తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఎన్. టి. రామారావు

కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన సినీ నటుడు నందమూరి తారక రామారావు (ఎన్టీఆర్) 1982లో తెలుగుదేశం పార్టీని స్థాపించారు. తొమ్మిది నెలలకే ఆ పార్టీ 1983 జనవరి శాసనసభ ఎన్నికల్లో గెలిచింది; ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. 1984 ఆగస్టులో గవర్నర్ ఆయనను తొలగించినా మళ్లీ పదవి చేపట్టారు; 1983 నుంచి 1995 మధ్య నాలుగుసార్లు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు. ఆయన అల్లుడు ఎన్. చంద్రబాబునాయుడు నాయకత్వంలో పార్టీలో వచ్చిన తిరుగుబాటుతో 1995 ఆగస్టులో ఆయన పాలన ముగిసింది. 1996 జనవరి 18న హైదరాబాద్‌లో చనిపోయారు.

నందమూరి తారక రామారావు, అందరూ ఎన్టీఆర్ అని పిలిచే ఆయన, 1982లో తెలుగుదేశం పార్టీని స్థాపించిన తెలుగు సినీ నటుడు.12 ఏడాది తిరగకముందే ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.34 నాలుగుసార్లు ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. 1995లో సొంత పార్టీలోనే వచ్చిన తిరుగుబాటుతో ఆయన పాలన ముగిసింది. ఆ మరుసటి ఏడాది చనిపోయారు.56

ఈ పేజీ రెండు తెలుగు చరిత్ర గ్రంథాల మీద ఆధారపడింది: పి. రఘునాథరావు ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర (1997), జి. వెంకటరామారావు తెలంగాణ చరిత్ర (2014).32 ఇద్దరూ ఆయన ప్రభుత్వాన్ని తరచు కఠినంగా అంచనా వేస్తారు. అందుకే వారి అభిప్రాయాలను వారివిగానే చెప్పాం.

సినీ నటుడు, పార్టీ స్థాపకుడు, 1982

కృష్ణా జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ జిల్లాలోని ప్రముఖుల్లో రామారావు పేరు చెబుతుంది.1 ఆయన గొప్ప సినీ నటుడని, తెలుగుదేశం పార్టీని స్థాపించి, తక్కువ కాలంలోనే జాతీయ రాజకీయాల్లో ఎదిగి, ముఖ్యమంత్రి అయ్యారని అది రాసింది.1 1982 మార్చి 2న ఆయన రాజకీయ రంగ ప్రవేశం ప్రకటించారని వెంకటరామారావు రాశారు.2 1982 మార్చి 29న తెలుగుదేశం పార్టీని స్థాపించి దాని తొలి అధ్యక్షుడయ్యారు.2

కాంగ్రెస్‌పై ప్రజల్లో ఉన్న అసంతృప్తే ఆయన ఎదుగుదలకు కారణమని రెండు పుస్తకాలూ చెబుతాయి.72 దాదాపు నాలుగేళ్లలో కాంగ్రెస్ నలుగురు ముఖ్యమంత్రులను మార్చింది.23 అధికారం కోసం ఢిల్లీకి పరుగులు తీస్తూ కాంగ్రెస్ నాయకులు తెలుగువారి ఆత్మగౌరవాన్ని తాకట్టు పెడుతున్నారని ప్రజలు భావించారని రఘునాథరావు రాశారు.3 ఆ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడతానని రామారావు మాట ఇచ్చారు.3

మొదటి ప్రభుత్వం, 1983–1984

1983 జనవరి 5న శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి.3 తొమ్మిది నెలల వయసున్న తెలుగుదేశం 294 స్థానాల్లో 202 గెలిచింది.3 పదిహేను మంది కాంగ్రెస్ మంత్రులు ఓడిపోయారని, గెలిచినవారిలో ఎక్కువమంది రాజకీయాలకు కొత్తవారని రఘునాథరావు గుర్తుచేస్తారు.3 1983 జనవరి 9న రామారావు పదవి చేపట్టారు.42 భారత ప్రభుత్వ వార్షిక గ్రంథం India 1983 ఆయనను ముఖ్యమంత్రిగా పేర్కొంటుంది.8

1983 మేలో విజయవాడలో జరిగిన తొలి మహానాడు (పార్టీ మహాసభ) 23 ప్రతిపక్ష పార్టీల నాయకులను ఒక చోటికి తెచ్చిందని వెంకటరామారావు రాశారు.2 కొత్త ప్రభుత్వం తొలినాళ్లలో తీసుకున్న కొన్ని నిర్ణయాలను రఘునాథరావు ఇలా చెబుతారు:49

  • ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పదవీ విరమణ వయసును 58 నుంచి 55కు తగ్గించారు
  • అవినీతి అధికారులపై విచారణకు ‘ధర్మ మహామాత్ర’ అనే కొత్త పదవిని ఏర్పాటు చేశారు
  • కరణం, మునసబు వంటి వంశపారంపర్య గ్రామాధికారుల పదవులను రద్దు చేశారు
  • కిలో రెండు రూపాయలకే బియ్యం ఇవ్వడంతో పేదల మద్దతు నిలిచింది49

తొలగింపు, పునరాగమనం, 1984

1984లో గుండె శస్త్రచికిత్స కోసం రామారావు అమెరికా వెళ్లారు.102 తన మంత్రి ఎన్. భాస్కరరావు ముఖ్యమంత్రి కావడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారని తెలిసి, 1984 ఆగస్టు 14న హైదరాబాద్ తిరిగి వచ్చారు.11 చాలామంది తెలుగుదేశం సభ్యుల మద్దతు తనకు ఉందని భాస్కరరావు ప్రకటించారని, 59 మంది కాంగ్రెస్ సభ్యులు ఆయనను బలపరచడానికి సిద్ధపడ్డారని రఘునాథరావు రాశారు.11

1984 ఆగస్టు 15న గవర్నర్ రాంలాల్ రామారావును పదవి నుంచి తప్పుకోమన్నారు.11 48 గంటల్లో శాసనసభలో మెజారిటీ నిరూపించుకుంటానని రామారావు చెప్పినా, గవర్నర్ ఆయనను తొలగించారు.1112 ఆగస్టు 16న భాస్కరరావు ప్రమాణం చేశారు.12 ఆగస్టు 21న రామారావు తనను బలపరుస్తున్న 161 మంది శాసనసభ్యులతో ఢిల్లీ వెళ్లి రాష్ట్రపతి జైల్‌సింగ్‌ను కలిశారు.12

1984 ఆగస్టు 24న రాంలాల్ రాజీనామా చేశారు. శంకర్ దయాళ్ శర్మ గవర్నర్ అయ్యారు.13 భాస్కరరావు మెజారిటీ నిరూపించుకోలేక రాజీనామా చేశారు.1415 1984 సెప్టెంబర్ 16న రామారావు మళ్లీ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.515 1984 డిసెంబర్ లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం పోటీ చేసిన 43 స్థానాల్లో 30 గెలిచింది.16

అధికారంలో, అధికారం బయట, 1985–1989

1985 మార్చి 5 శాసనసభ ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం మళ్లీ 202 స్థానాలు గెలిచింది.16 1985 మార్చి 9న రామారావు మూడోసారి పదవి చేపట్టారు.17 ప్రభుత్వ తొలి చర్యల్లో ఒకటిగా 1985 జూన్ 1 నుంచి శాసన మండలిని రద్దు చేశారు.17 ఆ తర్వాత వచ్చిన సమస్యలను రఘునాథరావు ఇలా వివరిస్తారు:171819

  • పదవీ విరమణ వయసు తగ్గింపును సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది; 40,000 మంది ఉద్యోగులకు ప్రభుత్వం 158 కోట్ల రూపాయలు చెల్లించాల్సి వచ్చింది
  • 1986 జూలైలో వెనుకబడిన తరగతుల రిజర్వేషన్లను 44 శాతానికి పెంచారు; హైకోర్టు ఆ పెంపును కొట్టివేసింది
  • 1988 ఫిబ్రవరిలో రామారావు మొత్తం మంత్రిమండలిని రద్దు చేసి 23 మందితో కొత్త మంత్రివర్గం ఏర్పాటు చేశారు171819

1988 ఆగస్టులో ప్రతిపక్ష పార్టీల నేషనల్ ఫ్రంట్ ఏర్పడిందని, రామారావు దాని అధ్యక్షుడని వెంకటరామారావు రాశారు.20 1989 శాసనసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ 180, తెలుగుదేశం 74 స్థానాలు గెలిచాయి.2122 రామారావు కల్వకుర్తిలో ఓడిపోయి హిందూపురంలో గెలిచారు.22 1989 నవంబర్ 27న ఆయన ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు.23

నాలుగో పదవీకాలం, పతనం, 1994–1995

1994 డిసెంబర్ ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం ఘనవిజయంతో తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది.2425 1994 డిసెంబర్ 12న రామారావు నాలుగోసారి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.25 కిలో రెండు రూపాయల బియ్యం, సంపూర్ణ మద్యనిషేధం అనే రెండు ఎన్నికల హామీలను ఆయన అమలు చేశారని వెంకటరామారావు రాశారు.24

1993 సెప్టెంబర్‌లో రామారావు లక్ష్మీపార్వతిని పెళ్లి చేసుకున్నట్టు ప్రకటించారు.24 పార్టీలో ఆమె పాత్ర పెరగడంతో పార్టీ చీలిందని రెండు పుస్తకాలూ చెబుతాయి.2625 1995 ఆగస్టులో తెలుగుదేశం శాసనసభ్యుల్లో ఎక్కువమంది హైదరాబాద్‌లోని ఒక హోటల్‌లో ఆయన అల్లుడు ఎన్. చంద్రబాబునాయుడు చుట్టూ చేరారు.2728

1995 ఆగస్టు 30న పార్టీ సర్వసభ్య సమావేశం చంద్రబాబునాయుడును అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకుని, జీవితకాల అధ్యక్ష పదవిని రద్దు చేసింది.2926 శాసనసభలో విశ్వాస తీర్మానం ఎదుర్కోకముందే రామారావు రాజీనామా చేశారు.29 లేఖ పంపిన కొద్ది క్షణాలకే ఆయన అస్వస్థులై, స్పృహలేని స్థితిలో ఆస్పత్రికి తరలించబడ్డారని రఘునాథరావు రాశారు.29 1995 సెప్టెంబర్ 1న చంద్రబాబునాయుడు ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం చేశారు.30

మరణం, అంచనాలు

1996 జనవరి 18న రామారావు హైదరాబాద్‌లో చనిపోయారు.6 ఆయన మరణంపై వచ్చిన అపవాదులు, ఆయన రాజకీయ వారసత్వం కోసం లక్ష్మీపార్వతి, చంద్రబాబునాయుడు వర్గాల మధ్య జరిగిన కీచులాటలు రాష్ట్ర రాజకీయ వాతావరణాన్ని కలుషితం చేశాయని రఘునాథరావు రాశారు.6

ఆయన పరిపాలనలో పలు సంస్కరణలు తెచ్చారని, ప్రజల కోసం సంక్షేమ పథకాలు ప్రవేశపెట్టారని జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.1 వెంకటరామారావు మరింత విమర్శనాత్మకంగా చూస్తారు.2631 ప్రజల హృదయాల్లో రామారావుకు చిరస్థాయి స్థానం వచ్చింది సినిమాల వల్లే కానీ రాజకీయాల వల్ల కాదని ఆయన రాశారు.26 ఆ జనాకర్షణ పథకాల కోసం రాష్ట్రం సుమారు 2,000 కోట్ల రూపాయలు చెల్లించుకోవాల్సి వచ్చిందని ఆయన జోడిస్తారు.31

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

  • తెలుగుదేశం ఎప్పుడు ఏర్పడింది. వెంకటరామారావు 1982 మార్చి 29 అంటారు.2 కొత్త పార్టీని రామారావు 1982 మేలో ప్రకటించారని రఘునాథరావు చెబుతారు.7
  • అమెరికాలో శస్త్రచికిత్స. రామారావు 1984 జూన్‌లో అమెరికా వెళ్లారని రఘునాథరావు, 1984 జూలై 24న వెళ్లారని వెంకటరామారావు చెబుతారు.102
  • 1984లో శాసనసభ ఎప్పుడు రద్దయింది. 1984 సెప్టెంబర్ 27న అని వెంకటరామారావు, నవంబర్ 22న రామారావు శాసనసభను రద్దు చేయించారని రఘునాథరావు అంటారు.1516
  • 1994 ఎన్నికలు. తెలుగుదేశానికి 292 స్థానాల్లో 219 వచ్చాయని వెంకటరామారావు, 294లో 214 అని రఘునాథరావు చెబుతారు.2425
  • 1995లో రాజీనామా ఎప్పుడు. వెంకటరామారావు 1995 ఆగస్టు 30 అంటారు.26 రఘునాథరావు ఆగస్టు 31 అంటారు.29

Footnotes

  1. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Krishna District (2006), p. 22 (PDF p. 58) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. G. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 342 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  3. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 291 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 292 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), Appendix 3, list of Chief Ministers of Andhra Pradesh, p. 369 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 317 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (Telugu, revised edition 1997), p. 290 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  8. India 1983: A Reference Annual (1983), p. 475, Andhra Pradesh (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 293 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  10. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 294 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 295 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  12. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 296 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  13. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 297 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  14. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 298 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  15. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 344 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  16. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 299 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  17. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 301 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  18. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 302 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  19. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 303 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  20. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 346 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  21. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 347 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  22. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 305 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  23. India 1990: A Reference Annual (1990), p. 862, events of 27 November 1989 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 355 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  25. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 311 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  26. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 356 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  27. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 313 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  28. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 314 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  29. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 315 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  30. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 316 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  31. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 357 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర), Telugu version of History of Modern Andhra Pradesh (opens in a new tab), Sterling Publishers, New Delhi, 1997, pp. 290–305, 311–317, 369. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. G. Venkataramarao; C. Narayana Reddy (chief ed.) and J. Chennayya (ed.), Telangana Charitra (తెలంగాణ చరిత్ర) (opens in a new tab), Andhra Saraswata Parishat, Hyderabad, 2014, pp. 340, 342–347, 355–357. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Krishna District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2006, pp. 22. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. Research and Reference Division, Ministry of Information and Broadcasting, India 1983: A Reference Annual (opens in a new tab), Publications Division, New Delhi, 1983, pp. 475. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. Research and Reference Division, Ministry of Information and Broadcasting, India 1990: A Reference Annual (opens in a new tab), Publications Division, New Delhi, 1990, pp. 862. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: