తరిగొండ వెంగమాంబ

వెంకమ్మ అని కూడా పిలిచే తరిగొండ వెంగమాంబ 19వ శతాబ్దం మొదటి సగపు తెలుగు కవయిత్రి.¹² ఆమె పాత కడప (అప్పుడు కడ్డపా) జిల్లాలోని వాయల్పాడు దగ్గరి తరిగొండ గ్రామానికి చెందినది.¹ ఆమె తన రచనలను తరిగొండ నరసింహ దేవునికి అంకితం ఇచ్చింది.¹ బ్రాహ్మణ స్త్రీ రాసిన అంతకుముందు దీర్ఘ తెలుగు పద్య కావ్యం ఏదీ కందుకూరి వీరేశలింగానికి తెలియదు.²

జీవితం

వీరేశలింగం తన ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము (తెలుగు కవుల జీవితాలు) మూడవ భాగంలో ఆమె గురించి రాశారు.¹ ఆయన ఆమెను పండితురాలు అన్నారు.¹ ఆయన తరిగొండను వాయల్పాడుకు నాలుగు మైళ్ల దూరంలో ఉంచారు.¹ ఆమె పద్యాలలో ఒకదాని నుంచి ఆమె నందవరీక శాఖకు చెందిన బ్రాహ్మణురాలు అని ఆయన నిర్ణయించారు.²

తన కావ్యాలలో ఆమె తనను తాను వాసిష్ఠ గోత్రానికి (వంశ పరంపర) చెందిన కృష్ణయామాత్యుని కూతురుగా పిలుచుకుంటుంది.² ఆమె భర్త పేరు చెప్పదు.² దీని నుంచి ఆమె బాల వితంతువు అని, వేదాంత అధ్యయనంలో జీవితం గడిపిందని వీరేశలింగం ఊహించారు.² ఇది ఆయన సొంత ఊహ.²

తెలుగు ద్విపద భాగవతం “1840లో జీవించి ఉన్న ఒక కవయిత్రి రాసింది” అని 1852లో చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ (Charles Philip Brown) రాశారు.³ బ్రౌన్ ఆమె పేరు చెప్పలేదు.³ బ్రౌన్ నిఘంటువులోని ఈ పాదసూచిక వెంగమాంబ గురించే అని వీరేశలింగం భావించారు.² పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో ఆమెను 1839 నుంచి ఉన్నవానిగా చెప్పారు.⁴

ఆమె రచనలు

వీరేశలింగం ఈ రచనల పేర్లు చెబుతారు:¹

• అప్పటికే ముద్రించిన, ద్విపదలో (ద్విపద) రాజయోగసారము (రాజయోగ సారం)
• అప్పటికే ముద్రించిన, పద్యంలో వేంకటాచల మాహాత్మ్యము (వేంకట కొండ గొప్పతనం)
• ద్విపదలో భాగవత పురాణం పన్నెండవ స్కంధం¹

ఆ కావ్యంలోని ఒక పద్యంలో, భాగవతం పన్నెండవ స్కంధాన్ని ద్విపదలోకి మార్చి దేవునికి సమర్పించానని ఆమె చెబుతుంది.¹ చెంచయ్య, భుజంగరావు అవే మూడు రచనలను ఇస్తారు.⁴ 1944లో పి. టి. రాజు (P. T. Raju) కూడా అలాగే ఇస్తారు.⁵

ఆమెను ఎలా అంచనా వేశారు

ఆమె పద్యంలో వీరేశలింగానికి చిన్న దోషాలు కనిపించాయి, కానీ మొత్తం మీద అది మృదువుగా, మధురంగా ఉందని ఆయన భావించారు.² ఆయన ఆమెను ముద్దుపళనితో పోల్చారు.² ఆ కవయిత్రిలా కాకుండా, గౌరవనీయ కుటుంబపు స్త్రీకి తగినట్లు ఆమె బహిరంగ శృంగార కవిత్వానికి దూరంగా ఉందని ఆయన రాశారు.²

ఆమె కావ్యాలు “ఉన్నతమైన భావాలతో నిండినవి” అని చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.⁴ వారి అభిప్రాయంలో అవి “ఆనాటి దిగజారిన సాహిత్య అభిరుచులకు వ్యతిరేకంగా వాగ్ధాటి గల నిరసన”.⁴ 1943లో కె. సీతారామయ్య (K. Sitaramaiya) ఆమెను “గొప్ప భక్తురాలు”గా గుర్తుంచుకున్నారు.⁶

Footnotes

1. Kandukuri Veeresalingam, Andhra Kavula Charitramu, Part III (1911), p. 218 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

2. Veeresalingam, Andhra Kavula Charitramu, Part III (1911), p. 219 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

3. Charles Philip Brown, A Dictionary, Telugu and English (1852), p. xii (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 104 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 42 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

6. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩