రేణిగుంట రామిరెడ్డి

రామిరెడ్డి నల్గొండ జిల్లా భువనగిరి తాలూకాలోని రేణిగుంట గ్రామానికి చెందిన భూస్వామి.¹ ఆయన ఆంధ్ర మహాసభ కోసం పనిచేసి, రజాకార్లకు (ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ సాయుధ స్వచ్ఛంద సేవకులు), నిజాం పోలీసులకు వ్యతిరేకంగా గ్రామ సాయుధ దళానికి నాయకత్వం వహించారు.¹² 1948 మార్చి 4న వారు గ్రామంపై దాడి చేసినప్పుడు ఆయన చంపబడ్డారు.¹³

నాలుగు పుస్తకాలు ఆయన కథను చెబుతాయి.¹³⁴⁵ అవి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ Who’s Who of Freedom Struggle (స్వాతంత్ర్య పోరాట ప్రముఖులు) (1980), కాంగ్రెస్ వైపు నుంచి రాసిన సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) చరిత్ర.¹³ మిగిలినవి ఇద్దరు కమ్యూనిస్టు నాయకులు పి. సుందరయ్య (1973), దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు (1988) తెలుగు చరిత్రలు.⁴⁵ తేదీ, సుదీర్ఘ పోరాటం విషయంలో అవి ఏకీభవిస్తాయి, కానీ వివరాలలో ఏకీభవించవు.¹⁶

గ్రామ దళం

ఆయన 1915లో పుట్టారని, ఆయనను చింతలపూరి రామిరెడ్డి అని కూడా అనేవారని Who’s Who చెబుతుంది.¹ 1947–48లో భారతదేశంలో చేరిక కోసం జరిగిన ఉద్యమ సమయంలో ఆయన రేణిగుంట ప్రతిఘటన దళాన్ని ఏర్పాటు చేసి, శిక్షణ ఇచ్చి, నాయకత్వం వహించారని అది చెబుతుంది.¹

సుందరయ్య ఆయనను తన గ్రామానికి సహజ నాయకుడైన స్థితిమంతుడైన, అభ్యుదయ భూస్వామి అంటారు.⁴ రామిరెడ్డి గ్రామ యువకులకు తుపాకులు వాడటంలో శిక్షణ ఇచ్చి, రేణిగుంట, చుట్టుపక్కల గ్రామాలపై రజాకార్ దాడులను తిప్పికొట్టారని ఆయన రాశారు.² ఆయన గ్రామ బురుజు (బురుజు)ను బలమైన స్థావరంగా చేశారు.²

దేవులపల్లి కూడా ఆయనను పార్టీతో సంబంధాలు ఉన్న భూస్వామి అంటారు, అయితే మధ్యస్థ భూస్వామి మాత్రమే.⁵ రజాకార్ దాడుల నుంచి తమ గ్రామాలను కాపాడుకోవడానికి అప్పుడు స్థానిక భూస్వాములు పార్టీతో కలిసి పనిచేశారని ఆయన రాశారు.⁵ ఆయన కథనంలో, ఆ ప్రాంతంలో భూమిని పంచలేదు. అక్కడ ప్రజా ఉద్యమం బలహీనంగా ఉంది.⁵⁶

1948 మార్చి 4 ముట్టడి

1948 మార్చి 4న రామిరెడ్డి నాయకత్వంలో దాదాపు 80 మంది గ్రామస్థులు నిజాం సైన్యంతో, రజాకార్లతో పన్నెండు గంటలు పోరాడారని రేగాని రాశారు.³ ఆ రోజు నిజాం పోలీసులు, రజాకార్లు గ్రామాన్ని ముట్టడించినప్పుడు ఆయన దళం పన్నెండు గంటలు పోరాడిందని Who’s Who కూడా చెబుతుంది.¹

రామిరెడ్డి, ఆయన 20 మంది దళం గంటల తరబడి ఎదిరించారని, దాడి చేసిన వారిలో చాలా మంది చనిపోయారని లేదా గాయపడ్డారని సుందరయ్య రాశారు.² తర్వాత కొలనుపాక తహసీల్దారు (తాలూకా శిస్తు అధికారి) దగ్గరలోని ఒక చెట్టు ఎక్కి ఆయనను కాల్చాడు.² నాయకుడు చనిపోవడం, మందుగుండు దాదాపు అయిపోవడంతో, దళం బురుజును వదిలి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించింది. కానీ వారిని చుట్టుముట్టారు. దాదాపు అందరూ చంపబడ్డారు.²

దేవులపల్లి దానిని వేరుగా చెబుతారు.⁵ స్థానిక జాగీర్దారు ఏజెంటు అయిన ఒక రజాకార్ నాయకుడు రామిరెడ్డి ఇంటికి వచ్చాడని తెలుసుకుని, రజాకార్లను, పోలీసులను గ్రామానికి తెచ్చాడని ఆయన రాశారు.⁵ తప్పించుకోవడానికి బదులు రామిరెడ్డి తన ఇంటి నుంచే పోరాడాలని నిర్ణయించుకున్నారు.⁵ మందుగుండు అయిపోయినప్పుడు, దళం చేతులతో పోరాడటానికి బయటకు వచ్చింది. దాడి చేసినవారు వారిని పట్టుకుని కాల్చారు.⁶ దాడి రాత్రి జరిగిందని ఇతర కథనాలు చెబుతాయని, ఇంటి గోడలపై తూటాల గుర్తులు ఇంకా కనిపించేవని దేవులపల్లి గుర్తించారు.⁶

ఆధారాలు ఆయన మరణాన్ని ఎలా వర్ణిస్తాయి

గ్రామాన్ని కాపాడుతూ 26 మంది గ్రామస్థులు చనిపోయారని రేగాని రాశారు.³ ఆ రోజు ఆయన కొడుకు రంగారెడ్డి సహా తన దళంలోని ఇతర సభ్యులతో పాటు ఆయనను కాల్చి చంపారని Who’s Who చెబుతుంది.¹

రామిరెడ్డి పేరు మీద ఒక ప్రసిద్ధ పోరాట గీతం రాయబడిందని, అది తెలంగాణ అంతటా పాడబడిందని సుందరయ్య రాశారు.² భైరాన్‌పల్లి గెరిల్లాలు తర్వాత రేణిగుంట పోరాటపు పాఠాన్ని గుర్తు చేసుకున్నారని కూడా ఆయన చెబుతారు.⁷ దీనికి భిన్నంగా, దేవులపల్లి ఆ పోరాటాన్ని ఒక పొరపాటుకు ఉదాహరణగా వాడతారు.⁶ ఆయన అభిప్రాయంలో రామిరెడ్డి గెరిల్లా పద్ధతులకు బదులు “విజయం లేదా వీరమరణం” అనే భూస్వామి నియమావళిని అనుసరించారు.⁶

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

నాలుగు కథనాలు ఈ విషయాలలో భిన్నంగా ఉన్నాయి:

• ఆయన ఎలా చనిపోయారు. పోరాట సమయంలో కొలనుపాక తహసీల్దారు చెట్టు మీద నుంచి ఆయనను కాల్చాడని సుందరయ్య చెబుతారు.² దళం ఇంటి నుంచి బయటకు వచ్చిన తర్వాత పట్టుకుని కాల్చారని దేవులపల్లి చెబుతారు.⁶
• దళం ఎక్కడి నుంచి పోరాడింది. గ్రామ బురుజు నుంచి అని సుందరయ్య చెబుతారు.² రామిరెడ్డి ఇంటి నుంచి అని దేవులపల్లి చెబుతారు.⁵
• ఎవరు పోరాడారు. రేగాని దాదాపు 80 మంది గ్రామస్థుల గురించి చెబుతారు.³ సుందరయ్య 20 మంది దళం గురించి చెబుతారు.²
• ఎవరు దాడి చేశారు. రేగాని నిజాం సైన్యం, రజాకార్ల పేర్లు చెబుతారు.³ Who’s Who నిజాం పోలీసులు, రజాకార్ల పేర్లు చెబుతుంది.¹

Footnotes

1. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 563 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

2. Sundarayya, Veera Telangana (1973), p. 127 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

3. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 220 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

4. Sundarayya, Veera Telangana (1973), p. 126 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

5. Devulapalli Venkateswara Rao, Telangana Prajala Sayudha Porata Charitra (1988), p. 463 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

6. Devulapalli, Sayudha Porata Charitra (1988), p. 464 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

7. P. Sundarayya, Veera Telangana Viplava Poratam: Gunapathalu (1973), p. 102 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩