ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

బనగానపల్లె

పాత కర్నూలు జిల్లాలోని ఎర్రమల లోయలో ఉన్న పట్టణం. పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మొదట్లో మొఘల్ ఖిలేదారు (కోట అధిపతి) మహమ్మద్ బేగ్ ఖాన్ కాలం నుంచి, 1948 ఫిబ్రవరిలో మద్రాసు ప్రభుత్వం దాని పాలనను చేపట్టే వరకు ఇది చిన్న బనగానపల్లె నవాబీ రాష్ట్రానికి రాజధాని. జుర్రేరు వాగుపై దాని తోటలు, పండ్ల తోటలు, దాని మామిడి పండ్లు, నారింజలు, లక్క సామగ్రి, పట్టణం దగ్గరి ఒక పాత వజ్రాల గనికి ఇది ప్రసిద్ధి. ఇది గుత్తి నుంచి కంభానికి వెళ్లే దారిలో ఉండేది. రైలు మార్గం దీన్ని దాటి వెళ్లడంతో ఇది క్షీణించింది.

Old halftone photograph of a young man with a moustache, in a dark frock coat, bow tie and embroidered cap, standing with one hand on his hip beside a plant.
Old halftone photograph of a young man with a moustache, in a dark frock coat, bow tie and embroidered cap, standing with one hand on his hip beside a plant. · A. Vadivelu, The Aristocracy of Southern India (Madras, 1903) (opens in a new tab) · Public domain

బనగానపల్లె ఒకప్పటి కర్నూలు జిల్లాలో, ఎర్రమల కొండలకు తూర్పున, జుర్రేరు వాగు లోయలో ఉంది. ఇది చిన్న బనగానపల్లె సంస్థానం రాజధాని. దాని పాలకులు నిజాం, టిప్పు సుల్తాన్, బ్రిటిష్ వారి కింద 1948 వరకు దీన్ని పాలించారు.12 మొదటి నిజాం తనను తాను స్వతంత్రుడిగా ప్రకటించుకున్నప్పుడు, ఆ రాష్ట్రపు మొఘల్ ఖిలేదారు (కోట అధిపతి) మహమ్మద్ బేగ్ ఖాన్ ఒక చిన్న నవాబు అయ్యాడు.12

1886 నాటి కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ పట్టణాన్ని “మద్రాసు నుంచి 250 మైళ్లు, కర్నూలు నుంచి 50, తాడిపత్రి రైల్వే స్టేషన్ నుంచి 30” మైళ్ల దూరంలో ఉంచింది.31 తన చిన్న రాష్ట్రంలో 5,000 కంటే ఎక్కువ జనాభా ఉన్న ఏకైక చోటు బనగానపల్లె అని అది పేర్కొంది.31 1881లో దాని జనాభా 6,230.31 కర్నూలు పేజీ చూడండి.

పట్టణం, దాని తోటలు

జుర్రేరు “బనగానపల్లె జాగీర్ గుండా చాలా దూరం ప్రవహిస్తుంది” అని మాన్యువల్ చెబుతుంది.4 అక్కడ దాన్ని “బనగానపల్లెకు ప్రసిద్ధి తెచ్చిన అనేక తోటలు, పండ్ల తోటలకు నీరు పెట్టడానికి” వాడతారు.4

“పడమర వైపు, బనగానపల్లె చుట్టూ నవాబు చెట్ల తోపులు నాటిన చోట తప్ప” దేశం బోడిగా ఉందని Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) (1908) చెబుతుంది.56 రాష్ట్రపు ముఖ్య ఎగుమతులుగా అది “చోళం” (జొన్న), “నెయ్యి, చర్మాలు, మామిడి పండ్లు, నారింజలు, లక్క సామగ్రి”ని జాబితా చేస్తుంది.56 అది ఇలా జోడిస్తుంది: “వీటిలో చివరి మూడింటికి బనగానపల్లె పట్టణం ప్రసిద్ధి.”56

కొండల పాదాల దగ్గర యాగంటిలో ఎప్పుడూ పారే (ఏడాదంతా పారే) ఒక ఊట ఉండేది.7 అది అక్కడి ఆలయం పక్కన “మామిడి, కొబ్బరి, ఇతర పండ్ల చెట్ల చక్కని తోట”కు నీరు అందించేది.7

మాన్యువల్ ప్రకారం, “పట్టణం నుంచి సుమారు ఒక మైలు దూరంలో ఒక చిన్న వజ్రాల గని ఉంది”.3 అది “ఒకప్పుడు కొన్ని విలువైన రాళ్లను ఇచ్చింది, కానీ ఇప్పుడు దాన్ని తవ్వడం లేదు”.3 పట్టణానికి పశ్చిమాన “అనేక తరాలుగా వజ్రాల కోసం తవ్విన” సమ్మేళన శిల (గులకరాళ్లతో ఏర్పడిన రాయి) పట్టీని Imperial Gazetteer వర్ణిస్తుంది.8

నందవరం నంద్యాల తాలూకా అంచున బనగానపల్లె ప్రాంతంలో ఉండేది.9 నందవరీక బ్రాహ్మణులు దాన్ని తమ మూల నివాసంగా భావించేవారు.9

కోట, ఆస్థానం

నవాబులు ఒక రాజభవనం ఉన్న కోటలో నివసించేవారు. 1887లో బనగానపల్లెలో విక్టోరియా రాణి జూబిలీ జరిపారు.1011 నవాబు దర్బార్ (అధికారిక సభ) జరిపి, రాష్ట్ర జైలు నుంచి ఖైదీలను విడుదల చేశాడని ఎ. వడివేలు (A. Vadivelu) రాశారు.1011 ఆయన “కోట ప్రాకారాల నుంచి 31 ఫిరంగుల వందనం” చేయించాడు.1011 “రాజభవనాన్ని, ప్రజా కట్టడాలను, సాధారణంగా ఇళ్లను” దీపాలతో అలంకరింపజేశాడు (వెలిగించాడు).1011

“మౌలా అలీ గౌరవార్థం” జరిగే ఒక చిన్న ఉత్సవాన్ని మాన్యువల్ పేర్కొంటుంది.7 నవాబు (“నబాబు”) దాన్ని “కస్బా (ముఖ్య పట్టణం) దగ్గరి కొండలలో కొత్తగా కట్టిన ఒక సమాధి వద్ద” “ఇటీవలే ప్రారంభించాడు”.7

క్షీణత

1800లో నిజాం జిల్లాల జాబితా (షెడ్యూల్)ను కంపెనీకి అప్పగించాడు.12 1792 నాటి శ్రీరంగపట్నం (అప్పుడు సెరింగపటం) ఒప్పందం ద్వారా ఆయన పొందిన భూములలో అది “బంగంపల్లి, చంచుమల్లా, 2 తాలూకాలు” అని జాబితా చేస్తుంది.12

పట్టణం “గుత్తి నుంచి కంభానికి వెళ్లే ప్రధాన రహదారిపై ఉండటం వల్ల ఒకప్పుడు కొంత ప్రాముఖ్యం ఉన్న చోటు” అని Imperial Gazetteer చెబుతుంది.13 కానీ “సదరన్ మహరట్టా రైల్వే తెరిచినప్పటి నుంచి అది చాలా క్షీణించింది”.13 అప్పుడు దాని జనాభా “4,000 కంటే తక్కువ”.13 గుత్తి పేజీ చూడండి.

Footnotes

  1. Chetty, Kurnool District (1886), p. 246 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Chetty, Kurnool District (1886), p. 247 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 245 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Chetty, Kurnool District (1886), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. II (1908), p. 471, “Banganapalle State” (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. II (1908), p. 475 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Chetty, Kurnool District (1886), p. 251 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. II (1908), p. 472 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Chetty, Kurnool District (1886), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. A. Vadivelu, The Aristocracy of Southern India (1903), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Vadivelu, Aristocracy of Southern India (1903), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. VIII (1892), Part II, p. 332, schedule to the treaty of 12 October 1800 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Imperial Gazetteer: Madras, Vol. II (1908), p. 474 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

బనగానపల్లె సంస్థానం

సుమారు క్రీ.శ. 1724–1948

కర్నూలు జిల్లాలోని ఎర్రమల లోయలో బనగానపల్లె పట్టణం చుట్టూ సుమారు 255 చదరపు మైళ్ల చిన్న షియా నవాబు సంస్థానం. పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి 1948 వరకు ఒకే కుటుంబం దానిని పట్టుకుంది. మొదటి నిజాం స్వతంత్రుడైనప్పుడు మొఘల్ ఖిల్లాదారు (కోట అధికారి) ముహమ్మద్ బేగ్ ఖాన్ చిన్న నవాబు అయ్యాడు. నిజాం ఆ జాగీరును (భూమి మంజూరు) నిర్ధారించాడు. 1783 నుండి టిప్పు సుల్తాన్ దానిని ఆక్రమించాడు. 1790లో నిజాం సైన్యంతో కలిసి ఆ కుటుంబం తమ్మడపల్లె వద్ద దానిని తిరిగి గెలుచుకుంది. 1800లో నిజాం తన నియంత్రణను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి బదిలీ చేశాడు. కంపెనీ కప్పం తీసుకోలేదు. 1820లు లేదా 1830ల నుండి 1848 వరకు అప్పుల్లో ఉన్న జాగీరును మద్రాసు ప్రభుత్వం నిర్వహించింది. 1849 సనద్ కింద దానిని తిరిగి ఇచ్చింది. 1876లో పాలకుడికి వంశపారంపర్య నవాబు బిరుదు లభించింది. 1948 ఫిబ్రవరి 23న మద్రాసు ప్రభుత్వం పరిపాలనను చేపట్టింది.

వ్యక్తులు

అసద్ అలీ ఖాన్ (ముజఫ్ఫరుల్ ముల్క్, బనగానపల్లె)

సుమారు క్రీ.శ. 1783–1815

18వ శతాబ్దం చివరలో బనగానపల్లె జాగీర్ (భూమి మంజూరు)కు సహ-పాలకుడు. ఆయన బిరుదు ముజఫ్ఫరుల్ ముల్క్. తల్లి వైపు నుంచి ఆయన మొఘల్ ఖిల్లాదారు (కోట అధికారి) ముహమ్మద్ బేగ్ ఖాన్ వంశానికి మనవడు. ఆయన చెంచెలిమలను అనుభవించాడు, తన చిన్న వయసు సోదరుని కొడుకుల కోసం బనగానపల్లెను నిర్వహించాడు. 1783లో టిప్పు సుల్తాన్ జాగీరును స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు ఆయన ఒక పాలెగాడి దగ్గర ఆశ్రయం పొందాడు. 1790లో నిజాం సైన్యంతో ఆయన, ఆయన సోదరుని కొడుకు గులాం అలీ ఖాన్ తమ్మడపల్లె దగ్గర టిప్పు అధికారిని ఓడించి ప్రాంతాన్ని తిరిగి గెలుచుకున్నారు. 1791లో టిప్పుకు వ్యతిరేకంగా ఆయన నిజాం సేవలో ఉన్నాడు. కొంత కాలం కడప సుబేదారుగా ఉన్నాడు. 1800లో జాగీరును ఆయనకు, ఆయన సోదరుని కొడుకుకు కొనసాగించాలని నిజాం కంపెనీతో షరతు పెట్టాడు.

గులాం అలీ ఖాన్ (మన్సూరుద్దౌలా, బనగానపల్లె)

సుమారు క్రీ.శ. 1790–1822

1790 నుంచి 1820ల మొదటి వరకు బనగానపల్లె జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు కలిగినవాడు). ఆయన బిరుదు మన్సూరుద్దౌలా. తర్వాత ఆ కుటుంబం ఆయనను సంస్థాన స్థాపకుడిగా భావించింది. హుసేన్ అలీ ఖాన్ కొడుకైన ఆయనకు 1783లో టిప్పు సుల్తాన్ జాగీరును ఖరారు చేసి, వెంటనే బహిష్కరించాడు. తన బాబాయి అసద్ అలీ ఖాన్‌తో, నిజాం సైన్యంతో కలిసి 1790లో తమ్మడపల్లె దగ్గర ఆయన దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు. ఆయన ఎక్కువగా హైదరాబాద్‌లో నివసించి, నిజాం సైన్యంలో పోరాడాడు. మరాఠాలతో పోరాటంలో కుడి చేతి పట్టు కోల్పోయాడు. 1800 అప్పగింత ప్రకారం జాగీరు కప్పం లేకుండా కంపెనీ అధీనంలోకి వెళ్లింది. చనిపోయే ముందు ఆయన తన బంధువులకు గ్రామాలను ఉప-జాగీర్లుగా పంచి, తన కొడుకు హుసేన్ అలీ ఖాన్‌ను మస్నద్ (సింహాసనం)పై కూర్చోబెట్టాడు.

గులాం ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ (బనగానపల్లె)

క్రీ.శ. 1848–1868

1848 నుంచి 1868 వరకు బనగానపల్లె జాగీర్దారు. ఒప్పందాలలో, కుటుంబ చరిత్రలో ఆయనను గులాం అలీ ఖాన్ అని పిలిచారు. మన్సూరుద్దౌలా మనవడైన ఆయనను ఆయన బాబాయి హుసేన్ అలీ ఖాన్ దత్తత తీసుకుని, తన కూతురును ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు. 1848లో కుటుంబ అప్పులు తీర్చిన తర్వాత మద్రాసు ప్రభుత్వం జాగీరును తిరిగి ఇచ్చింది, కానీ హుసేన్ అలీ ఖాన్ సనద్ (మంజూరు పత్రం) జారీ కాకముందే చనిపోయాడు. మరణశిక్ష తప్ప సివిల్, క్రిమినల్ న్యాయాధికారంతో 1849 సనద్‌ను గులాం అలీ ఖాన్ పొందాడు. 1862లో ముస్లిం చట్టం ప్రకారం వారసత్వాన్ని అనుమతించే రాజ సనద్ పొందాడు. ఆయనను కంపానియన్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియాగా చేశారు. ఆయన 1868 అక్టోబర్ 7న చనిపోయాడు.

ఫతే అలీ ఖాన్ (బనగానపల్లె నవాబు)

క్రీ.శ. 1868–1905

1868 నుంచి 1905 వరకు బనగానపల్లె పాలకుడు. 1876లో ఇచ్చిన వంశపారంపర్య నవాబు బిరుదు పొందిన మొదటి పాలకుడు ఆయనే. ఆయన 1848లో పుట్టాడు. ఆయన గులాం ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్‌కు సోదరుని కొడుకు, అల్లుడు. ఆయన బాబాయి వితంతువు, ఒక అల్లుడి హక్కులను కాదని మద్రాసు ప్రభుత్వం ఆయనను అంగీకరించింది. ఆయనను కంపానియన్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియాగా చేశారు. ఆయన సంస్థానపు కోర్టులు, పోలీసు, జైలు, వైద్యశాలలను పునర్వ్యవస్థీకరించాడు. 1877లో ప్రభుత్వం నుంచి మూడు లక్షల రూపాయలు అప్పు తీసుకున్నాడు. చెడ్డ పాలన కారణంగా 1905 జనవరిలో ఆయనను సంస్థాన ప్రత్యక్ష నిర్వహణ నుంచి తొలగించారు. మూడు నెలల తర్వాత ఆయన చనిపోయాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 15, 19, 245–246, 251. [Public domain]
  2. Imperial Gazetteer of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. II (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 471–475. [Public domain]
  3. A. Vadivelu, The Aristocracy of Southern India (opens in a new tab), Vest and Co., Madras, 1903, pp. 26–27. [Public domain]
  4. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. VIII: Madras Presidency, including Ceylon, Hyderabad, Mysore and Coorg, and the Central Provinces (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, India, Calcutta, 1892, Part II, 332. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: