రెండవ ముమ్మడి భీముడు, మొదటి సత్యుడు (కోన)

రెండవ ముమ్మడి భీముడు, మొదటి సత్యుడు గోదావరి డెల్టాలోని కోనమండలాన్ని ఏలిన కోన హైహయుల ఉమ్మడి పాలకులు.¹ తమ సోదరుడు మొదటి రాజేంద్ర చోడుని తర్వాత వారు పాలించారు.¹² వి. యశోదాదేవి కథనంలో వారి పాలన సుమారు 1135 నుంచి 1150 వరకు సాగింది.¹² ఈ కుటుంబం చాలా తరాల పాటు ఉమ్మడి పాలన ఆచారాన్ని కొనసాగించింది.³ అలా కలిసి పాలించిన మొదటి జంట వీరే.³

కుటుంబం

ఇద్దరూ కోనమండల ప్రభువు మొదటి రాజపరెండుని కొడుకులు.⁴¹ రెండవ ముమ్మడి భీముడు మొదటి రాజేంద్ర చోడుని అన్న.¹ సత్యాశ్రయుడు, సత్తిరాజు అనే పేర్లున్న మొదటి సత్యుడు తమ్ముడు. ఆయన రాజపరెండుని భార్య తొండిదేవి కొడుకు.¹

రెండవ ముమ్మడి భీముడు లోకమహీపాలుని తండ్రి.⁴ మొదటి సత్యుడు రెండవ రాజపరెండుని, మూడవ భీముని తండ్రి.⁴ రెండవ ముమ్మడి భీముడు ఒక చాళుక్య కుటుంబానికి చెందిన రాజాదిత్యుడు, అంటే రాయభూపుని కూతురు రాజదేవిని పెళ్లి చేసుకున్నాడని యశోదాదేవి 1993లో అచ్చయిన తన పరిశోధన గ్రంథంలో రాశారు.⁵

ఉమ్మడి పాలన

మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు చనిపోయాక ఆయన ఇద్దరు సోదరులు కలిసి దేశాన్ని పాలించారని 1195 నాటి పిఠాపురం శాసనం చెబుతుంది.¹ ఇందువల్ల రాజేంద్ర చోడుని సొంత కొడుకులు బేత, మల్లిదేవుడు పక్కకు జరిగారని యశోదాదేవి గుర్తించారు.³ కల్లోలమైన ఆ రోజుల్లో చిన్న రాజ్యానికి ఉమ్మడి పాలనే సురక్షితమని భావించి ఉండవచ్చని ఆమె అభిప్రాయం.³ ఆమె చదివిన ప్రకారం అదే శాసనం ఈ ఇద్దరు సోదరులు తమ పరాక్రమంతో శత్రువులను దహించారని పొగుడుతుంది.²

ద్రాక్షారామ శాసనాలు

శక 1057, అంటే సుమారు 1135లో ఒకే రోజున ద్రాక్షారామంలో రెండు దీపాలు ఇచ్చారు (శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).¹ ఒకటి కోన ముమ్మడిరాజు రాణి రాజదేవి ఇచ్చింది.¹ మరొకటి కోన దేశ ప్రభువుగా తనను చెప్పుకున్న సత్యుడు, అంటే సత్తిరాజు స్వయంగా ఇచ్చాడు.¹ ఈ రెండు శాసనాలకూ చాళుక్య-విక్రమ శకం 60వ సంవత్సరం అనే తేదీ కూడా ఉంది.¹ అది కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్య రాజుల శకం.¹

ఈ తేదీలను బట్టి ఈ సోదరులు మొదట పశ్చిమ చాళుక్య పాలనను అంగీకరించారని యశోదాదేవి భావించారు.² 1932–33 శాసన నివేదిక శక 1072, అంటే సుమారు 1150 నాటి రెండు ద్రాక్షారామ శాసనాలను కొత్తగా చేర్చింది.⁶ వాటిలో ఒకటి కోన సత్యరాజు పేరు చెబుతుంది.⁶ పేరు చెరిగిపోయిన రెండవదాన్ని కూడా నివేదిక అదే నాయకునికి ఇచ్చింది.⁶ ఈ శాసనాలు చోళ చక్రవర్తి రెండవ కులోత్తుంగుని 17వ పాలనా సంవత్సరంలో తేదీ వేసినవని యశోదాదేవి గుర్తించారు.² కాబట్టి ఆమె దృష్టిలో ఈ సోదరులు తమ పాలన చివరికి చోళుల కిందికి వచ్చారు.²

వారసులు

ఈ సోదరుల తర్వాత వారి కొడుకులు లోకమహీపాలుడు, మూడవ భీముడు వచ్చారు.¹ వారు కూడా కలిసే పాలించారు.¹ 1135 నాటి ఒక ద్రాక్షారామ శాసనంలో లోకరాజు అనే వ్యక్తి ఉన్నాడని, అతను బహుశా లోకమహీపాలుడేనని 1932–33 నివేదిక భావించింది.⁶ అంటే పాలకుడు కావడానికి ముందు లోకమహీపాలుడు పదిహేనేళ్లు సేవ చేశాడని యశోదాదేవి అర్థం చేసుకున్నారు.⁷

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

• ఎంతకాలం పాలించారు? ఇ. హుల్ష్ (1897)కు వారి 1135 నాటి శాసనాలు మాత్రమే తెలుసు.¹ 1932–33 నివేదిక సత్యుని 1150 నాటి శాసనాలను చేర్చింది.⁶ వాటి ఆధారంగా యశోదాదేవి ఈ సోదరులకు 1135 నుంచి 1150 వరకు పదిహేనేళ్ల ఉమ్మడి పాలన ఇచ్చారు.²
• వారి ఏలికలు. 1135 నాటి చాళుక్య-విక్రమ తేదీలు పశ్చిమ చాళుక్య పాలనను, 1150 నాటి తేదీలు చోళ పాలనను చూపిస్తాయని యశోదాదేవి వాదించారు.²⁸ 1135 నాటి శాసనాలను ప్రచురించిన హుల్ష్ ఆ తేదీలను ఇచ్చారే గానీ అలాంటి నిర్ణయానికి రాలేదు.¹

Footnotes

1. Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Mallideva” (1897), p. 86 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

2. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 81 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. V. Yashoda Devi, The History of Andhra Country, 1000 A.D.–1500 A.D. (1993), p. 80 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. E. Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Mallideva and Manma-Satya II; Saka-Samvat 1117”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 85, table “The Chiefs of Konamandala” (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

5. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 83 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

6. Annual Report on South-Indian Epigraphy for 1932–33 (1936), Part II, para. 10, p. 57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

7. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 84 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

8. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 82 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩