బయ్యారం

చెరువు

బయ్యారం ఒకప్పటి ఇల్లెందు తాలూకాలోని గ్రామం. ఇప్పుడు ఇది మహబూబాబాద్ జిల్లాలో ఉంది.¹ దానికి సుమారు మూడు మైళ్ల దూరంలో బయ్యారం చెరువు అనే పెద్ద చెరువు ఉంది.¹ నిజానికి ఆ చెరువు కోటగడ్డ గ్రామ రెవెన్యూ పరిధిలో ఉంది.¹ దాని దగ్గర అడవితో నిండిన శిథిల ప్రాకారం, ఇతర అవశేషాలు ఉన్నాయి.¹

పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) దీన్ని తెలంగాణలోని అతి పెద్ద చెరువులలో లెక్కించారు.¹ వాగులు ప్రవహించే చోట్ల చిన్న గుట్టలను రాయి, మట్టితో ఎత్తైన కట్టలు (గట్లు) వేసి కలిపి దీన్ని కట్టారు.¹ ఒకే పీఠభూమి నుంచి ప్రవహించే మూడు పెద్ద వాగులు బయ్యారం చెరువుకు, లక్నవరం చెరువుకు, పాకాల సరస్సుకు నీరు అందిస్తాయని కూడా ఆయన గుర్తించారు.²

మైలమ స్థాపన

తూర్పు కట్టపై ఒక గ్రానైట్ స్తంభంపై ఉన్న సంస్కృత శాసనం చెరువును ఎవరు కట్టించారో నమోదు చేస్తుంది.¹³ గణపతిదేవుడి సోదరి, నతవాడి నాయకుడు రుద్రుడి భార్య మైలమ (ధర్మకీర్తి) దాన్ని కట్టించింది.¹³ ఆమె దానికి ధర్మకీర్తి-మైల-సముద్రం అని పేరు పెట్టింది.¹³ తన తండ్రి మహాదేవుడు, తల్లి బయ్యాంబ, తన పేర్లతో ఆమె గ్రామాలను కూడా స్థాపించిందని శాసనం చెబుతుంది. చివరి రెండింటిని పరబ్రహ్మ శాస్త్రి బయ్యారం, దగ్గరలోని ధర్మపురంగా గుర్తించారు.⁴ ఖమ్మం, ఇతర జిల్లాలలో బయ్యారం అనే గ్రామాలకు గణపతిదేవుడి తల్లి పేరు పెట్టారని ఆయన మరోచోట సాధారణంగా రాశారు.⁵ బయ్యారం చెరువు శాసనం (మైలమ) పేజీ చూడండి.

Footnotes

1. P. V. Parabrahma Sastry, “Bayyaram Tank Inscription of Kakati Mailama”, Epigraphia Andhrica I (1974), reprinted in Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), pp. 316–317, No. 310. Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

2. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 205. ↩

3. Parabrahma Sastry, “Bayyaram Tank Inscription”, in Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), p. 318. Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

4. Parabrahma Sastry, “Bayyaram Tank Inscription”, in Epigraphia Telanganica, vol. 2 (2023), p. 319. Paraphrased. ↩

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 199. ↩