రెండవ బల్లాలుడు (హొయసల)

రెండవ బల్లాలుడు 1173 నుంచి 1220 వరకు ద్వారసముద్రం హొయసలుల రాజు.¹² ఆయన పాలన తన తాత విష్ణువర్ధనుని పాలనతో “కీర్తిలో పోటీ పడింది” అని బి. లూయిస్ రైస్ (B. Lewis Rice) (1909) రాశారు.¹ ఆయన శాసనాలు అనంతపురం ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి.³⁴

ఆయన యుద్ధాలు

రెండవ బల్లాలుడికి 1173 జూలై 22న ద్వారసముద్రంలో పట్టాభిషేకం జరిగింది.¹ పాలన మొదట్లోనే ఆయన అక్కడి పాండ్యుల కోట ఉచ్చంగిని తీసుకున్నాడు.¹ పాండ్య రాజు కామదేవుడు ఆయన దయను కోరినప్పుడు, బల్లాలుడు ఆయన రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇచ్చాడు.¹ ఇది 1177 కంటే ముందు జరిగింది.¹

ఆయన గొప్ప విజయం గదగ్ దగ్గరి సోరటూరులో సేవుణ సైన్యంపై సాధించినది.⁵ ఓడిపోయిన సైన్యాన్ని ఆయన కృష్ణా వరకు తరిమాడు.⁵ 1190 నాటికి ఆయన మైసూరు ప్రాంతానికి ఉత్తరాన చాలా కోటలను తీసుకున్నాడు. ఆయన సరిహద్దు భీమా నది వరకు చేరింది.⁵

అనంతపురం ప్రాంతంలో

రెండవ బల్లాలుడు నొళంబవాడిని తీసుకున్నాడని 1904 నాటి బళ్లారి గెజిటీర్ రాసింది.³ అనంతపురం జిల్లాలోని ఆయన శాసనాలు అక్కడ ఆయన పాలనను చూపిస్తాయి.⁴⁶

• హిందూపురం తాలూకాలోని పరిగిలో, శక 1100 (1178; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి ఒక శాసనం ఆయన తన రాణి శాంతలదేవితో ద్వారసముద్రంలో పాలిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది.⁴ అది భీమేశ్వర దేవాలయానికి ఒక గంటను, భూమిని దానం చేయడాన్ని నమోదు చేస్తుంది.⁴ అనంతపురం జిల్లాలో ఆయన సర్వాధికారి అని చూపించడానికి సూయెల్, అయ్యంగార్ (Sewell and Aiyangar) (1932) దానిని ఉదహరించారు.⁷
• మడకశిర తాలూకాలోని హేమావతిలో, 1205–06 నాటి ఆయన శాసనం నొళంబేశ్వర దేవాలయానికి ఇచ్చిన దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.⁶⁸
• మైసూరు భూభాగంలోని హరిహరలో ఉన్న ఒక శాసనం ఆయన గుత్తిని తీసుకున్నాడని చెప్పుకుంటుంది.⁶

పాలన ముగింపు

1220లో బల్లాలుడు తన కొడుకు రెండవ నరసింహుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి చనిపోయాడు.² ఆయన మరణ సమయంలో లక్ష్మ అనే రాకుమారుడు, ప్రమాణం చేసిన వేయి మంది అనుచరులు ప్రాణాలు తీసుకున్నారని రైస్ నమోదు చేశారు.²

ఆధారాలు ఏకీభవించని చోట

రైస్ ఈ పాలనను 1173 నుంచి 1220 వరకుగా చెప్పారు.¹² 1905 నాటి అనంతపురం గెజిటీర్ “1191 నుంచి దాదాపు 1212 వరకు” అని ఇస్తుంది.⁶

Footnotes

1. B. Lewis Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 102 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 104 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. W. Francis, Madras District Gazetteers: Bellary (1904), p. 31 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 16, Anantapur No. 97 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Rice, Mysore and Coorg from the Inscriptions (1909), p. 103 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. W. Francis, Madras District Gazetteers: Anantapur (1905), p. 16 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 120 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

8. Francis, Anantapur (1905), p. 180 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩