మేళ్లచెరువు శాసనం (ప్రతాపరుద్రుని కాలం)

రాయి

పాత నల్గొండ జిల్లాలోని హుజూర్‌నగర్ తాలూకా మేళ్లచెరువులోని స్వయంభూదేవ ఆలయంలో ఒక రాతి పలకపై శాసనం చెక్కి ఉంది.¹ 1940లో పి. శ్రీనివాసాచార్ (P. Sreenivasachar) దాన్ని తన Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts (తెలింగాణ జిల్లాల శాసనాల సంకలనం)లో నం. 26గా, ఒక చిత్రపటంతో సంపాదకత్వం వహించారు.¹ అది తెలుగు వచనంలో ఉన్న చిన్న శాసనం.²

విషయం

శాసనం తేదీ శక 1233 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), విరోధికృత్ సంవత్సరం, మాఘ శుద్ధ పాడ్యమి, సోమవారం.² ఆ సమయంలో కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుడు, మహామండలేశ్వర (గొప్ప ప్రాంతీయ ప్రభువు), భూమిని పాలిస్తున్నాడు.²

మామ్దు నాగి-రాడి బొల్లయరెడ్డి బొమిరాజు ఎర్రయ-ప్రెగడ నాయంకరాన్ని (సైనిక సేవకు బదులుగా పొందిన గ్రామాలు, కింద వివరించారు) పొందాడు.²¹ ఆయన అధికారంతో వెలమలు, గ్రామ ప్రజలందరూ దేవుడి ముందు దానజలం పోశారు.²¹ మేళ్లచెరువు స్వయంభూదేవుడు అనే మూలస్థాన (ప్రధాన గుడి) దేవుడి పూజ కోసం వారు ఆ దానం చేశారు.²¹

దానంలో అనేక భాగాలు ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణులు పెద్ద-గద్యముతో కొలిచిన పదమూడు వాటాల (మర్తురుల) మాగాణి భూమిని పొందారు.²¹

గ్రామానికి నాలుగు దిక్కులా ఉన్న భూమిపై విత్తిన ప్రతి పుట్టి ధాన్యానికి ఒక చిన్నము చొప్పున చందా కూడా ఉంది.² ఇది రాజు సొంత భూమి (రాచ-పొలము)తో సహా నల్ల నేలకు, తెల్ల నేలకు వర్తించింది.² కార్తిక, వైశాఖ అనే రెండు పంట కాలాలలో దున్ని విత్తిన మాగాణి భూమి ప్రతి మర్తురుకు ఒక చిన్నము చెల్లించేది.²

మిగిలిన ప్రజలు ఏటా దానాలు ఇచ్చారు:³¹

• వర్తకులు (కోమట్లు), ఒక మాడ³¹
• నేత కార్మికులు, పదహారు సిన్నలు³¹
• గొర్రెల కాపరులు, పద్నాలుగు సిన్నలు³¹

శ్రీనివాసాచార్ ఈ వార్షిక సుంకాలను వృత్తి పన్నుతో పోల్చారు.¹ ఆయన శాసనాన్ని 1312 జనవరి 10, సోమవారం నాటిదిగా నిర్ణయించారు.⁴

ప్రాముఖ్యం

భూమి యాజమాన్యం గురించి తన చర్చలో పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) ఈ శాసనాన్ని ఉదహరించారు.⁵ రాచ-పొలము అనే ప్రభుత్వ భూమితో సహా గ్రామం చుట్టూ ఉన్న అన్ని రకాల భూముల నుంచి రావాల్సిన సుంకాన్ని అది పేర్కొంటుందని ఆయన గుర్తించారు.⁵ గ్రామ భూమి చివరికి రాజుకే చెందుతుందనడానికి ఇది సూచన అని ఆయన భావించారు.⁵

ఈ శాసనం నాయంకర పద్ధతికి కూడా ఒక ఉదాహరణ.⁶² పరబ్రహ్మ శాస్త్రి కథనంలో, ఈ పద్ధతిలో రుద్రమదేవి నుంచి కాకతీయ రాజులు జీతానికి బదులుగా నాయకులకు (సైనిక నాయకులకు) గ్రామాలను కేటాయించారు.⁶² దానికి బదులుగా నాయకులు రాజు సేవ కోసం సైన్యాన్ని ఉంచుకునేవారు.⁶² ఆ పాలన కోసం ప్రతాపరుద్రుడు పేజీ చూడండి.

సంచికలు

పాఠం, అనువాదం శ్రీనివాసాచార్ Corpus, భాగం II (1940), పుటలు 88–90లో ఉన్నాయి. తేదీ పుట 179లో, జాబితా నమోదు పుట 190లో ఉన్నాయి.¹⁴

Footnotes

1. P. Sreenivasachar (ed.), A Corpus of Inscriptions in the Telingana Districts, Part II (1940), p. 190, list of inscriptions, No. 26 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

2. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1940), p. 89, translation, lines 1–23 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased; the terms are those of the inscription. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

3. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1940), p. 90, translation, lines 23–37 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Sreenivasachar, Corpus, Part II (1940), p. 179, appendix of dates, No. 17 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

5. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 200. ↩ ↩² ↩³

6. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 195. ↩ ↩² ↩³