అల్లూరి సీతారామరాజు

అల్లూరి సీతారామరాజు 1922 నుంచి కొండ ప్రాంతాలలో సాయుధ తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించాడు. అది చింతపల్లి పోలీస్ స్టేషన్‌పై దాడితో మొదలైంది.¹ 1924 మేలో ఆయనను పట్టుకుని కాల్చి చంపారు.²³ తర్వాత గాంధీ ఆయనను “ఎంతో ధైర్యవంతుడు, ఎంతో త్యాగశీలి, ఎంతో నిరాడంబరుడు, ఎంతో ఉదాత్త స్వభావం ఉన్నవాడు” అని ప్రశంసించారు.⁴

తొలి జీవితం

ఆంధ్రప్రదేశ్ పోలీసు అధికారిక చరిత్ర ప్రకారం, అల్లూరి సీతారామరాజు 1897 జూలై 4న విశాఖపట్నం జిల్లాలోని తన తల్లి గ్రామం పాండ్రంగిలో పుట్టాడు.⁵ ఆయన కుటుంబం భీమవరం తాలూకాలోని మోగల్లుకు చెందినది.⁵ ఊరూరా తిరిగే ఫోటోగ్రాఫర్ అయిన ఆయన తండ్రి 1902లో రాజమహేంద్రవరంకు మారాడు. 1908లో కలరాతో చనిపోయాడు.⁵ ఆ తర్వాత డిప్యూటీ కలెక్టర్‌గా ఉన్న ఒక బాబాయి (uncle) కుటుంబానికి సాయం చేశాడు.⁵

సీతారామరాజు రాజమహేంద్రవరం, కాకినాడ, విశాఖపట్నం, ఇతర పట్టణాలలో కొద్ది కొద్ది కాలం చదువుకున్నాడు. పదహారేళ్ల వయసులో బడి మానేశాడు.⁵ ఆ తర్వాత ఆయన తునిలో యోగా, జ్యోతిషం నేర్చుకున్నాడని పోలీసు చరిత్ర చెబుతుంది.⁶ పదిహేడేళ్ల వయసులో ఆయన కాశీ, హరిద్వార్, హిమాలయాలకు తీర్థయాత్ర చేశాడు.⁶

కొండ ప్రాంతాలలో

ఏజెన్సీ ప్రాంతాలలో ఆయనకు అతీత శక్తులు ఉన్నాయని కొండ ప్రజలు నమ్మడం మొదలుపెట్టారని పోలీసు చరిత్ర నమోదు చేసింది. రెవెన్యూ అధికారులు, కాంట్రాక్టర్లు, అన్నిటికంటే ఎక్కువగా బాస్టియన్ అనే తహసీల్దారు (రెవెన్యూ అధికారి) వారిని దోచుకోవడాన్ని ఆయన నిరసించాడు.⁶ అవినీతి కారణంగా ప్రభుత్వం తర్వాత బాస్టియన్ ఆస్తిని జప్తు చేసింది.⁶

సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) రాసిన స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర మరికొన్ని బాధలను జోడిస్తుంది.⁷ ఒకటి, పోడు (మారుతూ ఉండే) వ్యవసాయం కోసం అడవిని నరకడంపై ఆంక్షలు.⁷ మరొకటి, గాం మల్లుదొర అనే కోయ పెద్దను తొలగించడం.⁷ గాం మల్లుదొర, ఆయన సోదరుడు గాం గంటందొర సీతారామరాజుకు ప్రధాన అనుచరులయ్యారు.⁷

సీతారామరాజు 1921 జూలైలో చిట్టగాంగ్‌కు వెళ్లి, విప్లవకారుల రహస్య సమావేశాలకు హాజరయ్యాడని బ్రిటిష్ అధికారి హాపెల్ (Happel) రాసిన ఒక నివేదికను కూడా రేగాని ఉదహరించారు.⁸ ఆయన కొండ ప్రాంతాలలో మద్యపాన నిషేధాన్ని (మద్యం మానేయడం) ప్రచారం చేశాడని ఆమె చెప్పారు.⁸ గొడవలను కోర్టులలో కాకుండా తమ సొంత పంచాయతీలలో పరిష్కరించుకోవాలని ఆయన గ్రామస్థులను కోరాడు.⁸ 1922 జనవరి నుంచి ప్రభుత్వం ఆయనపై నిఘా ఉంచింది.⁹ నేపాల్‌కు తీర్థయాత్రకు వెళ్లడానికి ఆయన అనుమతి కోరినప్పుడు ఆ నిఘాను తొలగించింది.⁹

తిరుగుబాటు, 1922–1924

1922 ఆగస్టు 22న సీతారామరాజు, ఆయన అనుచరులు చింతపల్లి పోలీస్ స్టేషన్‌పై దాడి చేసి, దాని తుపాకులను, మందుగుండును తీసుకువెళ్లారు. ఆయన ఆ దాడి గురించిన వివరాలను తన పేరుతో సంతకం చేసి స్టేషన్ డైరీలో రాశాడు. తర్వాతి రెండు రోజుల్లో కృష్ణదేవిపేట, రాజవొమ్మంగి స్టేషన్లపై దాడులు జరిగాయి.¹ దాడి చేసినవారు గాంధీ పేరును తమ నినాదంగా వాడారు.¹

సెప్టెంబర్ 24న తిరుగుబాటుదారులు ఒక పోలీసు బృందంపై మాటు వేసి దాడి చేసి, స్కాట్-కవర్డ్ (Scott-Coward), హెయిటర్ (Heyter) అనే ఇద్దరు బ్రిటిష్ అధికారులను చంపారు.¹⁰ వారితో పాటు ఇద్దరు కానిస్టేబుళ్లు చనిపోయారని పోలీసు చరిత్ర లెక్కిస్తుంది, రేగాని మరో నలుగురు పోలీసులు అని లెక్కిస్తారు.¹⁰ సీతారామరాజు 1923లో పంజాబీ స్వచ్ఛంద సేవకుడిలా మారువేషంలో కాకినాడ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి హాజరయ్యాడని నమ్ముతారని పోలీసు చరిత్ర జోడిస్తుంది.¹¹

1923 ఏప్రిల్‌లో ఆయన అన్నవరంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు స్థానిక అధికారులు ఆయనను తమ ఇళ్లలోకి ఆహ్వానించారని రేగాని రాశారు.¹² ప్రభుత్వం అన్నవరానికి, పొరుగు గ్రామానికి ఒక్కొక్కదానికి రూ. 4,000 జరిమానా విధించింది.¹²

ప్రభుత్వం మలబార్ ప్రత్యేక పోలీసులను, వైర్‌లెస్ సెట్లను, 1924 జనవరిలో అస్సాం రైఫిల్స్ దళాన్ని తీసుకువచ్చింది. ప్రత్యేక కమిషనర్ టి. జి. రూథర్‌ఫర్డ్ (T. G. Rutherford) తిరుగుబాటుదారులకు సాయం చేశారని అనుమానించిన గ్రామస్థులను బహిష్కరించాడు. వారి బంధువులను నిర్బంధించాడు.¹³ గ్రామాధికారులు, గ్రామస్థులు తిరుగుబాటుదారుల కదలికల సమాచారాన్ని ఇవ్వకుండా దాచిపెడుతూనే ఉన్నారని రెండు కథనాలూ నొక్కి చెబుతాయి.¹⁴ పట్టుబడిన పోలీసులను, అధికారులను ఎలాంటి హాని చేయకుండా విడిచిపెట్టారని కూడా అవి నొక్కి చెబుతాయి.¹⁴

పట్టుబడటం, మరణం

1924 మే 6న ఆయన ప్రధాన సహచరుడు అగ్గిరాజు గాయపడి పట్టుబడ్డాడు. మరుసటి రోజు సీతారామరాజునే పట్టుకున్నారు. ఆయనను మేజర్ గుడాల్ (Goodall) ఎదుటకు తీసుకువచ్చారని రేగాని రాశారు.² ప్రభుత్వ నివేదిక ప్రకారం, ఆయన తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించాడని, అప్పుడు కాల్చి చంపారని ఆమె చెప్పారు.²

ఆయనను కొయ్యూరుకు తీసుకువెళ్లి కాల్చి చంపారని మాత్రమే పోలీసు చరిత్ర చెబుతుంది.³ గంటం దొర జూన్ 7న చనిపోయాడు. యుద్ధం చేసిన నేరానికి 77 మందికి శిక్ష పడిందని, ఈ చర్యలకు దాదాపు రూ. 13 లక్షలు ఖర్చయిందని పోలీసు చరిత్ర లెక్కిస్తుంది.¹⁵

1923 సెప్టెంబర్‌లో పట్టుబడిన గాం మల్లుదొరకు మరణశిక్ష విధించారు. తర్వాత దానిని జీవితాంతం దేశాంతర శిక్షగా తగ్గించారు.¹⁶ 1937 తర్వాత విడుదలైన ఆయన మొదటి సాధారణ ఎన్నికలలో పార్లమెంటుకు ఎన్నికయ్యాడు.¹⁶

తిరుగుబాటును ఎలా అంచనా వేశారు

ఆనాటి ప్రభుత్వం తిరుగుబాటుకు బాస్టియన్ పీడనను కారణంగా చెప్పింది. అదనపు మేజిస్ట్రేట్ ఎల్. హెచ్. ఆర్న్‌డ్ట్ (L. H. Arndt) న్యాయ నివేదికను రేగాని ఉదహరించారు.¹⁷ ఆర్న్‌డ్ట్ ఆ బాధను అంగీకరించారు, కానీ నాయకుల లక్ష్యం బ్రిటిష్ వారిని వెళ్లగొట్టడమే అని నిర్ణయించారు.¹⁷ పట్టుబడిన పోలీసు అధికారుల పట్ల వారు చూపిన గౌరవాన్ని, ప్రభుత్వ ఆస్తికి నష్టం కలిగించడానికి వారు నిరాకరించడాన్ని ఆయన ఎత్తి చూపారు.¹⁷

సీతారామరాజు ఉద్దేశపూర్వకంగా హింసను ఎంచుకున్నాడు కాబట్టి, రేగాని ఈ తిరుగుబాటును కాంగ్రెస్ ఉద్యమానికి బయట ఉంచారు.¹⁸ గాంధీ 1929 జూలై 18న Young India (యంగ్ ఇండియా పత్రిక)లో ఇలా రాశారు: “సాయుధ తిరుగుబాటు పట్ల నాకు సానుభూతి లేకపోయినా, దానిని నేను మెచ్చుకోలేకపోయినా”.⁴

కానీ “ఇంత ధైర్యవంతుడు, ఇంత త్యాగశీలి, ఇంత నిరాడంబరుడు, ఇంత ఉదాత్త స్వభావం ఉన్న యువ శ్రీరామరాజు వంటి యువకుడికి నేను నివాళి అర్పించకుండా ఉండలేను.”⁴ గాంధీ ఉపయోగించిన కథనం తెలుగు వారపత్రిక The Congress (కాంగ్రెస్) సంపాదకుడు మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్య నుంచి వచ్చింది. యువజన సంఘాల ద్వారా సీతారామరాజు జ్ఞాపకాన్ని పునరుజ్జీవింపజేయడానికి ఆయన ప్రయత్నించారు. ఆయన వంటి ఉదాహరణలను అనుసరించమని యువకులను కోరే వ్యాసాలు రాసినందుకు, 1931లో ఆ పత్రిక తర్వాతి సంపాదకుడు క్రొవ్విడి లింగరాజుపై కేసు పెట్టారు.¹⁹

ఆయన చనిపోలేదని చాలా సంవత్సరాలు విస్తృతంగా నమ్మేవారని పోలీసు చరిత్ర గుర్తించింది.⁴ ఆయన తిరుగుబాటు గురించి సంస్కరణ, స్వాతంత్ర్య, ప్రజా ఉద్యమాలు పేజీలో కూడా ఉంది.

Footnotes

1. History of the Andhra Pradesh Police (1961), pp. 209–210 (archive.org↗ (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), p. 96 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

2. Regani, Highlights (1956), p. 100 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

3. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 214 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. History of the Andhra Pradesh Police (1961), pp. 215–216, reprinting Young India, 18 July 1929 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. The History of the Andhra Pradesh Police (1861–1961) (1961), p. 208 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 209 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), pp. 95–96 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

8. Regani, Highlights (1956), p. 95 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

9. Regani, Highlights (1956), p. 95 (archive.org↗ (opens in a new tab)); History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 209 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 210 (archive.org↗ (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), p. 97 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

11. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 211 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

12. Regani, Highlights (1956), pp. 98–99 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

13. History of the Andhra Pradesh Police (1961), pp. 210–212, 214 (archive.org↗ (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), pp. 98, 100 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

14. History of the Andhra Pradesh Police (1961), pp. 210, 212–213 (archive.org↗ (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), pp. 97–99 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

15. History of the Andhra Pradesh Police (1961), pp. 214–215 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

16. History of the Andhra Pradesh Police (1961), pp. 211–212 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

17. Regani, Highlights (1956), pp. 100–101 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

18. Regani, Highlights (1956), pp. 94–95 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

19. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 216 (archive.org↗ (opens in a new tab)); Regani, Highlights (1956), pp. 103, 119 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩