రేచర్ల పెద వేదగిరి

పెద (పెద్ద, “పెద్దవాడు”) వేదగిరి మాదా నాయకుని కొడుకు. దేవరకొండలో ఆయన తన తండ్రి తర్వాత వచ్చాడు. ఆయన సొంత పాలనలోని ఒక శాసనం నుంచి, ఆయన వారసుల వంశావళుల నుంచి, కుటుంబ చరిత్రల నుంచి ఆయన గురించి తెలుస్తుంది.¹²³ రేచర్ల వెలమలు చూడండి.

కుటుంబం

వేదగిరి నాయకత్వంలో మాధవ నాయకుని చాలా మంది కొడుకులు కుటుంబాన్ని కొనసాగించారని రసార్ణవసుధాకరం చెబుతుంది (పద్యం 16కు మా సారాంశం).⁴ Epigraphia Telanganica (తెలంగాణ శాసనాలు) ప్రకారం, వెలుగోటివారి వంశావళి దేవరకొండలో మాదా తర్వాత వచ్చిన ఆయన కొడుకుగా పెద వేదగిరి పేరు చెబుతుంది.⁵ అదే విధంగా, రాచకొండలో అనపోత తర్వాత రెండవ సింగ వచ్చాడు.⁵

అక్కడ సంక్షిప్తం చేసినట్లు, సరికొండలోని 1427 నాటి ఒక చెరువు శాసనం దేవరకొండ వంశాన్ని ఇలా గుర్తిస్తుంది:²⁶

• దాచ, సింగ²⁶
• మాధవ²⁶
• కోటలగొంగ కుటుంబానికి చెందిన మల్లాంబను పెళ్లి చేసుకున్న మొదటి వేదగిరి²⁶
• వారి కొడుకు రెండవ మాధవ²⁶
• రెండవ వేదగిరి, ఆయన పిల్లల పేర్లను అది లింగమ నాయకుడు, అమ్మలాంబ అని ఇస్తుంది²⁶

అదే సంవత్సరపు మరో శాసనం, చరికొండలోనిది, లింగముని రెండవ వేదగిరి సోదరునిగా చేస్తుంది.²⁶ అదే రచన ఆయనను 1384 నుంచి 1410 వరకు పాలించిన మొదటి వేదగిరిగా జాబితా చేస్తుంది.⁷ లింగమ నాయకుడు చూడండి.

ఈ పేరు కొంత గందరగోళం కలిగిస్తుంది. అదే కావ్యం అనపోత పెద్ద కొడుకును “దేవగిరీశ్వర” అంటుంది.⁸ ఎం. శేషగిరి శాస్త్రి (M. Seshagiri Sastri) వ్రాతప్రతి ఆ పేరును వేదగిరీశ్వర అని చదివింది.⁹ 1922 నాటి కుటుంబ చరిత్ర మాదా కొడుకులలో పెద్ద వేదగిరి నాయుడిని జాబితా చేస్తుంది.¹⁰ అనపోతకు కూడా వేదగిరి అనే కొడుకు ఉన్నాడా అనేది ఈ ఆధారాల నుంచి స్పష్టం కాదు.

1399 నాటి శాసనం

Epigraphia Telanganicaలో సంక్షిప్తం చేసిన ఆయన పాలనలోని ఏకైక శాసనం 1399 మార్చి 8 నాటి దెబ్బతిన్న తెలుగు శాసనం. అది నల్గొండ జిల్లాలోని మురుపునూతులలో ముత్యాలమ్మ దేవాలయం దగ్గర ఒక స్తంభంపై ఉంది. విష్ణువు వరాహావతారాన్ని స్మరించిన తర్వాత, అది ఎర దాచ, సింగ, ఆయన కొడుకు మాధవ, మాధవ కొడుకు వేదగిరి పేర్లు చెబుతుంది. వేదగిరి శ్రీశైలం, వింధ్య పర్వతాల మధ్య దేశాన్ని పాలించాడని అది చెబుతుంది. మొరుపునూతుల అగ్రహారాన్ని (బ్రాహ్మణ గ్రామం) ఆయన మల్లారి దేవునికి ఇచ్చినట్లు అది నమోదు చేస్తుంది. బ్రాహ్మణపల్లికి చెందిన నారాయణ సోమయాజులు కొడుకు, నిశ్శంకుల భారతి అని పిలిచే మంచెన భట్టు ఆ శాసనాన్ని రాశాడు.¹

కుటుంబ చరిత్ర

పెద వేదగిరి దేవరకొండను తన ప్రధాన రాజధానిగా చేసుకున్నాడని 1910లో ముద్రించిన కుటుంబ చరిత్ర చెబుతుంది.³ ఆయన తన దాయాదులతో కలిసి వరంగల్‌ను, చుట్టుపక్కల దేశాన్ని పాలించాడని అది చెబుతుంది.³ పాత వంశావళులు ఆయనకు “ఏకశిలానగరం దగ్గర శత్రు రాజుల అడవిని కాల్చిన కార్చిచ్చు” అనే అర్థం గల బిరుదు ఇచ్చాయని అది జోడిస్తుంది. ఏకశిలానగరం అంటే వరంగల్.³

వెలుగోటివారి వంశావళిని ఉదహరిస్తూ, యశోదా దేవి (Yashoda Devi) ఈ బిరుదును భీమవరం యుద్ధంలో ఆయన పాత్రకు నమోదుగా భావించారు.¹¹ ఆ యుద్ధంలో ఆయన తండ్రి సోదరుడు (uncle) అనపోత కాపయ నాయకుడిని పడగొట్టాడు.¹¹

Footnotes

1. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 33, No. 16. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

2. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), pp. 33–34, No. 17. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Vellala Sadasiva Sastri, Velugotivari Vamsacaritramu (1910), introduction, pp. 62–63 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Telugu; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Singabhupala, The Rasarnavasudhakara, ed. T. Ganapati Sastri (Trivandrum Sanskrit Series No. L, 1916), p. 3, verse 16 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrase ours. ↩

5. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 31, No. 12. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

6. Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 35, No. 19. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

7. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica, vol. 4 (2023), p. 11, list of rulers. Cite-only; paraphrased. ↩

8. Singabhupala, Rasarnavasudhakara, ed. Ganapati Sastri (1916), p. 4, verse 26 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. M. Seshagiri Sastri, Report on a Search for Sanskrit and Tamil Manuscripts for the Year 1896-97, No. 1 (1898), p. 8 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

10. Alladi Jagannatha Sastri, A Family History of Venkatagiri Rajas (1922), p. 27 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

11. V. Yashoda Devi, After the Kakatiyas (1975), p. 65 and note 128. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²