ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

కమరుద్దీన్ ఖాన్

మీర్ సాహెబ్ కొడుకు, టిప్పు సుల్తాన్‌కు వరుసకు సోదరుడు. 1781–82లో ఆయన తన తండ్రి తర్వాత గుర్రంకొండ, కడప ప్రాంతానికి అధిపతి అయ్యాడు. 1783లో ఆయన కడప నవాబు పదవికి ఒక హక్కుదారుని, కంబంను తీసుకున్న ఇంగ్లీషు దళాన్ని ఓడించాడు. 1785లో టిప్పు ఆయనను బంధించి ఆయన జాగీర్లను తీసివేశాడు, కానీ 1791లో ఆయన మళ్లీ మైసూరు సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించాడు. 1799లో శ్రీరంగపట్టణం పతనం తర్వాత ఆయన బ్రిటిష్‌వారికి లొంగిపోయాడు. విభజన ఒప్పందం గుర్రంకొండ జిల్లాలలో ఆయనకు వ్యక్తిగత జాగీర్ ఇవ్వడానికి నిజాంను కట్టుబడి ఉంచింది.

విల్క్స్ (Wilks) రాతలో కుమ్మర్-ఉ-దీన్ అయిన కమరుద్దీన్ ఖాన్, హైదర్ అలీ గుర్రంకొండ పాలకుడు మీర్ అలీ రజా ఖాన్ (మీర్ సాహెబ్) కొడుకు.12 కాబట్టి ఆయన టిప్పు సుల్తాన్‌కు వరుసకు సోదరుడు (first cousin). విల్క్స్ ఆయనను సుల్తాన్ “కజిన్ జర్మన్” (first cousin) అంటారు.12 ఆయన “తన తండ్రి మీర్ సాహెబ్ పాలనకు వారసుడయ్యాడు” అని గ్రిబుల్ (Gribble) కడప మాన్యువల్ చెబుతుంది.3

కడప గెజిటీర్ ఆయనను కమాలుద్దీన్ అంటుంది.4 “పాలెగాళ్ల (స్థానిక నాయకులు) సమస్యతో గంభీరంగా పోరాడిన” జిల్లా మొదటి పాలకులుగా అది తండ్రీ కొడుకులను లెక్కిస్తుంది.4 హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ కాలపు మైసూరు చూడండి.

కడప, కంబం, 1783

హైదర్ మరణం తర్వాత చివరి కడప నవాబు అల్లుడు ఒకడు సైన్యాన్ని సమకూర్చాడు.15 హైదర్ అతనిని కేవలం ఒక “ఫకీర్” (పేద సాధువు)గా విడిచిపెట్టాడు.15 కంబం కోటను తీసుకున్న ఒక ఇంగ్లీషు దళం మద్దతుతో అతను నవాబుగా ఆ రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశించాడు.15

1783లో కమరుద్దీన్‌ను “తన దివంగత తండ్రి మీర్ సాహెబ్ వ్యక్తిగత దళాన్ని ఏర్పరిచే సైన్యంతో” కడప (అప్పుడు కడ్డపా)లోని తన జాగీర్ (భూమి మంజూరు)కు పంపారు.16 హక్కుదారుని సైన్యాలు “పూర్తిగా చెల్లాచెదురయ్యాయి”.16 ముందున్న ఒక ఇంగ్లీషు బెటాలియన్ కడలూరు యుద్ధ విరమణకు శత్రువు కట్టుబడి ఉన్నాడా అని తెలుసుకోవడానికి చర్చలు జరుపుతోంది.16 ఆ చర్చల సమయంలో దానిపై “నమ్మకద్రోహంతో దాడి చేసి ముక్కలుగా నరికారు”.16

ఇంగ్లీషువారు కంబం లోయను ఆక్రమించి, నొస్సం పాలెగాడితో సహా దాని పాలెగాళ్లను (స్థానిక సైనిక నాయకులు) అదుపులోకి తెచ్చారని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.7 కానీ తర్వాత వారు “ఈ సారవంతమైన లోయను కోరమాండల్ తీరంలోని చేట్‌పుట్‌కు మార్చుకున్నారు. దానిని ఆక్రమించినప్పుడు అది శిథిలాల కుప్పగా తేలింది”.7

టిప్పు నమ్మకాన్ని కోల్పోవడం

1785లో నరగుండ్ ముట్టడిలో చేరమని కమరుద్దీన్‌ను కడప నుంచి ఆదేశించారు.2 తిరిగి వచ్చేటప్పుడు ఆయన నిజాం ఆదోని కోటపై ఆకస్మిక దాడి చేయాలని టిప్పు ప్రణాళిక వేశాడు.8 కానీ ఆయన తూర్పు దారినే పట్టుకున్నాడు.8 తర్వాత ఆయన హైదరాబాద్‌కు ఒక దూతను పంపాడని దర్బారుకు నివేదిక వచ్చింది.8 ఆయన “తనను, తన జాగీర్‌ను ఆ రాకుమారుని రక్షణలో ఉంచాలని” ఆలోచిస్తున్నాడని చెప్పారు.8

ఆ సంవత్సరం టిప్పు మరణించాడనే పుకారు వ్యాపించింది. కమరుద్దీన్ హడావుడిగా శ్రీరంగపట్టణం (అప్పుడు సెరింగపటం) వెళ్లాడు.9 ఆయనను “వెంటనే బంధించారు. ఆయన జాగీర్లు, పదవులన్నీ తీసివేశారు”.9 ఆయన సైన్యాలను ఇతర దళాలలో పంచారు.9

గ్రిబుల్ విల్క్స్‌ను అనుసరిస్తారు.3 రెండేళ్ల అవమానం తర్వాత కమరుద్దీన్‌కు నెలకు రూ. 500 జీతం ఇచ్చారని, “ఆయన మళ్లీ ఎప్పుడూ ఆదరణ పొందలేదు” అని ఆయన చెబుతారు.3 కానీ పాలెగాళ్లపై మన్రో (Munro) గమనికలు 1791లో గానీ 1799లో గానీ కమరుద్దీన్ నిర్ణయించిన కప్పాలను పేర్కొంటాయని గ్రిబుల్ ఒక పాదసూచికలో జోడించారు.3 1791లో మధుగిరి దగ్గర ఒక మరాఠా దళాన్ని చెదరగొట్టిన పెద్ద సైన్యానికి ఆయన నాయకత్వం వహించినట్లు విల్క్స్ స్వయంగా చూపిస్తారు.10

1799

1799 మేలో శ్రీరంగపట్టణం పడిపోయింది.11 జనరల్ హ్యారిస్ (Harris) “పూర్ణయ్య, కుమ్మర్-ఉ-దీన్, సుల్తాన్ పెద్ద కొడుకు ఫత్తే హైదర్”ల లొంగుబాటును స్వీకరించారు.11

“మీర్ కుమ్మర్-ఊద్-దీన్ ఖాన్ బహదూర్, ఆయన కుటుంబం, బంధువుల పోషణ కోసం ఆ జిల్లాల ఆదాయాల నుంచి ఉదారంగా సమకూర్చడానికి” మైసూరు విభజన ఒప్పందం నిజాంను కట్టుబడి ఉంచింది.12 నిజాం ఆయనకు 70,000 కంఠీరాయ వరహాల విలువైన “గుర్రంకొండ జిల్లాలలో వ్యక్తిగత జాగీర్” ఇవ్వాలి.12 ఒక సైనిక దళానికి జీతం ఇవ్వడానికి ఆయనకు ఒక జాగీర్ కూడా ఇవ్వాలి.12 నిజాం పట్టిక ఈ వ్యక్తిగత జాగీర్ను ఆయన వాటా నుంచి తీసివేస్తుంది.13

కడప గెజిటీర్ మన్రో రాసిన ఒక భాగాన్ని ఉదహరిస్తుంది.4 నిజాం గుర్రంకొండ రాష్ట్రంలోని మిగిలిన భాగపు నిర్వహణను కూడా కమరుద్దీన్‌కు ఇచ్చాడు.4 తర్వాత “యుద్ధ సమయంలో తమ వంశపారంపర్య జిల్లాలను తిరిగి పొందిన పాలెగాళ్లను తరిమికొట్టడానికి తాను చాలా బలహీనంగా ఉన్నట్లు ఆయన గుర్తించాడు”.4 వారి చేత కప్పం కట్టించడానికి ఆయన చేసిన దండయాత్ర “దేశాన్ని నాశనం చేయడంతోనే ముగిసింది”.4 గుర్రంకొండ చూడండి.

Footnotes

  1. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. II (1817), p. 465 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  2. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 537 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Gribble, Cuddapah (1875), p. 100 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 45, quoting Munro (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 99 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 466 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 539 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 540 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. III (1817), p. 189 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Wilks, Historical Sketches, Vol. III (1817), p. 450 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (4th ed., 1909), p. 58, partition treaty of Mysore, Article 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 63, Schedule B (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ కాలపు మైసూరు

క్రీ.శ. 1761–1799

1761లో మైసూరుకు ప్రభువైన హైదర్ అలీ, 1799 వరకు పాలించిన అతని కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ మైసూరు సరిహద్దును ఉత్తరం, తూర్పు వైపు తెలుగు దేశంలోకి విస్తరించారు. హైదర్ 1762లో మరాఠా మురారిరావు నుండి పెనుకొండ, మడకశిరలను తీసుకున్నాడు. 1768లో తన బావమరిది మీర్ సాహెబ్ ద్వారా గుర్రంకొండను తిరిగి పొందాడు. అతను 1775లో బళ్లారిని, 1776లో గుత్తిని తీసుకుని, 1779లో కడప నవాబును జయించాడు. కర్నూలు నవాబు, బళ్లారి, అనంతపురం ప్రాంత పాలెగాళ్లు అతనికి కప్పం చెల్లించేవారయ్యారు. మరాఠాలు, నిజాం, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీలతో వారి యుద్ధాలు పాక్షికంగా ఈ జిల్లాల కోసం జరిగాయి. 1792 ఒప్పందం ద్వారా టిప్పు కడప, గుర్రంకొండ, బళ్లారి, తాడిపత్రి ప్రాంతాన్ని నిజాంకు అప్పగించాడు. 1799లో శ్రీరంగపట్నంలో టిప్పు మరణం తర్వాత నిజాం గుత్తి, పెనుకొండ, మిగతావాటిని తీసుకున్నాడు. 1800లో అతను ఈ రెండు లాభాలనూ దత్త మండలాలుగా కంపెనీకి అప్పగించాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London, 1817, pp. 465–466, 537–540. [Public domain]
  2. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London, 1817, pp. 189, 450. [Public domain]
  3. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 99–100. [Public domain]
  4. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 36. [Public domain]
  5. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 45. [Public domain]
  6. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 58, 63. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: