మూలఘటిక కేతన

మూలఘటిక కేతన 13వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి, పండితుడు.¹ ఆయన తిక్కన కాలంలో జీవించి, తన ప్రధాన కావ్యాన్ని ఆయనకు అంకితం ఇచ్చాడు.¹ ఆయనను మూడు రచనల కోసం గుర్తుంచుకుంటారు: ఒక కథా కావ్యం, ఒక తెలుగు వ్యాకరణం, ఒక ప్రసిద్ధ ధర్మ శాస్త్ర గ్రంథపు తెలుగు రూపం.¹

జీవితం, కాలం

పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో కేతనను దాదాపు 1250 నాటివాడిగా చెప్పారు.¹ ఆయన అనువదించిన పుస్తక రచయిత అయిన సంస్కృత కవి పేరు మీద ఆయన బిరుదు అభినవ దండి, “కొత్త దండి”.¹ ఇక్కడ ఉపయోగించిన ఆధారాలు ఆయన కుటుంబం గురించి గానీ, ఆయన ఊరి గురించి గానీ ఏమీ చెప్పవు.

కేతన రచనలో తిక్కన మహాభారతం ప్రస్తావన వారికి కనిపించలేదు.¹ దీని నుంచి తిక్కన తన అనువాదం మొదలుపెట్టక ముందే కేతన రాశాడని వారు ఊహించారు.¹ ఇది వారి తర్కం, కేతన స్వయంగా ఇచ్చిన తేదీ కాదు.¹

ఆయన రచనలు

చెంచయ్య, భుజంగరావు మూడు రచనలను జాబితా చేశారు:¹

• దండి సంస్కృతం నుంచి, తిక్కనకు అంకితమైన దశకుమారచరిత్రము (పది మంది రాకుమారుల కథ)
• వ్యాకరణ గ్రంథం ఆంధ్ర భాషా భూషణము (తెలుగు భాషకు అలంకారం)
• యాజ్ఞవల్క్య ధర్మ శాస్త్రంపై వ్యాఖ్యానమైన విజ్ఞానేశ్వరుని మితాక్షర తెలుగు రూపం¹

వారు మితాక్షరను “దక్షిణ భారతదేశంలో హిందూ ధర్మ శాస్త్రంపై పాలించే ప్రమాణం” అన్నారు.¹ దశకుమారచరిత్రము సాధారణ జీవితపు కథలు చెబుతుందని వారు రాశారు.¹ వారి అభిప్రాయంలో అది “ఆనాటి చెడిపోయిన సమాజ స్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది”.¹ ఆధునిక చిన్న కథకు ముందు వచ్చిన కథా రూపాలలో ఒకటైన పాత తెలుగు వచన కథా కావ్యానికి ఉదాహరణగా కూడా వారు దాని పేరు చెప్పారు.²

మద్రాసులోని వ్రాతప్రతులు

1860లో విలియం టేలర్ (William Taylor) మద్రాసు పాత కాలేజీ వ్రాతప్రతులను జాబితా చేశారు.³ ఆయన పద్యంలో ఉన్న ఆంధ్ర భాషా భూషణము పూర్తి ప్రతిని వర్ణించారు.³ అది తెలుగు పదాల రకాలను చర్చిస్తుంది: స్వచ్ఛమైన సంస్కృత పదాలు, సంస్కృతం నుంచి ఏర్పడిన పదాలు, దేశీయ పదాలు, గ్రామ్య పదాలు.³ సంస్కృత పదాలను తెలుగులోకి ఎలా తెస్తారో, ధ్వనులను కలిపే నియమాలను (సంధి) కూడా అది వివరిస్తుంది.³ రెండవ ప్రతి పదాలను ఐదు వర్గాలుగా విభజిస్తుంది.⁴

టేలర్ పదకొండు భాగాల ఒక కట్టలో కేతన తెలుగు ధర్మ శాస్త్ర గ్రంథాన్ని కూడా కనుగొన్నారు.⁵ ఆయన దానిని మూడు భాగాలలో “విజ్ఞానేశ్వరుని స్మృతికి కేతన చేసిన అనువాదం” అన్నారు.⁵ ఆ భాగాలు ఆచారం, వ్యవహారం (న్యాయ వివాదాలు), ప్రాయశ్చిత్తాలను వివరిస్తాయి.⁵ అది “చాలా సంక్షిప్తం; ఒక సారాంశం” అని ఆయన జోడించారు.⁵

Footnotes

1. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 56 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

2. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 118 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

3. William Taylor, A Catalogue Raisonnée of Oriental Manuscripts in the Library of the (late) College, Fort Saint George, Vol. II (1860), p. 527, No. 690 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Taylor, Catalogue Raisonnée, Vol. II (1860), p. 541, No. 692 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

5. Taylor, Catalogue Raisonnée, Vol. II (1860), p. 573, No. 287 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴