అడివి బాపిరాజు

అడివి బాపిరాజు ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి సగంలోని తెలుగు రచయిత, చిత్రకారుడు.¹² నవలలు, కవితలు, కథలు రాశారు, బొమ్మలు గీశారు, సినిమాల్లో పనిచేశారు, పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించారు.¹³ పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ ఆయనను “ప్రసిద్ధ నవలా రచయిత, కవి, కళాకారుడు”గా గుర్తుచేసుకుంటుంది.²

బాల్యం, చిత్రకళ

ఆయన 1895లో భీమవరం‌లో పుట్టారని 1961 నాటి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.¹ మిత్రులు ఆయనను “బాపి బావ” అని పిలిచేవారు.¹

చిత్రకళను ఆయన మచిలీపట్నం‌లో నేర్చుకున్నారు. అక్కడి జాతీయ కళాశాలలో చిత్రకళ పీఠాన్ని ప్రమోద్ చటర్జీ నిర్వహించారని, దామెర్ల రామారావు, అడివి బాపిరాజు వంటి యువకులను ఆయన ప్రభావితం చేశారని కె. సీతారామయ్య రాశారు.⁴ మచిలీపట్నం కళాశాలలో ప్రమోద కుమార చటర్జీ దగ్గర ఎదిగిన చిత్రకారులలో బాపిరాజే ముఖ్యులని చెబుతారని ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం కూడా పేర్కొన్నారు.⁵ తిక్కన చిత్రపటానికి ఆయనకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం బహుమతి ఇచ్చింది.¹

స్వాతంత్ర్యోద్యమం, న్యాయవాద వృత్తి

బాపిరాజు స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. 1922లో ఏడాది జైలుశిక్ష అనుభవించారు. జైలులో రాసిన కవితలు తర్వాత తొలకరి పేరుతో అచ్చయ్యాయి.¹ తర్వాత న్యాయశాస్త్ర పరీక్ష పాసై భీమవరంలో దాదాపు నాలుగేళ్లు న్యాయవాదిగా పనిచేశారు.¹

రచయిత, కళా దర్శకుడు

1934లో మచిలీపట్నంలోని ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాలలో ఉద్యోగంలో చేరారు.¹ అక్కడ ఉన్న నాలుగేళ్లలో శిల్పబాల, వీణ, హిమాలయరశ్మి వంటి కథలు రాశారు.¹ ఆయన సాంఘిక నవల నారాయణరావుకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం బహుమతి ఇచ్చింది.¹

1939లో ఆయన సినిమా రంగంలోకి వచ్చారు. అనసూయ, ధ్రువ విజయము, మీరాబాయి వంటి తెలుగు సినిమాలకు కళా దర్శకునిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు.¹³

మీజాన్ రోజులు

1944లో ఆయన హైదరాబాద్‌కు వెళ్లి మూడేళ్లపాటు మీజాన్ దినపత్రికకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు.³ ఈ కాలంలో కోనంగి, తుపాను, గోన గన్నారెడ్డి నవలలు, మరికొన్ని కథలు రాశారు.³

దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు తన తెలంగాణ సాయుధ పోరాట చరిత్రలో ఆ పత్రికను వర్ణించారు. దాని యజమాని ఇంగ్లీషు, ఉర్దూ, తెలుగుల్లో దినపత్రికలు నడిపేవారు. తెలుగు పత్రికకు సంపాదకుడిగా ఉండమని బాపిరాజును కోరారు.⁶⁷ యజమాని సంపాదకీయాన్ని బాపిరాజు అనుసరించాల్సి వచ్చేది, కానీ మిగిలిన పత్రిక అంతా ఆయన చేతుల్లోనే ఉండేది.⁷ ఆ పత్రిక పోరాటంలో ఆంధ్ర మహాసభను, కమ్యూనిస్టులను బలపరిచిందని, బాపిరాజు సామాన్య రచయితలను ప్రోత్సహించారని దేవులపల్లి చెబుతారు.⁷

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

ఆయన నవలలు. 1979 నాటి పశ్చిమ గోదావరి గెజిటీర్ నారాయణరావు, హిమబిందు, తుపాను, గోన గన్నారెడ్డి, కోనంగిలను పేర్కొంటుంది.² 1961 నాటి జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ హిమబిందు తప్ప మిగిలిన నవలలనే చెప్పి, కోనంగి, తుపాను, గోన గన్నారెడ్డిలను 1944 తర్వాతి హైదరాబాద్ రోజులకు చెందినవిగా పేర్కొంటుంది.³

Footnotes

1. Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, West Godavari District (1967), p. xvi (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

2. Andhra Pradesh District Gazetteers: West Godavari (1979), p. 197 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

3. Census of India 1961: District Census Handbook, West Godavari (1967), p. xvii (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 102 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

5. Khandavalli Lakshmiranjanam and Khandavalli Balendusekharam, Andhrula Charitra – Samskriti, 2nd ed. (1957), p. 480 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

6. Devulapalli Venkateswara Rao, Telangana Prajala Sayudha Porata Charitra (1988), p. 261 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

7. Devulapalli, Telangana Prajala Sayudha Porata Charitra (1988), p. 262 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³