నాచన సోమన

నాచన సోమన విజయనగర స్థాపకులలో ఒకరైన మొదటి బుక్కరాయల ఆస్థానంలోని 14వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి.¹² ఆయనకు తెలిసిన కావ్యం కృష్ణుని తర్వాతి జీవితం గురించిన ఉత్తర హరివంశము (తర్వాతి హరివంశం).¹ విమర్శకులు దానిని తెలుగు మహాభారతపు ముగ్గురు కవుల రచనలతో సమానంగా ఉంచారు.¹ విజయనగర రాజుల మూలాల గురించి చరిత్రకారులు ఆయన జీవితాన్ని ఆధారంగా ఉపయోగించారు.²

బుక్కరాయల ఆస్థాన కవి

పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో నాచన సోముని 1355–77 నాటివాడిగా చెప్పారు.¹ వారు ఆయనను “శ్రీకృష్ణదేవరాయల పూర్వీకుడైన బుక్కరాయల ఆస్థాన కవి” అంటారు.¹ 1944లో పి. టి. రాజు (P. T. Raju) కూడా ఆ కవిని బుక్కరాయల ఆస్థానంలో ఉంచారు.³

1929లో ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) విజయనగర స్థాపకుల గురించి రాశారు.² “మొదటి బుక్కరాయలు తెలుగు కవి నాచన సోముని పోషకుడు” అని ఆయన రాశారు.² ఆ కావ్యం “హరిహరనాథుని”కి అంకితం.² ఇది “మొదటి హరిహరునికి పరోక్ష సూచనగా భావిస్తారు” అని వెంకటరమణయ్య గుర్తించారు.² మొదటి హరిహరరాయలు చూడండి. మత శాఖల మధ్య గొడవలపై కవికి, రాజుకు ఒకే అభిప్రాయాలు ఉన్నాయని కూడా ఆయన కనుగొన్నారు.² దీని నుంచి ఆ ఇద్దరూ చాలా సన్నిహితులని ఆయన నిర్ణయించారు.²

ఆయన మరో విషయం చెప్పారు. “బుక్కరాయలు ఎప్పుడైనా పోషించిన ఏకైక దేశభాషా కవి ఒక తెలుగు కవి కావడం గమనార్హం” అని ఆయన రాశారు.² సంగమ రాజులు తెలుగు మూలం ఉన్నవారని వాదించడానికి ఆయన ఇతర ఆధారాలతో పాటు దీనిని ఉపయోగించారు.²

ఉత్తర హరివంశము

ఎఱ్ఱాప్రగడ అప్పటికే హరివంశాన్ని తెలుగులోకి తెచ్చాడు.¹ నాచన సోముడు “బహుశా ఎఱ్ఱాప్రగడ సాధనతో అసంతృప్తి చెందాడు” అని చెంచయ్య, భుజంగరావు భావించారు.¹ అందుకే ఆయన దానికి తగినదని తాను భావించిన శైలిలో ఆ కథను మళ్లీ రాశాడు.¹ “సమర్థులైన విమర్శకులు” దానిని కవిత్రయ (తెలుగు మహాభారతపు ముగ్గురు కవులు) రచనకు సమానమైనదిగా, కొన్ని భాగాలలో మెరుగైనదిగా నిర్ణయించారని వారు నివేదించారు.¹

ఆ కావ్యంలో వారికి నచ్చనివి కూడా ఉన్నాయి. దాని వచన భాగాలు మరీ అలంకారంగా, శ్లేషలు, పదాల ఆటలతో నిండి ఉన్నాయని వారు కనుగొన్నారు.⁴ “తమ రచనలో ఎక్కువ భాగాన్ని అందించకుండానే” కీర్తి మనకు వచ్చిన కవులలో వారు ఆయనను లెక్కించారు.¹

1943లో హైదరాబాద్‌లో రాసిన కె. సీతారామయ్య (K. Sitaramaiya) ఆయనను తర్వాతి దీర్ఘ కథా కావ్యాలకు పూర్వగామిగా చూశారు.⁵ ఆయన అభిప్రాయంలో నాచన సోమనాథుడు, పిల్లలమర్రి పినవీరభద్రుడు, శ్రీనాథుడు ప్రబంధానికి (దీర్ఘ కథా కావ్యం) పునాదులు వేశారు.⁵

కన్నడంలో పాండిత్యం

చెంచయ్య, భుజంగరావు పుస్తకానికి సి. ఆర్. రెడ్డి (C. R. Reddy) ముందుమాట రాశారు.⁶ “కన్నడంలో తమ పాండిత్యానికి ప్రసిద్ధులైన” తెలుగు కవులలో ఆయన నాచన సోముని పేరు చెప్పారు.⁶ నన్నెచోడుడు, ఇతరులతో కలిపి, ఆయన దీనిని తెలుగు, కన్నడల తొలి సాన్నిహిత్యానికి సంకేతంగా భావించారు.⁶

Footnotes

1. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

2. N. Venkataramanayya, Kampili and Vijayanagara (1929), p. 26, note 3 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

3. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 29 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

4. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 93 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

5. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 33 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

6. C. R. Reddy, foreword to P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 6 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³