్యతిరేకంగా తమ సైన్యాలను కూడగట్టారు.3 ఆ శాసనం వైదుంబ మహారాజు గండ త్రినేత్రుని పాలనలో తేదీ ఉన్నది.3 వెలిగల్లులోని మూడవ శాసనం కొంత భాగం పురాతన తెలుగులో, కొంత భాగం కన్నడంలో ఉంది.4

మనుజ త్రినేత్రుడు, గండ త్రినేత్రుడు ఇద్దరూ రేనాడు ఏడు వేల దేశాన్ని పాలించారని చెబుతారని పంచముఖి గుర్తించారు.1 మనుజ త్రినేత్రుడు బహుశా అదే వ్యక్తి అని సూయెల్ (Sewell), అయ్యంగార్ (Aiyangar) (1932) భావించారు.5

సోరెమతి

సూయెల్, అయ్యంగార్ ఆ యుద్ధాన్ని వర్ణించారు.2 నొళంబ రాజు మహేంద్రుని సేనాపతులు పుంగనూరు చుట్టూ ఉన్న బాణ దేశం పులినాడుపై దాడి చేశారు.2 బాణ నాయకుడు వీర-చూడామణి, రెండవ విజయాదిత్యుడు, గండ త్రినేత్రుని సాయంతో వారిపై దాడి చేశాడు.2 సోరెమతి దగ్గర నొళంబ, గంగ మిత్రులను వెనక్కి తరిమారు.2

వి. వెంకయ్య (V. Venkayya) (1912) ఇంతకు ముందే మదనపల్లెలోని ఒక వీరగల్లును సోరెమతి యుద్ధంతో ముడిపెట్టారు.6 అది బహుశా గండ త్రినేత్రుని పాలనలో జరిగిందని ఆయన భావించారు.6 రెండవ విజయాదిత్య ప్రభుమేరు (బాణ), మొదటి మహేంద్రుడు (నొళంబ) చూడండి.

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

సోరెమతి యుద్ధ తేదీ, కాబట్టి గండ త్రినేత్రుని కాలం, అనిశ్చితంగా ఉంది.278

  • సూయెల్, అయ్యంగార్ ఆ యుద్ధాన్ని దాదాపు 877–78లో ఉంచారు.2
  • పంచముఖి దాదాపు 885 అని వాదించారు.7
  • 1915 నాటి కడప గెజిటీర్ 900 అని ఇచ్చింది.8

Footnotes

  1. Panchamukhi, “Three Inscriptions” (1938), p. 185 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  2. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  3. R. S. Panchamukhi, “Three Inscriptions of Vaidumba-Maharaja Gandatrinetra”, Epigraphia Indica XXIV (1937–38), p. 183 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  4. Panchamukhi, “Three Inscriptions” (1938), p. 184 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  5. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  6. V. Venkayya, “Five Bana Inscriptions from Gudimallam”, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 235 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Panchamukhi, “Three Inscriptions” (1938), p. 189 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  8. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah (1915), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

వైదుంబులు

సుమారు క్రీ.శ. 800–1102

9, 10 శతాబ్దాల్లో కడప ప్రాంతపు పాత రేనాటి చోళ దేశమైన రేనాండును పాలించిన మదనపల్లె–రాయచోటి దేశపు నాయకుల కుటుంబం. వారి వీరగల్లులు తొలి తెలుగు, కన్నడలలో ఉన్నాయి. గండ త్రినేత్రుని కాలంలో వారు బాణులతో కలిసి సోరెమతి వద్ద నొళంబులతో, గంగులతో పోరాడారు. తర్వాతి వైదుంబ నాయకులు నొళంబ ఇరివ-నొళంబునికి, రాష్ట్రకూట మూడవ కృష్ణునికి సేవ చేశారు. చోళ రాజ కుటుంబంతో పెళ్లి సంబంధాలు చేసుకున్నారు. మొదటి రాజరాజు పాలన నుండి చోళ సామంతులయ్యారు. వారిలో ఒకడు 992లో నెల్లూరులోని గూడూరు దగ్గర పాలించాడు. ఒక వైదుంబ రాకుమార్తె కళింగ గంగ రాజు వజ్రహస్తుని తల్లి. 13వ శతాబ్దం చివరికి వారి పాత దేశాన్ని హొయసలులు పట్టుకున్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. N. P. Chakravarti (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXIV (1937–38) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1938, pp. 183–185, 189. R. S. Panchamukhi, Three Inscriptions of Vaidumba-Maharaja Gandatrinetra. Paraphrased. [Public domain in India]
  2. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 235. V. Venkayya, Five Bana Inscriptions from Gudimallam. [Public domain]
  3. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 35, 38. Paraphrased. [Public domain in India]
  4. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 29. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: