ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

పాఠం 9

కళింగ లిపి, ఒడియా

తెలుగు దేశం ఉత్తర తీరంలో, పాత వైజాగపటం (విశాఖపట్నం), గంజాం జిల్లాల్లో, తొలి తెలుగు చదవగలిగిన వారికి కూడా కొన్ని శాసనాలు కొత్తగా కనిపించవచ్చు. కొన్ని తూర్పు గాంగ రాజుల కళింగ లిపిలో ఉంటాయి. తర్వాతి కాలపు కొన్ని ఒరియా (ఒడియా) లిపిలో ఉంటాయి.12 ఒక్కొక్కటి ఎలా ఉంటుందో ఈ చిన్న పాఠం చూపిస్తుంది. ఒక గాంగ రాగి రేకుల దానశాసనం ప్రారంభాన్ని దశలవారీగా చదివిస్తుంది.

గాంగ రాజుల కళింగ లిపి

జి. హెచ్. ఓఝా (G. H. Ojha) రాసిన Bharatiya Prachin Lipimala (భారతదేశపు ప్రాచీన లిపులు, 1918) దీనిని కళింగ లిపి అని పిలుస్తుంది. గాంగ రాజులు కళింగనగరం నుంచి ఇచ్చిన దానశాసనాలలో ఇది కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రాంతం శ్రీకాకుళం (అప్పట్లో చికాకోల్), గంజాం మధ్య ఉంది. కాలం సుమారు 7వ శతాబ్దం నుంచి సుమారు 11వ శతాబ్దం వరకు.1 అప్పటికి తెలిసిన వాటిలో అతి పాత దానశాసనం తూర్పు గాంగ రాజు దేవేంద్రవర్మది. దాని తేదీ గాంగ శకం 87వ సంవత్సరం.1

ఇది ఎందుకు వేరుగా కనిపిస్తుంది?

  1. పెట్టె తలకట్టులు. తొలి దానశాసనాలలో అక్షరాల పైభాగాలు చిన్న పెట్టెల్లా ఉంటాయి. అవి నింపబడి ఉంటాయి, మధ్య భారతదేశపు పెట్టె తలకట్టు లిపిలో లాగా. చాలా అక్షరాలు లంబకోణాలతో (90 డిగ్రీల మూలలతో) కట్టబడి ఉంటాయి.1
  2. కలగలిసిన అక్షరమాల. తర్వాతి దానశాసనాలలో అక్షరాలు లంబకోణాలను కోల్పోయి గుండ్రంగా మారతాయి. అవి పశ్చిమ లిపుల్లా, తెలుగు-కన్నడ లిపిలా కనిపిస్తాయి. తెలుగు-కన్నడ రూపాలతో కొన్ని గ్రంథ, నాగరి రూపాలు కలిసి ఉంటాయి.1
Printed plate of Kalinga-script letters with Devanagari equivalents above them, in three groups, followed by five lines of continuous text.
Kalinga script: grants of the Eastern Ganga kings Indravarman (Achyutapuram, Chicacole) and Devendravarman (Ojha 1918, Plate 57) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఓఝా ఫలకం 57 మూడు దానశాసనాల నుంచి అక్షరాలను తీసుకుంటుంది. అవి: తూర్పు గాంగ రాజు ఇంద్రవర్మ అచ్యుతాపురం తామ్రశాసనం, రెండవ ఇంద్రవర్మ శ్రీకాకుళం (చికాకోల్) తామ్రశాసనం, దేవేంద్రవర్మ ఒక దానశాసనం.3 అచ్యుతాపురం రేకులలో తలకట్టులు నింపిన పెట్టెలు. a, ā, ka, ra లంబకోణాలతో ఉంటాయి. na నాగరి అక్షరంలా ఉంటుంది. మిగిలినవి తెలుగు-కన్నడకు దగ్గరగా ఉంటాయి. శ్రీకాకుళం రేకులలో తలకట్టులు చతురస్రంగా, నింపి ఉంటాయి. ma గ్రంథ ఆకారంలో ఉంటుంది.3

Printed plate of Kalinga-script letters with Devanagari equivalents above them, in two groups, followed by four lines of continuous text.
Kalinga script: two grants of the Eastern Ganga king Devendravarman II (Ojha 1918, Plate 58) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఫలకం 58 అనంతవర్మ కుమారుడు రెండవ దేవేంద్రవర్మ ఇచ్చిన రెండు దానశాసనాల నుంచి వచ్చింది. మొదటి దానిలో a మూడు రకాలుగా రాయబడింది. వాటిలో రెండు నాగరి రూపాలు. మూడవది తెలుగు-కన్నడ శైలిలో ఉంది. u, e, ga, ja, ta, da, na లలో కొన్ని రూపాలు కూడా నాగరిని అనుసరిస్తాయి.4

Printed plate of letters from one copper-plate grant, many letters shown in two to four different forms, followed by lines of continuous text.
Kalinga script mixed with Nagari: Parlakimedi grant of the Ganga king Vajrahasta (Ojha 1918, Plate 59) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఫలకం 59 అన్నిటికంటే ఎక్కువ కలగలిసిన లిపిని చూపిస్తుంది. అది గాంగ రాజు వజ్రహస్తుని పర్లాకిమిడి తామ్రశాసనం. రాసిన వ్యక్తికి ఉత్తర, దక్షిణ లిపులు చాలా తెలుసునని ఓఝా భావించారు. తన నైపుణ్యాన్ని చూపించుకోవడానికి అతను వాటిని కావాలనే కలిపాడని ఓఝా అనుకున్నారు. ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) ఈ దానశాసనాన్ని ప్రచురించినప్పుడు సుమారు 730 అక్షరాలను లెక్కించారు. వాటిలో 320 నాగరి, 410 దక్షిణ లిపుల అక్షరాలు.5 దక్షిణ అక్షరాలలో ఎక్కువ భాగం తెలుగు-కన్నడ. కొన్ని మాత్రమే గ్రంథ.5

ఒక నిజమైన దానశాసనం: అచ్యుతాపురం తామ్రశాసనం

Photo-lithograph of two copper-plate faces with six and seven lines of rounded, box-headed Kalinga-script letters and a black ring-hole on the left of each.
"Achyutapuram Plates of Indravarman. The Year 87": first plate and first side of the second plate, full size (Epigraphia Indica III) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) III సంపుటంలో అచ్యుతాపురం రేకులను ప్రచురించారు. అప్పుడు అవి అచ్యుతాపురానికి చెందిన మల్లప్రగడ సూర్యప్రకాశరావు దగ్గర ఉండేవి. అచ్యుతాపురం గంజాం జిల్లాలోని ముఖలింగం దగ్గర ఉంది.6 మూడు రేకులు ఉన్నాయి. అవి ఇప్పటికీ తమ ఉంగరానికి గుచ్చి ఉన్నాయి. ఉంగరం చివరలు ఒక చిన్న అండాకారపు ముద్రలో బిగించి ఉన్నాయి. భాష దాదాపు సరైన సంస్కృతం, ఎక్కువగా గద్యం.6 గాంగ వంశానికి చెందిన మహారాజు ఇంద్రవర్మ కళింగనగరంలో ఒక బ్రాహ్మణుడికి భూమిని దానం చేశాడని దానశాసనం నమోదు చేస్తుంది.6

తేదీని చూడండి. హుల్ష్ దానిని “పాలనలో ఎనభై ఏడవ సంవత్సరం (మాటలలో, సంఖ్యా చిహ్నాలలో), చైత్ర మాసపు అమావాస్య నాడు” అని చదివారు.6 ఓఝా తర్వాత రాస్తూ, ఈ గాంగ దానశాసనాల సంవత్సరాలను బదులుగా ఒక గాంగ శకంలో లెక్కించారు (ఉదాహరణకు దేవేంద్రవర్మకు “గాంగేయ సంవత్ 87”).1 ఒకే సంఖ్యను వేర్వేరు రకాలుగా చదవవచ్చు. అందుకే సంపాదకుడు సంవత్సరాలను ఎలా లెక్కిస్తున్నారో ఎల్లప్పుడూ తనిఖీ చేయండి. తేదీలు, శకాలు చూడండి.

భూమికి ఎలా హద్దులు గుర్తించారో దానశాసనం చివరి భాగం చూపిస్తుంది: “తూర్పున, రాజతటాకపు కట్ట (pali); దక్షిణాన, అదే; పశ్చిమాన, వరుసగా మూడు పుట్టలు”.7 శాసనంలోని భాగాలు పాఠంలోని హద్దుల వాక్యాలతో పోల్చి చూడండి.

సాధన ఉదాహరణ: మొదటి పంక్తి

ఓఝా తన ఫలకం 57 కింద అచ్యుతాపురం రేకుల ప్రారంభ పంక్తులను నాగరి అక్షరాలలో ముద్రించారు. మొదటి పంక్తి ఇలా ఉంది:3

ओं स्वस्ति सर्व्वर्तुरमणीयाद्विजयकलिङ्गनगरात्सकलभुवन-

రోమన్ అక్షరాలలో: oṃ svasti sarvvartu-ramaṇīyād vijaya-kaliṅganagarāt sakala-bhuvana-.

ఇవే మాటలకు హుల్ష్ అనువాదం: “ఓం. స్వస్తి! అన్ని ఋతువులలోనూ ఆహ్లాదకరమైన, విజయవంతమైన కళింగనగరం (నగరం) నుంచి”.8

ఇప్పుడు వీటిని రేకుపై వెతకండి:

  1. మొదటి గుర్తు. మొదటి రేకు (i. అని గుర్తు పెట్టినది) 1వ పంక్తి ఒక మెలిక తిరిగిన గుర్తుతో మొదలవుతుంది. ఇది oṃ. ఓఝా, హుల్ష్ ఇద్దరూ దీనిని మొదట ఉంచారు.38
  2. శుభాకాంక్ష. తర్వాతి కొన్ని అక్షరాలు svasti, అంటే “స్వస్తి!” (శుభం కలుగుగాక).8
  3. స్థలం. vijaya-kaliṅganagarāt అంటే “విజయవంతమైన కళింగనగరం (నగరం) నుంచి”.8 దానశాసనం తాను ఇవ్వబడిన స్థలం, కళింగనగరం, పేరును తన మొదటి పంక్తిలోనే చెబుతుంది.6
  4. అక్షరాలను లెక్కించండి. రేకు చిత్రం పూర్తి పరిమాణంలో ముద్రించబడింది. కాబట్టి దానిపై ప్రతి అక్షరం రాగి రేకుపై ఉన్నంత పెద్దగానే ఉంటుంది.9

ఒడియా (ఒరియా)

Printed plate of three modern alphabets, Oriya at the top with its rounded hooked heads, then Gujarati, then Modi, each letter under its Devanagari equivalent.
Modern Oriya (Odia), Gujarati and Modi (Marathi) scripts (Ojha 1918, Plate 79) · archive.org (opens in a new tab) · Public domain

ఆధునిక ఒరియా లిపి పాత బెంగాలీ నుంచి వచ్చినట్లు కనిపిస్తుందని ఓఝా చెబుతారు. e, ai, o, au అచ్చు అక్షరాలు ఆధునిక బెంగాలీలో ఉన్నట్లే ఉంటాయి. అచ్చు గుర్తులు బెంగాలీ పద్ధతిలో రాయబడతాయి.10 మొదటి చూపులో ఒరియా చాలా వేరుగా కనిపించడానికి కారణం కలంతో వేగంగా రాయడం. అక్షరాల పొడవైన, గుండ్రని తలకట్టులు కూడా కారణం. వాటి కుడి చివర కిందికి వంగుతుంది. ఆ తలకట్టులు లేకపోతే కింది అక్షరాలు చాలా సరళంగా ఉంటాయని ఆయన చెబుతారు.10

తెలుగు దేశంలో ఒడియా శాసనాలు ఉన్నాయి. కానీ వంద సంవత్సరాల క్రితం వాటిని పెద్దగా అధ్యయనం చేయలేదు. South-Indian Inscriptions (దక్షిణ భారత శాసనాలు) V సంపుటం (1925) నాలుగు ఒరియా శాసనాలను చేర్చింది. అవి సంఖ్య 1006, 1119, 1152, 1161. వాటిని దేవనాగరి అచ్చులో ముద్రించారు. దాని సంపాదకుడు ఆ పాఠాలను “తాత్కాలికమైనవి” అని పిలిచారు. ఎందుకంటే పోల్చి చూడటానికి అప్పటికి ఒరియా శాసనాలు ఏవీ ప్రచురించబడలేదు. వాటిని చదవగల పండితులు కూడా కొద్దిమందే.11 ఆ సంపుటపు సొంత జాబితా ప్రకారం, సంఖ్య 1006, 1119 ముఖలింగం శాసనాలలో (సంఖ్య 1005–1148) ఉన్నాయి. సంఖ్య 1152, 1161 శ్రీకూర్మం శాసనాలలో (సంఖ్య 1150–1341) ఉన్నాయి.12

VI సంపుటంలో (1928) 1,215 శాసనాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 36 ఒరియా. మిగిలినవి 241 తమిళం, 744 తెలుగు, 113 కన్నడం, 81 నాగరి, గుహ అక్షరాలు.2 సంపుటంలో ఎక్కువ భాగం సింహాచలం నుంచి వచ్చింది. అక్కడి నుంచే 525 శాసనాలు వచ్చాయి. వాటిలో చాలా తూర్పు గాంగ రాజులవి.2

ఒడిశా గజపతి రాజులు కూడా కొంతకాలం దక్షిణాన చాలా దూరం వరకు వచ్చారు. వారు నెల్లూరు జిల్లాలో కొంత భాగాన్ని కొద్ది కాలం పాలించారని నెల్లూరు శాసన సంకలనం చెబుతుంది. 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో విజయనగర రాజు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు వారిని వెళ్లగొట్టే వరకు అది సాగింది.13

మోడీ లిపి గురించి ఒక మాట

ఇదే ఫలకం 79 మోడీ లిపిని కూడా చూపిస్తుంది. మరాఠీ కోసం వాడిన వేగపు రాత (కలుపు రాత) అది. శివాజీ కార్యదర్శి బాలాజీ ఆవ్‌జీ నాగరి అక్షరాలను వేగంగా రాయడానికి వీలుగా మార్చారని ఓఝా చెబుతారు. విడివిడి తలకట్టులకు బదులు ఒకే పొడవైన పై గీత కింద అది రాయబడుతుంది. తరచుగా ఒక మాట మొత్తం లేదా ఒక పంక్తి మొత్తం ఒకేసారి రాస్తారు.14 ఓఝా కాలంలో మహారాష్ట్రలో కోర్టులలో, ఉత్తరాలలో, లెక్కల పుస్తకాలలో దీనిని వాడేవారు.14 తెలుగు దేశం నుంచి మోడీ శాసనానికి పేజీ ఆధారంతో కూడిన ఉదాహరణ ఈ పాఠం కోసం ఏదీ దొరకలేదు.

మీరే ప్రయత్నించండి

1. ఓఝా తన ఫలకం 58 కింద రెండవ దేవేంద్రవర్మ ఒక దానశాసనం ప్రారంభాన్ని కూడా ముద్రించారు:4

ओं स्वस्ति अमरपुरानुकारिण[:] सर्व्वर्तु(र्त्तु)सुखरमणीयाद्विजयवत[:] कलिङ्गा(ङ्ग)नगराधिवासका[त्]

దీనిని సాధన ఉదాహరణలోని అచ్యుతాపురం పంక్తితో పోల్చండి. ఇక్కడ sarvvartu (“అన్ని ఋతువులు”), ramaṇīyād (“ఆహ్లాదకరమైన”) మధ్య ఏ చిన్న మాట వస్తుంది, అచ్యుతాపురంలో మాత్రం రాదు?3

సమాధానం

sukha: రెండవ దేవేంద్రవర్మ దానశాసనంలో sarvvartu-sukha-ramaṇīyād ఉంది. అచ్యుతాపురంలో sarvvartu-ramaṇīyād మాత్రమే ఉంది.43 హుల్ష్ కూడా ఇదే ఖాళీని గమనించారు. ఆయన అచ్యుతాపురం రేకులను ఇంద్రవర్మ మరొక దానశాసనంతో పోల్చారు. ప్రారంభ భాగం మాట మాటకూ ఒకటేనని ఆయన కనుగొన్నారు. తేడా ఒక్కటే: 1వ పంక్తిలో sarva-ṛtu తర్వాత sukha అనే మాటను అచ్యుతాపురం వదిలేస్తుంది.15

2. వజ్రహస్తుని పర్లాకిమిడి రేకులలో (ఫలకం 59) కీల్‌హార్న్ సుమారు 730 అక్షరాలను లెక్కించారు. వాటిలో 320 నాగరి. అక్షరాలలో సుమారు ఎంత భాగం నాగరి?5

సమాధానం

సుమారు 44 శాతం (320 ÷ 730), అంటే సగం కంటే కొంచెం తక్కువ. మిగిలిన 410 దక్షిణ అక్షరాలు. వాటిలో ఎక్కువగా తెలుగు-కన్నడ.5

Footnotes

  1. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (2nd ed., 1918), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. K. V. Subrahmanya Aiyer (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. VI (1928), Preface (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 93 and Plate 57 (archive.org (opens in a new tab); plate: archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 93 and Plate 58 (archive.org (opens in a new tab); plate: archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 94 and Plate 59 (archive.org (opens in a new tab); plate: archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. E. Hultzsch, “Achyutapuram Plates of Indravarman”, Epigraphia Indica III (1895), p. 127 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Hultzsch, “Achyutapuram Plates of Indravarman” (1895), p. 129, translation of line 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Hultzsch, “Achyutapuram Plates of Indravarman” (1895), p. 129, translation of line 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Hultzsch, “Achyutapuram Plates of Indravarman” (1895), plate between pp. 128 and 129, marked “Full-size” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), p. 131 and Plate 79 (archive.org (opens in a new tab); plate: archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. H. Krishna Sastri (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. V (1925), Preface (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Krishna Sastri (ed.), South-Indian Inscriptions, Vol. V (1925), Table of Contents, p. v (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (1905), Preface, p. vii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (1918), pp. 131–132 (archive.org (opens in a new tab), archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Hultzsch, “Achyutapuram Plates of Indravarman” (1895), p. 127 and n. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Gaurishankar Hirachand Ojha, Bharatiya Prachin Lipimala (The Palaeography of India), 2nd ed., revised and enlarged (opens in a new tab), The author, Ajmer, 1918, pp. 92–94, 131–132; Plates 57–59, 79. In Hindi; paraphrased. [Public domain]
  2. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. III (1894–95) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1895, pp. 127–130. E. Hultzsch, Achyutapuram Plates of Indravarman. [Public domain]
  3. H. Krishna Sastri (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. V (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1925, Preface, v. [Public domain]
  4. K. V. Subrahmanya Aiyer (ed.), South-Indian Inscriptions (Texts), Vol. VI (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1928, Preface. [Public domain]
  5. Alan Butterworth and V. Venugopaul Chetty, A Collection of the Inscriptions on Copper-Plates and Stones in the Nellore District, Part I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1905, vii. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: