శ్రీశ్రీ

శ్రీశ్రీ అనేది శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు కలం పేరు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మధ్యలో ఆయన మహాప్రస్థానం తెలుగు కవిత్వాన్ని మార్చేసింది.¹² తన సమాజంలోని కఠిన సత్యాలను కొత్తగా, బలంగా రాశారు. పాత గ్రాంథిక భాషను వదిలేశారు.²³ తెలుగు సాహిత్యం పేజీ కూడా చూడండి.

ప్రభవ

1944లో ఒక అఖిల భారత గ్రంథమాల కోసం పి. టి. రాజు తెలుగు సాహిత్యాన్ని సమీక్షించారు. యువకవులలో ఈ మధ్య శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు తన ప్రభవతో ముందుకు వచ్చారని రాశారు.¹

మహాప్రస్థానం

1980లో లండన్‌కు చెందిన ఒక ప్రచురణకర్త మహాప్రస్థానం గీతాలను శ్రీశ్రీ సొంత దస్తూరీలో, ఆయన గొంతు ఉన్న క్యాసెట్‌తో కలిపి ప్రచురించారు. దానికి శ్రీశ్రీ ఒక చిన్న ముందుమాట రాశారు.⁴ అందులో ఆ పుస్తకం ఎలా పుట్టిందో గుర్తుచేసుకున్నారు.⁴²

దాదాపు అన్ని గీతాలనూ ఆయన 1930లలోనే రాశారు.² రెండు మాత్రం తర్వాత వచ్చాయి: “గర్జించు రష్యా” 1941లో, “నీడలు” 1947లో.² 1930ల దశాబ్దం ప్రపంచమంతటా ఆర్థిక మాంద్యం వ్యాపించిన కాలమని, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు స్పెయిన్ యుద్ధం జరిగిన కాలమని ఆయన గుర్తుచేశారు.² మొదటి ముద్రణ తర్వాత విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం ఆ పుస్తకాన్ని దాదాపు ఇరవైసార్లు ముద్రించిందని చెప్పారు.²

మొదటి ముద్రణలో రచయిత చలం రాసిన సుదీర్ఘ ప్రశంస యోగ్యతాపత్రం ఉంది.⁴ దానిని రాయమని చలంను కోరినది తన మిత్రుడు జలసూత్రం రుక్మిణీనాథశాస్త్రి అని, తన గీతాలు ఎక్కడెక్కడ అచ్చయ్యాయో ఆయనే ఒక నోటుపుస్తకంలో రాసుకునేవారని శ్రీశ్రీ వివరించారు.⁴

గురజాడ దారిని వెడల్పు చేయడం

శ్రీశ్రీ తనను గురజాడ అప్పారావు వారసునిగా భావించారు. రథాలు, పల్లకీలు వెళ్లే దారి నుంచి మోటార్లు, రైళ్లు తిరిగే దారికి గురజాడ తెలుగు కవిత్వాన్ని మళ్లించారని ఆయన రాశారు.³ గ్రాంథికంలో రాసే వృత్తాలు రథాలు, పల్లకీల వంటివి. వాడుక భాషలో, మాత్రా ఛందస్సులో రాయమని గురజాడ చెప్పారు. శ్రీశ్రీ ఉత్సాహంతో ఆ పనికి పూనుకున్నారు.³

కవిత్వపు వస్తువును కూడా ఆయన మార్చారు. అందమైన అబద్ధాలలో కంటే నిష్ఠురమైన నిజంలోనే మంచి కవిత్వం కనిపిస్తుందని ఆయన నమ్మారు. అందుకే మహాప్రస్థానం గీతాలు తమ కాలపు సమాజానికి అద్దం పట్టాయి.³

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

ఎంత గొప్పది, ఎంత ఆధునికం. మహాప్రస్థానం ఈ శతాబ్దంలో తెలుగులో వచ్చిన “ఒకే ఒక గొప్ప కావ్యం” అని పురిపండా వారు అన్నారని శ్రీశ్రీ చెబుతారు.² తర్వాతి ముద్రణలో అచ్చయిన వ్యాసంలో విమర్శకుడు కేతు విశ్వనాథరెడ్డి అన్ని ఛందస్సులపై శ్రీశ్రీకి ఉన్న పట్టును మెచ్చుకున్నారు.⁵ కానీ తర్వాతి విమర్శకులు లేవనెత్తిన సందేహాలను కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు: శ్రీశ్రీకి మార్క్సిజం నిజంగా తెలియదని, భాషలో, ఛందస్సులో ఆయన గురజాడ కంటే తక్కువ ఆధునికుడని.⁶

Footnotes

1. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 65 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

2. Sri Sri, “Na mata” (1980), in Mahaprasthanam (e-text), PDF p. 7. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Sri Sri, “Na mata” (1980), in Mahaprasthanam (e-text), PDF p. 8. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Sri Sri, “Na mata” (preface, 1980), in Mahaprasthanam, e-text of a later edition, PDF p. 6. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Ketu Viswanatha Reddy, “Sri Sri gurinchi” (on Sri Sri), in Mahaprasthanam (e-text of a later edition), PDF p. 102. Cite-only; paraphrased. ↩

6. Ketu Viswanatha Reddy, “Sri Sri gurinchi”, in Mahaprasthanam (e-text), PDF p. 104. Cite-only; paraphrased. ↩