రంగాజమ్మ

రంగాజమ్మ పదిహేడవ శతాబ్దంలో తంజావూరు‌ను పాలించిన తెలుగు రాజు విజయరాఘవ నాయకుని ఆస్థానంలో ఉన్న కవయిత్రి.¹² ఆమె ఒక కావ్యం, ఒక నాటకం రాశారు.¹³ ఎనిమిది భాషల్లో కవిత్వం చెప్పగలనని చెప్పుకున్నారు.¹³

తంజావూరు ఆస్థానం

విజయనగరం పతనమైన తర్వాత తమిళ దేశంలోని తంజావూరును తెలుగు రాజులు పాలించారు. విజయరాఘవుడు అక్కడ 1633 నుంచి 1673 వరకు, దాదాపు నలభై ఏళ్లు పాలించాడని కోరాడ రామకృష్ణయ్య చెబుతారు.² ఆయన ఆస్థానంలో కవుల కంటే కవయిత్రులే ఎక్కువగా ఉండేవారేమో అని, వారిలో చాలామంది నాట్యంలో కూడా నేర్పరులని ఆయన రాశారు.² దక్షిణాది నాయక రాజ్యాలు పేజీ కూడా చూడండి.

కుటుంబం, ఆమె చెప్పుకున్న విద్యలు

1928లో జయంతి రామయ్య పంతులు దక్షిణాది తెలుగు సాహిత్యం గురించి వ్యాసం రాశారు. పసుపులేటి వెంకటాద్రి, మంగమాంబల కూతురినని రంగాజమ్మ తన గురించి చెప్పుకున్నట్లు ఆయన గుర్తించారు.¹ తంజావూరు రాజ గ్రంథాలయంలోని తెలుగు తాళపత్రాల 1933 నాటి సూచీ కూడా ఆమె ఉషాపరిణయము గురించి రాస్తూ ఇవే తల్లిదండ్రుల పేర్లు ఇచ్చింది.⁴

విజయరాఘవ రాజును ఆమె తన “ప్రాణనాయకుడు” అని పిలుచుకున్నారు.¹ సంస్కృతం, తెలుగు, ఆరు ప్రాకృతాలు కలిపి ఎనిమిది భాషల్లో కవిత్వం రాయగలనని చెప్పుకున్నారు.¹ భారతదేశంలో ఎంతో గౌరవం పొందిన పఠనం, అందమైన చేతిరాత అనే రెండు కళల్లోనూ నైపుణ్యం ఉందని కూడా అన్నారు.⁵ విజయరాఘవుడు ఆమెకు కనకాభిషేకం (బంగారు నాణేల వాన) చేసి గౌరవించాడని కోరాడ రామకృష్ణయ్య చెబుతారు.²

ఆమె రచనలు

కె. సీతారామయ్య ఆమె రచనలు రెండింటిని పేర్కొన్నారు: ఉషాపరిణయము, మన్నారుదాస విలాసము.³ రెండవ రచనలో నాయకుడు మన్నారుదాసు అనే బిరుదున్న విజయరాఘవుడే.¹ దానిని ఆమె నాటకంగానూ, కావ్యంగానూ కూడా రాశారని రామకృష్ణయ్య అంటారు.²

ఆస్థానంలోని మరో ఆరుగురు కవయిత్రుల పేర్లను కూడా ఆమె చెప్పారు.¹ తెలుగు నృత్య నాటకమైన యక్షగానం అభివృద్ధిలో మన్నారుదాస విలాసము ఒక మెట్టు అని కె. ఎ. నీలకంఠశాస్త్రి భావించారు. ఆమె మామూలు కంటే ఎక్కువ పాత్రలను వాడారు. పాత్రలకు పాటలకు బదులు తరచుగా వచన సంభాషణలు ఇచ్చారు.⁶

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

రాణా, ఆస్థాన కవయిత్రా. నీలకంఠశాస్త్రి ఆమెను “విజయరాఘవుని రాణులలో ఒకరు” అంటారు.⁶ జయంతి రామయ్య పంతులు ఆమె మాటలను వేరుగా అర్థం చేసుకున్నారు. ఆమె, ఆమె పేర్కొన్న ఆరుగురు స్త్రీలు అందరూ కళావంతుల వర్గానికి చెందినవారని ఆయన భావించారు. ఆమె రాజును తన ప్రాణనాయకుడు అని పిలిచిందని మాత్రమే పేర్కొన్నారు.¹

తండ్రి పేరు. జయంతి రామయ్య పంతులు, తంజావూరు సూచీ ఆమె తండ్రి పేరు పసుపులేటి వెంకటాద్రి అంటారు.¹⁴ కోరాడ రామకృష్ణయ్య ఆయనను పసుపులేటి వెంకన్న అంటారు.²

Footnotes

1. Jayanti Ramayya Pantulu, “The Southern School of Telugu Literature”, Quarterly Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. II, Nos. 3–4 (January and April 1928), p. 172 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

2. Korada Ramakrishnayya, Telugu Literature outside the Telugu Country (Madras, 1941), p. 531. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

4. P. P. S. Sastri (ed.), A Descriptive Catalogue of the Telugu Manuscripts in the Tanjore Maharaja Serfoji’s Sarasvati Mahal Library (Andhra University Series No. 11, 1933), p. 31 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

5. Jayanti Ramayya Pantulu, “The Southern School of Telugu Literature”, QJAHRS II (1928), p. 173 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. K. A. Nilakanta Sastri, A History of South India, 3rd ed. (1966), p. 417 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²