ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు

ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి సగంలో విజయనగరం‌లో ఉన్న వయొలిన్ విద్వాంసుడు.¹ ఆ పట్టణపు ప్రసిద్ధ సంగీత కళాశాలలో ఎన్నో ఏళ్లు పాఠాలు చెప్పారు.¹² కర్ణాటక సంగీతంలో వయొలిన్ ఏం చేయగలదో చూపించిన నవ్య ప్రయోగశీలిగా ఆయన కాలపు సంగీతకారులు ఆయనను చూశారు.¹

ఫిడేలు నాయుడు

ఆయన 1893లో సంగీతకారుల కుటుంబంలో పుట్టారని 2011 నాటి విజయనగరం జిల్లా జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.¹ వయొలిన్‌పై ఆయనకున్న సహజ ప్రతిభ వల్ల పద్నాలుగేళ్ల వయసులోనే “ఫిడేలు నాయుడు” అనే పేరు వచ్చింది.¹

ఆయన ప్రతిభ మొదట విజయనగరంలోనే వెలుగులోకి వచ్చింది. అక్కడ కల్యాణి పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించిన గంటి శాస్త్రి గురించి 1978లో భారతిలో వచ్చిన వ్యాసం ప్రకారం, “ఫిడేలు నాయుడు” ప్రతిభను మొదట కల్యాణి పత్రిక ద్వారా వెల్లడించింది శాస్త్రిగారే.³ శాస్త్రిగారు ఒక సభలో ఆయనను సన్మానించారు. తర్వాత ఆయనకు జరిగిన సత్కారాలకు అదే దారి వేసింది.³ నాయుడుగారికి గంటి శాస్త్రిగారి మీద ఎంతో గౌరవం ఉండేదని ఆ వ్యాసం చెబుతుంది.³

విజయనగరం సంగీత కళాశాల

1919లో, 25 ఏళ్ల వయసులో, ఆయనను విజయనగరం సంగీత కళాశాలలో వయొలిన్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరమని ఆహ్వానించారు.¹ అక్కడ పాఠాలు చెప్పిన “సుప్రసిద్ధ వయొలిన్ మాంత్రికుడు”గా 1981 నాటి జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ ఆయనను గుర్తుచేసుకుంటుంది.² 1936లో ఆదిభట్ల నారాయణదాసు పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు నాయుడుగారు ఆ కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్ అయ్యారు.¹

ఆయన కళ

2011 నాటి హ్యాండ్‌బుక్ ఆయన వాద్య శైలిని వర్ణిస్తుంది. వీణ వంటి పాత వాద్యాలతో సమానంగా వయొలిన్‌పై కూడా కర్ణాటక సంగీతాన్ని వాయించవచ్చని ఆయన నిరూపించారు.¹ మృదువైన కమాను కదలిక, గట్టి వేలి పట్టు ఆయన ప్రత్యేకత.¹ ఆయన వాద్య మాధుర్యం యెహూదీ మెనుహిన్‌ను, రవీంద్రనాథ్ టాగోర్‌ను ఆకట్టుకుందని హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.¹ ఆయన స్వరరచనలు ఇప్పటికీ ప్రజాదరణ పొందుతున్నాయని, ప్రసిద్ధ కవులు వాటికి సాహిత్యం రాశారని కూడా చెబుతుంది.¹

యువ కళాకారులు ఆయనను గురువుగా భావించారు. 1980 డిసెంబరులో భారతిలో కవి నారాయణబాబు గురించి వచ్చిన వ్యాసం, సంగీత సాహిత్యాల్లో ఆయనకు గురువులు ద్వారం వెంకటస్వామి, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి ఇద్దరే అని చెబుతుంది.⁴

సత్కారాలు

1941లో మద్రాసు మ్యూజిక్ అకాడమీ ఆయనకు సంగీత కళానిధి బిరుదు ఇచ్చింది.¹ 1959లో భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ ఇచ్చింది.¹ 1964లో ఆయన చనిపోయారు.¹

Footnotes

1. Census of India 2011, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Vizianagaram, Part XII-A (2014), p. 153 (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴

2. Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Vizianagaram District (1986), PDF p. 2 (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

3. “Nenerigina Ganti Sastri garu” (Ganti Sastri as I knew him), in “Kalagura Gampa”, Bharati, Vol. 55, No. 3 (March 1978), p. 64 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

4. Article on the poet Narayana Babu, Bharati, Vol. 57, No. 12 (December 1980), PDF p. 28 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩