ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రణమస్త్ ఖాన్ (మునవ్వర్ ఖాన్, కర్నూలు నవాబు)

1752 నుంచి 1792 వరకు కర్నూలు పఠాన్ నవాబు, హిమ్మత్ బహదూర్ ఖాన్ సోదరుడు. ఆయనను రణమస్త్ ఖాన్ అని, మునవ్వర్ ఖాన్ అని పిలిచారు. ఆయన సోదరుడు చనిపోయాడు, 1751లో ఫ్రెంచి వారు కర్నూలును ఆక్రమించారు. ఆయన ఆర్కాటు నుంచి తిరిగి వచ్చి, కడప నవాబు డబ్బుతో, కర్నూలు దేశ్‌ముఖ్ సాయంతో సైన్యాన్ని సమకూర్చాడు. 1752లో ఆయన నిజాం అధికారి, గద్వాల రాజా నుంచి తన రాజధానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు. ఆయన నిజాంకు, 1769 నుంచి లేదా దాదాపు 1775 నుంచి హైదర్ అలీకి కప్పం చెల్లించాడు. ఒక సాధువు హైదర్‌ను భయపెట్టడానికి చేసిన ప్రయత్నం విఫలమైన తర్వాత ఆయన హైదర్‌కు చెల్లించాడని స్థానిక సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెల్లించని కప్పం కోసం టిప్పు సుల్తాన్ ఆయనపై ఒత్తిడి తెచ్చాడు. 1790–92లో టిప్పుకు వ్యతిరేకంగా నిజాం సైన్యంతో ఆయన కొడుకు అలిఫ్ ఖాన్ ఆయన అశ్వికులకు నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన 1792లో చనిపోయాడు.

మునవ్వర్ ఖాన్ అని కూడా పిలిచే రణమస్త్ ఖాన్, నిజాములు, మరాఠాలు, మైసూరు పాలకుల యుద్ధాల కాలమంతా నలభై సంవత్సరాలు కర్నూలును పాలించాడు.12 కర్నూలు మాన్యువల్ ఆయనను “రణమస్ ఖాన్, అలియాస్ మునవ్వర్ ఖాన్ బహదూర్, హిమ్మత్ ఖాన్ సోదరుడు” అంటుంది.12 ముహమ్మద్ బుర్హానుద్దీన్ (Muhammad Burhanuddin) కర్ణాటక, కర్నూలు చరిత్ర (1905) ఆయనను “రన్‌ముస్త్ ఖాన్ అలియాస్ మునవర్ ఖాన్, దివంగత నవాబ్ హిమ్ముత్ బహదూర్ ఖాన్ సోదరుడు” అంటుంది.12 కర్నూలు నవాబులు, హిమ్మత్ బహదూర్ ఖాన్ చూడండి.

కర్నూలును తిరిగి పొందడం, 1752

1751 మార్చిలో ఫ్రెంచి వారు, సలాబత్ జంగ్ కర్నూలును ఆక్రమించారు.1 తర్వాత దేశాన్ని నిజాం అధికారి సయ్యద్ ముహమ్మద్ ఆలం, గద్వాల జమీందారు (భూస్వామి) రామనాయుడుల బాధ్యతలో వదిలారు.1

1752లో “ఆర్కాటుకు వెళ్లిన” మునవ్వర్ ఖాన్ “తన పూర్వీకుల సంస్థానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తిరిగి వచ్చాడు” అని మాన్యువల్ చెబుతుంది.1 “ఆయన కడప నవాబు నుంచి మూడు లక్షల రూపాయలు పొంది, ఒక చిన్న సైన్యాన్ని సమకూర్చుకుని, కర్నూలు జిల్లాలోకి దండెత్తాడు”.1 అక్కడ కర్నూలు దేశ్‌ముఖ్ (జిల్లా ఆదాయ అధికారి) ఖండోజీ పంత్ దాదాపు 2,000 మందితో ఆయనతో చేరాడు.1

ఆయన సిర్వేల్‌ను తీసుకుని నంద్యాల చేరుకున్నాడు.1 దాదాపు ఆరు నెలలు ఆయన గద్వాల రాజా సైన్యాలతో చిన్న యుద్ధాలు చేశాడు.1 చివరకు గద్వాల రాజాకు బేతంచెర్ల, యెర్రగుంట్లలను ఇస్తానని వాగ్దానం చేసి, ముహమ్మద్ ఆలంకు డబ్బు ఇచ్చి ఆయన తన శత్రువులను సమాధానపరిచాడు.1 తర్వాత “మునవ్వర్ ఖాన్ కర్నూలులోకి ప్రవేశించి పాలనను చేపట్టాడు”.1

దేశ్‌ముఖ్‌కు బహుమతిగా గని గ్రామం లభించింది. ఆయన అక్కడ ఒక కోట కట్టాడు.1 కానీ త్వరలోనే ఆయన నవాబుకు అసంతృప్తి కలిగించాడు. నవాబు దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.1 “ఖండోజీని ఏనుగు తోకకు కట్టి ఈడ్చి చంపారని చెబుతారు”.1 గద్వాల, కర్నూలు చూడండి.

మీర్ హుస్సేన్ నుంచి తీసుకున్న ఆ కుటుంబంపై కిర్క్‌పాట్రిక్ (Kirkpatrick) చిత్రణ ఆ పునఃస్వాధీనాన్ని మరో విధంగా చెబుతుంది.3 అందులో, మునవ్వర్ ఖాన్ నంద్యాలలో ఉండగా, ఫ్రెంచి వారి సాయంతో “గడ్డక్” పాలెగాడు (స్థానిక సైనిక నాయకుడు) కర్నూలును స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.3 మునవ్వర్ ఖాన్ కడప (అప్పుడు కడ్డపా)కు వెళ్లాడు. అక్కడి నాయకుడు “అబ్దల్ నబీ ఖాన్” ఆయనకు కొంత డబ్బు ఇచ్చాడు.3 ఆయన దాదాపు 700 మంది కాల్బలం, 300 మంది అశ్వికులను సమకూర్చాడు.3 సైనిక దళం పోరాడడానికి బయటకు వచ్చినప్పుడు ఆయన తన రాజధానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు.3 మీర్ హుస్సేన్ ఆ విజయాన్ని షా ముస్తాన్ అనే సాధువు ఉనికికి, ప్రార్థనలకు ఆపాదించాడు.3

చక్రవర్తి రెండవ షా ఆలం ముప్పై నాల్గవ సంవత్సరంలో తేదీ వేసిన ఆయన సనద్ (మంజూరు పత్రం)ను బుర్హానుద్దీన్ ముద్రించారు.4 అది కర్నూలును “ముఖర్రబుద్దౌలా మొయిజుల్ ముల్క్ రన్‌ముస్త్ ఖాన్ బహదూర్ మునవర్ జంగ్‌కు, ఆయన కొడుకులకు” జాగీర్ (భూమి మంజూరు)గా ఇస్తుంది.4 “రాజ సనద్ పంపిన చివరి సందర్భం ఇదే” అని బుర్హానుద్దీన్ చెబుతారు.4 అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ చూడండి.

నిజాం, హైదర్, టిప్పు

సలాబత్ జంగ్ మంత్రి షానవాజ్ ఖాన్ కర్నూలును శిక్షించడానికి సైన్యాన్ని పంపాడని కిర్క్‌పాట్రిక్ చెబుతారు.5 కానీ మునవ్వర్ ఖాన్ లంచాలను, లొంగుబాటును ఉపయోగించాడు.5 ఆయన “హైదరాబాద్ ప్రభుత్వానికి ఒక నిర్దిష్ట వార్షిక కప్పం చెల్లించే షరతుపై తన జాగీర్‌కు ధృవీకరణ” పొందాడు.5

1772, 1773లలో ఆయన గద్వాల రాజా నుంచి బేతంచెర్ల, యెర్రగుంట్లలను బలవంతంగా తిరిగి తీసుకున్నాడని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.16 ఆయన రంగాపురాన్ని ఏడు వారాలు ముట్టడించాడు.16

1769లో హైదర్ అలీ “పఠాన్ నవాబుల భూభాగాలైన కుర్పా, కర్నూలు” నుంచి వసూళ్లు చేశాడని విల్క్స్ (Wilks) చెబుతారు.78 హైదర్ “కర్నూలుకు దండెత్తి మునవ్వర్ ఖాన్ (ఆ ప్రదేశపు నవాబు) నుంచి మూడు లక్షల రూపాయలు వసూలు చేశాడు” అని రామచంద్రరావు జ్ఞాపకాలు చెబుతాయి.78 హైదర్ అలీ చూడండి.

కర్నూలు మాన్యువల్ స్థానిక సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి కర్నూలుపై హైదర్ దండయాత్రను దాదాపు 1775 నాటిదిగా చెబుతుంది.69 మునవ్వర్ ఖాన్ ఆధ్యాత్మిక గురువు షా మిస్కీన్ శత్రువును పారిపోయేలా చేస్తానని వాగ్దానం చేశాడు.69 ఆయన తలపాగా లేకుండా ఒక ఏనుగుపై రెండు మూడు వందల మంది ఆఫ్ఘన్లతో హైదర్ శిబిరం వైపు వెళ్లాడు.69

ఒక సాధువు రక్షణలో ఉన్న ప్రదేశాన్ని విడిచిపెట్టమని హైదర్ అధికారులు ఆయనను కోరారు.69 హైదర్ “తన సైన్యం కూడా ఏదో ఒక వలీ లేదా సాధువు రక్షణలో లేదా అని వారిని ప్రశ్నించాడు”.69 ఆ సాధువు శాంతి చేసుకోమని సలహా ఇచ్చాడు.69 డిమాండ్ చేసిన ఐదు లక్షలలో నవాబు రెండు చెల్లించాడు.69

మీర్ హుస్సేన్ నుంచి తీసుకున్న కిర్క్‌పాట్రిక్ కథనంలో, హైదర్ “కర్నూలు లాగే తన రాజ్యం కూడా ఒక సాధువు రక్షణలో లేదా” అని అడుగుతాడు.10 ఈ కథనంలో హైదర్ ఏటా ఒక లక్ష రూపాయల కప్పం, సరుకులతో సరిపెట్టుకున్నాడు.10 ఒక సమయంలో కర్నూలు నవాబు మరాఠాలకు, నిజాంకు, మైసూరుకు ఒకేసారి కప్పం చెల్లించాడని విల్క్స్ చెబుతారు.11

టిప్పు సుల్తాన్ ఆ హక్కును కొనసాగించాడు.12 కిర్క్‌పాట్రిక్ అనువదించిన ఒక లేఖలో, “నాకు న్యాయమైన హక్కు ఉన్న” పదకొండు లక్షల రూపాయల గురించి టిప్పు “నవాబ్ రన్‌ముస్త్ ఖాన్”కు రాస్తాడు.12 “నిజమైన విశ్వాసం కోసం, మీ కుటుంబ ఔన్నత్యం కారణంగా” ఆయన నాలుగు లక్షలు వదులుకుని, మిగిలిన ఏడు లక్షలు అడుగుతాడు.12

రన్‌ముస్త్ ఖాన్ “కర్నూలు జిల్లాను కలిగి ఉన్న ఒక పఠాన్ నాయకుడు” అని కిర్క్‌పాట్రిక్ పాదసూచిక వివరిస్తుంది.12 “అదే సమయంలో ఆయన నిజాం సామంతుడు అయినప్పటికీ” హైదర్ ఆయన చేత కప్పం కట్టించాడు.12 ఆయన “మైసూరుకు లొంగిపోవాల్సి వచ్చింది” అని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.9 కానీ “ఆయన మైసూరు రాకుమారుడిని తన సార్వభౌముడిగా గుర్తించలేదు, విధించిన పేష్కష్ చెల్లించలేదు”.9 టిప్పు సుల్తాన్ చూడండి.

చివరి సంవత్సరాలు

1790లో టిప్పుకు వ్యతిరేకంగా లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్‌తో చేరడానికి, మునవ్వర్ ఖాన్ తన మూడవ కొడుకు అలిఫ్ ఖాన్ నాయకత్వంలో అశ్వికుల దళాన్ని నిజాం సైన్యంతో పంపాడు.413 ఆయన “రణరంగపు శ్రమలను భరించలేనంత ముసలివాడు, బలహీనుడు” అని కిర్క్‌పాట్రిక్ చెబుతారు.413 ఆయన 1792లో చనిపోయాడు.94

ఆయన పెద్ద కొడుకు నిజాం ఇచ్చిన చిన్న జాగీర్‌పై హైదరాబాద్‌లో నివసించాడు. “అక్కడ ఆయన ఇప్పటికీ రన్‌ముస్త్‌పురా అని పిలిచే ఒక గ్రామాన్ని కట్టించాడు”.94 రెండవ కొడుకు హసన్ అలీ ఖాన్‌ను పాలనకు అనర్హుడిగా భావించి మునవ్వర్ ఖాన్ పక్కన పెట్టాడు.94 తన తర్వాత రావడానికి ఆయన మూడవ కొడుకు అలిఫ్ ఖాన్‌ను నియమించాడు.94 రెండవ అలిఫ్ ఖాన్ చూడండి.

Footnotes

  1. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17

  2. Muhammad Burhanuddin Siddiqui, The Carnatic & Kurnool, their Last Muhammedan Rulers (Madras, 1905), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. William Kirkpatrick (tr.), Select Letters of Tippoo Sultan (1811), Appendix G, p. lviii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Burhanuddin, The Carnatic & Kurnool (1905), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  5. Kirkpatrick, Select Letters of Tippoo Sultan (1811), Appendix G, p. lix (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Chetty, Kurnool District (1886), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  7. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. II (1817), p. 131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Ram Chandra Rao Punganuri, Memoirs of Hyder and Tippoo, tr. C. P. Brown (1849), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Chetty, Kurnool District (1886), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13

  10. Kirkpatrick, Select Letters of Tippoo Sultan (1811), Appendix G, p. lx (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 207 note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Kirkpatrick, Select Letters of Tippoo Sultan (1811), p. 135, Letter CII and observations (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Kirkpatrick, Select Letters of Tippoo Sultan (1811), Appendix G, p. lxi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

రాజవంశాలు

కర్నూలు నవాబులు

సుమారు క్రీ.శ. 1690–1839

1680లలో మొఘల్ విజయం నుండి 1839లో బ్రిటిష్‌వారు దానిని కలుపుకునే వరకు, తుంగభద్ర హంద్రీని కలిసే చోట ఉన్న కర్నూలును జాగీరుగా (భూమి మంజూరు) పట్టుకున్న పన్నీ తెగకు చెందిన పఠాన్ కుటుంబం. మొఘల్ సేనాని దావూద్ ఖాన్ పన్నీ ఆ జాగీరును పొందాడు. అతని బంధువు ఇబ్రహీం ఖాన్ 1715లో కోటను స్వాధీనం చేసుకుని, 1724లో మొదటి నిజాంతో పోరాడుతూ చనిపోయాడు. హిమ్మత్ బహదూర్ ఖాన్ 1750–51లో నాసిర్ జంగ్, ముజఫర్ జంగ్ అనే ఇద్దరు నిజాములను చంపడంలో సహాయం చేసి, రెండవ పోరాటంలో చనిపోయాడు. ఆ తర్వాత ఫ్రెంచివారు కర్నూలుపై దాడి చేసి పట్టుకున్నారు. అతని సోదరుడు రణమస్త్ (మునవ్వర్) ఖాన్ 1752లో దానిని తిరిగి గెలుచుకుని, నిజాంకు, హైదర్ అలీకి, టిప్పు సుల్తాన్‌కు కప్పం చెల్లించాడు. 1800లో నిజాం ఆ కప్పాన్ని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి ఇచ్చాడు. చివరి నవాబు గులాం రసూల్ ఖాన్ కోటలో సైనికులు రహస్య ఆయుధ నిల్వను కనుగొన్న తర్వాత 1839లో అతనిని పదవి నుండి తొలగించారు. కర్నూలు బ్రిటిష్ జిల్లా అయింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 34–36. [Public domain]
  2. Muhammad Burhanuddin Siddiqui (Moulvi), The Carnatic & Kurnool, their Last Muhammedan Rulers (opens in a new tab), Commercial Press, Madras, 1905, pp. 63–64. [Public domain]
  3. William Kirkpatrick (tr. and ed.), Select Letters of Tippoo Sultan to Various Public Functionaries (opens in a new tab), Black, Parry and Kingsbury, London, 1811, pp. 135, lviii–lxi. [Public domain]
  4. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London, 1817, pp. 131, 207. [Public domain]
  5. Ram Chandra Rao Punganuri (tr. C. P. Brown), Memoirs of Hyder and Tippoo, Rulers of Seringapatam (opens in a new tab), Simkins and Co., Madras, 1849, pp. 20. [Public domain]
  6. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 406. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: