ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి

నరసింహారెడ్డి కర్నూలు చుట్టూ ఉన్న సీమలోని పూర్వ పాలెగాళ్ల (సైనిక సేవ కోసం భూమి కలిగి ఉన్న స్థానిక నాయకుల) కుటుంబం నుంచి వచ్చారు.¹ 1846లో ఆయన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఒక స్వల్పకాల సాయుధ తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించారు.¹² ఆ అక్టోబరులో ఆయన పట్టుబడి, కోయిలకుంట్లలో ఉరి తీయబడ్డారు.³ ఆయన గురించి తెలిసిన దానిలో చాలావరకు 1875, 1886లలో ప్రభుత్వం కోసం రాసిన రెండు జిల్లా మాన్యువల్‌ల నుంచి వస్తుంది.²⁴

కుటుంబం, దాని పింఛను

కర్నూలు మాన్యువల్ ఆయనను కోయిలకుంట్ల తాలూకాలోని ఉయ్యాలవాడకు చెందిన పింఛను పొందే పాలెగాడిగా వర్ణిస్తుంది.⁴ 1846లో ఆ తాలూకా కడప జిల్లాలో భాగం.⁴² మాన్యువల్ ఆయనను “నొస్సం చివరి శక్తివంతమైన జమీందారు” జయరామిరెడ్డి మనవడు అని పిలుస్తుంది.⁴

అదే మాన్యువల్‌లో ముద్రించిన ఒక పాత నివేదిక 1800 వరకు నొస్సం కుటుంబ కథను చెబుతుంది.⁵ జయరామిరెడ్డి 1791 నుంచి ఎస్టేట్‌ను కలిగి ఉండి, 1795లో మరణించారు.⁵ నరసింహారెడ్డి అనే పేరే గల ఆయన కొడుకు తరచుగా వార్షిక కప్పం చెల్లించడానికి నిరాకరించాడు.⁵⁶ జనరల్ కాంప్‌బెల్ (General Campbell) అకస్మాత్తుగా దాడి చేసి అతన్ని పట్టుకున్నారు. తర్వాత ప్రభుత్వం అతనికి ఎస్టేట్ ఆదాయంలో వాటా ఇచ్చింది.⁶ అతని భూములను స్వాధీనం చేసుకుని, అతనికి పింఛను ఇచ్చారని కడప మాన్యువల్ జోడిస్తుంది.¹

కడప మాన్యువల్ ప్రకారం, తర్వాత ఆ పింఛను తరతరాలుగా సంక్రమించి, అనేక మంది వారసుల మధ్య విభజించబడింది.¹² నరసింహారెడ్డి వాటా నెలకు రూ. 11-10-8.² ఆయనకు పెద్ద కుటుంబం ఉందని, ఆయన విచ్చలవిడిగా ఖర్చు చేసేవారని, ఆ మొత్తం ఆయనకు సరిపోలేదని మాన్యువల్ చెబుతుంది.² పాత నొస్సం పింఛనులో భాగం కోసం ఆయన చేసిన దావాను కూడా ప్రభుత్వం తిరస్కరించింది.⁴

1846 తిరుగుబాటు

ఈ సమయంలో ప్రభుత్వం జిల్లాలోని ఇనాములను (శిస్తు లేని భూదానాలను) సవరిస్తోంది.² నరసింహారెడ్డి తన కుటుంబ పాత ఎస్టేట్లలో గ్రామం గ్రామం తిరిగారు.² కంపెనీ వారి భూములను తీసుకోవాలనుకుంటోందని ఆయన కట్టుబడులకు (అలాంటి దానాలు కలిగి ఉన్న గ్రామ రెవెన్యూ బంట్రోతులకు) చెప్పారు.² వారిలో చాలా మంది ఆయనతో చేరారు.²

“గోల్కొండ రాజా” సంతకం చేశాడని చెప్పిన ఉత్తరాలను కూడా ఆయన చూపించారని కడప మాన్యువల్ చెబుతుంది.² ఆయనకు సహాయం చేయమని అవి భూస్వాములకు పిలుపునిచ్చాయి.² పొరుగున ఉన్న హోదా గల కుటుంబాలలో చాలావరకు అయినా చేరడానికి నిరాకరించాయి.²

కోయిలకుంట్ల తహసీల్దారు (తాలూకా రెవెన్యూ అధికారి) ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి బంట్రోతులను పంపారు.² నరసింహారెడ్డి రెండవ, పెద్ద బృందంపై అకస్మాత్తుగా దాడి చేసి, దాని బంట్రోతులను బందీలుగా పట్టుకున్నారు.² వారితో ఉన్న 106 మంది కట్టుబడులు ఆయన పక్షానికి వెళ్లారు.² సుమారు 300 మందితో ఆయన తర్వాత కోయిలకుంట్ల ఖజానాను స్వాధీనం చేసుకుని దోచుకున్నారు.²

గిద్దలూరు, తిరుగుబాటు ముగింపు

ఆయన నల్లమల కొండలు దాటి కంభం వైపు వెళ్తుండగా ఆయన అనుచరులు పెరిగారు.³ గిద్దలూరు వద్ద లెఫ్టినెంట్ వాట్సన్ (Lieutenant Watson) 100 మందితో ఆయనను ఎదుర్కొన్నారు.³ వాట్సన్ ఆరు గంటలు ఒక శిథిల కోటను పట్టుకుని, తర్వాత బయటికి దూసుకువచ్చి తిరుగుబాటుదారులను వెనక్కి తరిమారు.³ కంభం తహసీల్దారు ప్రాకారంపై కాల్చి చంపబడ్డారు.³

1846 జూన్‌లో కెప్టెన్ నాట్ (Captain Nott) నాయకత్వంలోని ఒక దళం ఆయన అనుచరులపై దాడి చేసి చెదరగొట్టింది.³ నరసింహారెడ్డి నల్లమల అడవులలో దాక్కున్నారు, సైన్యం తమ స్థావరాలకు తిరిగి వెళ్లింది.³ ఆరు వారాల తర్వాత ఆయన సుమారు 400 మందితో తన కుటుంబ ఎస్టేట్ దగ్గర మళ్లీ కనిపించారు.³

అక్టోబరు 6న నాలుగు కంపెనీల సైనికులు పైర్సోమల్ల కొండపై ఆయనను చుట్టుముట్టారు. అక్కడ ఆయన ఒక ఆలయంలో స్థానం తీసుకున్నారు.³ స్వల్ప పోరాటం తర్వాత ఆయన పట్టుబడ్డారు.³ ఆయనను కోయిలకుంట్లలో ఉరి తీశారు, ఆయన శవాన్ని ఒక బోనులో గొలుసులతో ప్రదర్శించారు.³

కారణాల గురించి అధికారులు ఏమి చెప్పారు

పట్టుబడిన వ్యక్తులను ప్రత్యేక కమిషనర్ ఇంగ్లిస్ (Mr. Inglis) విచారించారు.⁷ మొత్తం జిల్లాలోని కట్టుబడుల అసంతృప్తిలో ఆయన తిరుగుబాటు మూలాన్ని గుర్తించారు.⁷ కొత్త పోలీసు దళం వచ్చినప్పుడు తమ ఇనాములను కోల్పోతామని వారు భయపడ్డారు.⁷

తిరుగుబాటు తర్వాత, నల్లమల, ఎర్రమల కొండ దుర్గాలపై నివేదిక ఇవ్వడానికి ప్రభుత్వం కెప్టెన్ హారిస్ (Captain Harris)ను పంపింది.⁸ తిరుగుబాటుదారుడు ఈ దుర్గాలను దాక్కునే చోట్లుగా వాడుకున్నాడు.⁸⁹ వాటిని మరమ్మతు చేయకూడదని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది.⁹

ఆధారాలలో ఆయనను ఎలా గుర్తు చేసుకుంటారు

ఆయన ఎముకలు “ఈ రోజు వరకు” బోనులో ఉన్నాయని 1875 నాటి కడప మాన్యువల్ చెబుతుంది.³⁷ 1877 వరకు ఆయన తల కోటలో ఉరికంబంపై వేలాడిందని 1886 నాటి కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.¹⁰ ఆ సంవత్సరం ఉరికంబం శిథిలమైంది, దాన్ని మరమ్మతు చేయలేదు.¹⁰

రెండు మాన్యువల్‌లనూ ఆయన పోరాడిన ప్రభుత్వ అధికారులే రాశారు.²⁴ కడప మాన్యువల్ ఆ తిరుగుబాటును “చిన్న తిరుగుబాటు” అని పిలుస్తుంది.²⁷ 1980లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ Who’s Who of Freedom Struggle (స్వాతంత్ర్య పోరాట ప్రముఖులు) కర్నూలు జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమరయోధులలో ఆయనను చేర్చింది.¹¹

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

స్థలం, తేదీ వివరాలలో ఆధారాలు విభేదిస్తాయి:

• సంవత్సరం. కడప మాన్యువల్ జూన్, అక్టోబరు తేదీలతో తిరుగుబాటును 1846 నాటిదిగా చెబుతుంది.¹³ కర్నూలు మాన్యువల్ “1847లో అలజడి” గురించి చెబుతుంది.⁴ మరో చోట ఆయన 1845లో గిద్దలూరు వద్ద స్థానం తీసుకున్నారని అది చెబుతుంది.¹²
• ఆయన తాత. కర్నూలు మాన్యువల్ ఆయనను నొస్సంకు చెందిన జయరామిరెడ్డి మనవడు అని పిలుస్తుంది.⁴ ఉయ్యాలవాడ కుటుంబానికి చెందిన ఆయన తండ్రి చివరి నొస్సం నాయకుడి ఇద్దరు చెల్లెళ్లను పెళ్లి చేసుకున్నాడని కడప మాన్యువల్ చెబుతుంది.¹ ఆ కథనంలో నొస్సం నాయకుడు ఆయన తల్లి తండ్రి.¹²
• ఆయన గ్రామం. కర్నూలు మాన్యువల్ ఆయనను ఉయ్యాలవాడ పాలెగాడు అని పిలుస్తుంది.⁴ Who’s Who ఆయనను నొస్సం నివాసి అని పిలుస్తుంది.¹¹
• ఆయనను ఎక్కడ పట్టుకున్నారు. కడప మాన్యువల్ పైర్సోమల్ల కొండ పేరు చెబుతుంది.³ కర్నూలు మాన్యువల్ కోయిలకుంట్ల తాలూకాలో “పేరుసోమల” దగ్గరి ఒక కొండ పేరు చెబుతుంది.¹⁰

Footnotes

1. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 112 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Gribble, Manual of Cuddapah (1875), p. 113 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰

3. Gribble, Manual of Cuddapah (1875), p. 114 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴

4. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 41 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

5. Chetty, Kurnool Manual (1886), p. 66, quoting a report of 1801 on the poligars (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. Chetty, Kurnool Manual (1886), p. 67 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. Gribble, Manual of Cuddapah (1875), p. 115 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

8. Chetty, Kurnool Manual (1886), p. 188 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Chetty, Kurnool Manual (1886), p. 189 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Chetty, Kurnool Manual (1886), p. 42 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

11. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 350 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

12. Chetty, Kurnool Manual (1886), p. 190 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩