రెండవ హుసేన్ అలీ ఖాన్ (బనగానపల్లె)

ఇరవై ఐదేళ్లకు పైగా హుసేన్ అలీ ఖాన్ బనగానపల్లె కుటుంబానికి పెద్దగా ఉన్నాడు.¹ కానీ ఆ కాలంలో ఎక్కువ భాగం జాగీరును (భూమి మంజూరు) నడిపింది ఆయన కాదు, మద్రాసు ప్రభుత్వం.¹² ఆయన పాలనలో కుటుంబ అప్పులు దాదాపు సంస్థానాన్నే పోగొట్టేంత పని చేశాయి.³ బనగానపల్లె సంస్థానం చూడండి.

వారసత్వం

గులాం అలీ ఖాన్ (మన్సూరుద్దౌలా)కు సయ్యద్ హుసేన్ అలీ ఖాన్, సయ్యద్ ఫతే అలీ ఖాన్ అనే ఇద్దరు కొడుకులు.¹ తాను బతికుండగానే, హిజ్రీ 1237 (1821)లో పెద్ద కొడుకును ఆయన మస్నద్ (సింహాసనం) మీద కూర్చోబెట్టాడని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.¹ రెండవ కొడుకుకు అప్పటికే హైదరాబాదులో జాగీరు ఉంది కాబట్టి తండ్రి బనగానపల్లెను హుసేన్ అలీ ఖాన్‌కు ఇచ్చాడని ఎ. వడివేలు కుటుంబ చరిత్ర (1903) చెబుతుంది.⁴ కర్నూలు జిల్లా జనాభా లెక్కల పుస్తకం (1961, ముద్రణ 1964) ఈ వారసత్వాన్ని 1822 నాటిదిగా చెబుతుంది.⁵ గులాం అలీ ఖాన్ (మన్సూరుద్దౌలా) చూడండి.

అప్పులు, గందరగోళం

కుటుంబం “అప్పుల భారంతో” ఉందని మాన్యువల్ చెబుతుంది.¹ ఆ అప్పుల్లో ఎక్కువ భాగం అసద్ అలీ ఖాన్ కడప సుబేదారుగా ఉన్నప్పుడు చేసినవి.¹ హుసేన్ అలీ ఖాన్ అప్పులవాళ్లకు చెల్లించలేకపోయాడు; దాంతో గందరగోళం మొదలైంది.¹ అసద్ అలీ ఖాన్ చూడండి.

ఆయన కాలంలో పాలన “నానాటికీ దిగజారింది” అని జనాభా లెక్కల పుస్తకం చెబుతుంది.⁵ చివరికి ఆయన దగ్గరలోని బ్రిటిష్ ప్రాంతమైన కోయిలకుంట్లకు పారిపోవలసి వచ్చింది.⁵ ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ (1908) ఆ జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు పొందినవాడు) పేరు ఇవ్వదు.² “అంతర్గత పాలన నానాటికీ దిగజారింది” అని, 1831లో “జాగీర్దారును దేశం నుంచి వెళ్లగొట్టగా అతను బ్రిటిష్ ప్రాంతంలో ఆశ్రయం పొందాడు” అని అది చెబుతుంది.² మాన్యువల్ తేదీల ప్రకారం అప్పటి జాగీర్దారు హుసేన్ అలీ ఖాన్.¹

ప్రభుత్వం చేపట్టడం

ప్రభుత్వం జాగీరును ఎలా చేపట్టిందో ఆధారాలు వేర్వేరుగా చెబుతాయి:¹⁶³²

• గందరగోళం కారణంగా మద్రాసు ప్రభుత్వం “1825లో నిర్వహణను చేపట్టింది” అని మాన్యువల్ చెబుతుంది.¹
• “నవాబే స్వయంగా కోరడంతో” 1825 నుంచి ప్రభుత్వం నిర్వహణ చేపట్టిందని వడివేలు చెబుతాడు.⁶
• 1825లో ప్రభుత్వం జాగీరును కలిపేసుకుని కుటుంబానికి పింఛను ఇవ్వాలని ప్రతిపాదించిందని ఐచిసన్ చెబుతాడు.³
• ప్రభుత్వం 1832లో జాగీరును వెనక్కి తీసుకుని 1835లో ఆ విషయం ప్రకటించిందని ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ చెబుతుంది.²

జాగీర్దారు ఆ పింఛనును తిరస్కరించాడని, తన జాగీరును తీసుకునే హక్కు ప్రభుత్వానికి లేదని నిరసన తెలిపాడని ఐచిసన్ చెబుతాడు.³ తర్వాత, జాగీరు కుటుంబంతోనే ఉండాలని 1800లో నిజాం షరతు పెట్టాడని ప్రభుత్వం తెలుసుకుంది.³ దాంతో ఆ జాగీర్దారును “వంశపారంపర్య జాగీర్దారుగా” చూడాలని కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ నిర్ణయించింది.³ అప్పులవాళ్ల బాకీలు తీర్చమని కడప కలెక్టర్‌కు ఆదేశం వెళ్లింది; నికర ఆదాయంలో మూడు వంతులు వాళ్లకు దక్కాయి.³ 1835 నుంచి 1848 వరకు సంస్థానాన్ని మద్రాసు ప్రభుత్వం నడిపిందని ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ చెబుతుంది.²

జాగీరు తిరిగి రావడం, మరణం, 1848

“1848లో లెక్కలు ముగించి, అత్యంత పెద్ద జీవించి ఉన్న వారసుడైన హుసేన్ అలీ ఖాన్‌కు జాగీరును తిరిగి ఇచ్చారు” అని ఐచిసన్ రాశాడు.³ 1848 జులై 12న మద్రాసు ప్రభుత్వం బనగానపల్లెను “హుసేన్ అలీ ఖాన్‌కు, ఆయన వారసులకు శాశ్వతంగా” మంజూరు చేసిందని వడివేలు ప్రచురించిన సనదు (మంజూరు పత్రం) చెబుతుంది.⁶ ఆ మంజూరు “పేష్కష్, డబ్బు డిమాండ్ లేకుండా”, అంటే కప్పం లేకుండా ఇచ్చినది.⁶

కానీ సనదు ఇవ్వకముందే హుసేన్ అలీ ఖాన్ చనిపోయాడు.¹³ ఆయనకు కొడుకు లేడు.⁴ తన తమ్ముడు ఫతే అలీ ఖాన్ చిన్న కొడుకు గులాం ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్‌ను దత్తత తీసుకుని, తన కూతురు ఇమ్దాద్ బేగంను ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు.¹⁴ 1849లో ఆ సోదరుని కొడుకుకు సనదు వచ్చింది.³ గులాం ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ చూడండి.

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

• ప్రభుత్వం ఎప్పుడు చేపట్టింది. మాన్యువల్, వడివేలు, ఐచిసన్ 1825 అంటారు.¹⁶³ ఇంపీరియల్ గెజిటీర్, జనాభా లెక్కల పుస్తకం 1832 అంటాయి.²⁵
• ఎందుకు చేపట్టింది. నవాబే కోరాడని వడివేలు, జాగీర్దారు సొంత కోరిక మేరకే జరిగిందని జనాభా లెక్కల పుస్తకం చెబుతాయి.⁶⁵ జాగీరును కలిపేసుకునే ప్రతిపాదనకు జాగీర్దారు నిరసన తెలిపాడని ఐచిసన్ చెబుతాడు.³
• జాగీరు ఎవరికి తిరిగి వచ్చింది. 1848లో హుసేన్ అలీ ఖాన్‌కు తిరిగి వచ్చిందని ఐచిసన్, మాన్యువల్, వడివేలు చెబుతారు.³¹⁶ గులాం ముహమ్మద్ అలీకి వచ్చిందని ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ చెబుతుంది.²
• ఎప్పుడు గద్దెనెక్కాడు. తండ్రి బతికుండగానే 1821లో అని మాన్యువల్, 1822లో అని జనాభా లెక్కల పుస్తకం చెబుతాయి.¹⁵

Footnotes

1. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 248 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

2. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. II (1908), p. 473, “Banganapalle State” (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. VIII (1892), Part I, p. 97, “Banganapalle” (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

4. A. Vadivelu, The Aristocracy of Southern India (1903), p. 9 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

5. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Kurnool District (1964), p. xxxi (PDF p. 52) (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Paraphrased (Public domain in India). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

6. Vadivelu, Aristocracy of Southern India (1903), p. 10, with the sanad of 1849 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷