తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఖమ్మం (పాత జిల్లా)

పాత ఖమ్మం జిల్లా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, తెలంగాణలో గోదావరి వెంబడి ఉండేది. వరంగల్ జిల్లాలోని ఐదు తాలూకాలతో 1953 అక్టోబర్ 1న హైదరాబాద్ రాజ్యం దీన్ని ఏర్పాటు చేసింది. 1959లో భద్రాచలం, నూగూరు తూర్పు గోదావరి నుంచి ఇందులో చేరాయి. అడవులు, సింగరేణి బొగ్గు గనులు, కొత్తగూడెం విద్యుత్ కేంద్రం, భద్రాచలం గుడి ఈ జిల్లాకు గుర్తింపు తెచ్చాయి. 2016లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం దీన్ని ఖమ్మం, భద్రాద్రి జిల్లాలుగా విభజించింది.

పాత ఖమ్మం జిల్లా తెలంగాణలో ఉండేది.1 దీనికి పడమరన వరంగల్, నల్గొండ జిల్లాలు, తూర్పున రెండు గోదావరి జిల్లాలు ఉండేవి.1 గోదావరి నది దీని గుండా ప్రవహించింది.2 1953 అక్టోబర్ 1న హైదరాబాద్ రాజ్యం ఈ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసింది.34 2016 అక్టోబర్ 11న తెలంగాణ దీన్ని రెండు జిల్లాలుగా విభజించింది.34 బొగ్గు గనులకూ థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రానికీ భద్రాచలం రామాలయానికీ ఈ జిల్లా పేరుపొందింది.5 జిల్లా విస్తీర్ణంలో దాదాపు సగం అడవులు ఉండేవి.6

తొలి చరిత్ర, రాజ్యాలు

జిల్లాకు దాని కేంద్ర పట్టణం పేరే వచ్చింది.1 పట్టణం మధ్యలో ఉన్న స్తంభాద్రి అనే కొండ నుంచి ఆ పేరు వచ్చిందని 1981 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.1 “ఖమ్మంమెట్టు” ఆ పేరుకు తెలుగు రూపం అని కూడా అది అంటుంది.1

ఈ ప్రాంతం కాకతీయ రాజ్యంలో భాగం.3 కాకతీయుల తర్వాత ఇది బహమనీలు, కుతుబ్‌షాహీలు, మొఘలుల చేతికి వెళ్లింది.3 పద్దెనిమిదో శతాబ్దం మొదట్లో ఇది అసఫ్‌జాహీల హైదరాబాద్ రాజ్యంలో చేరింది.3 కాకతీయుల కాలపు పెద్ద చెరువు, దాని శాసనం గురించి బయ్యారం పేజీ చూడండి.

ఖమ్మం పాత కోట 900 ఏళ్ల నాటిదని నమ్మేవారని 1909 గెజిటీర్ చెబుతుంది.7 గోల్కొండ సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్‌షా 1516లో దాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.7 పాల్వంచ తాలూకాకు తూర్పున పాల్వంచ సంస్థానం (కప్పం కట్టే ఎస్టేటు) ఉండేది.8 1901లో దానిలో 62 గ్రామాలు ఉన్నాయి.8

1959కి ముందు భద్రాచలం

గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న భద్రాచలం చరిత్ర వేరు.9 నిజాం 1860లో భద్రాచలం తాలూకాను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించాడు.10 1874 వరకు దాన్ని మధ్య పరగణాల (సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్) ఎగువ గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా పాలించారు.11 1874లో దాన్ని మద్రాసు రాష్ట్రంలోని గోదావరి జిల్లాకు మార్చారు.1112

1907 గోదావరి గెజిటీర్ దాన్ని చిన్న కొండలు, అడవులు ఉన్న తాలూకాగా వర్ణిస్తుంది.9 కనుమల వల్ల అది ఆ జిల్లాలోని మిగతా భాగం నుంచి వేరుపడి ఉండేది.9 జొన్న దాని ప్రధాన పంట.9 నది ఒడ్డున వరి, కొద్దిగా పొగాకు పండేవి.9 అక్కడి జనాభాలో కోయలు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉండేవారు.9 1959లో ఖమ్మంకు మారే నాటికి అది తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఉంది.133

నిజాం కాలపు జిల్లా

1867లో నిజాం ప్రభుత్వం జిల్లాలను డివిజన్లుగా కలిపినప్పుడు వరంగల్ ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం.14 ఆ జిల్లా నల్గొండ, నాగర్‌కర్నూల్‌లతో కలిసి తూర్పు డివిజన్‌లో చేరింది.14 1905లో జిల్లాను పునర్వ్యవస్థీకరించి, దాని కేంద్రాన్ని వరంగల్‌కు తరలించారు.15

1909లో ఖమ్మంమెట్టు, కల్లూరు (ఇదివరకు మధిర), ఇల్లందు, పాల్వంచ తాలూకాలు అన్నీ వరంగల్ జిల్లాలోనే ఉండేవి.1617 అప్పట్లో వరంగల్ దగ్గరి మట్వాడ తర్వాత జిల్లాలో రెండో పెద్ద వ్యాపార కేంద్రం ఖమ్మంమెట్టు.18 డోర్నకల్ నుంచి బొగ్గు గనుల పట్టణం ఇల్లందు వరకు ఖనిజాల రవాణాకు 16 మైళ్ల రైలు మార్గం ఉండేది.188

ఏర్పాటు, 1953

వరంగల్ జిల్లా తూర్పు తాలూకాల ప్రజలు తమకు వేరే జిల్లా కావాలని చాలా కాలంగా కోరుతూ వచ్చారు.3 ఈ తాలూకాలు పడమటి తాలూకాల కంటే చాలా వెనుకబడి ఉండేవి.3 వాటిని ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పాటు చేస్తే అభివృద్ధికి, శాంతిభద్రతల నిర్వహణకు ఉపయోగపడుతుందని ప్రభుత్వం భావించింది.3

1953 సెప్టెంబర్ 18 నాటి నోటిఫికేషన్‌తో హైదరాబాద్ ప్రభుత్వం ఈ మార్పుకు ఆదేశం ఇచ్చింది.19 1953 అక్టోబర్ 1న ఖమ్మం, ఇల్లందు, బూర్గంపాడు, పాల్వంచ (కొత్తగూడెం), మధిర తాలూకాలు కలిసి ఖమ్మం జిల్లా అయ్యాయి.3 జిల్లా కేంద్రం ఖమ్మం పట్టణం.3 1956లో ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా ఏర్పడిన తెలంగాణ జిల్లాల్లో ఇది ఒకటి.20

1956–2014

1959లో భద్రాచలం తాలూకా, నూగూరు ఉప తాలూకా తూర్పు గోదావరి జిల్లా నుంచి ఖమ్మంలో చేరాయి.133 తూర్పు గోదావరి కేంద్రమైన కాకినాడ నుంచి వాటిని చేరుకోవడం కష్టంగా ఉండేది.3

1951 నుంచి 1961 మధ్య రాష్ట్రంలోని మిగతా అన్ని జిల్లాల కంటే ఖమ్మం జనాభా వేగంగా, 30.88 శాతం పెరిగింది.21 అభివృద్ధి చెందుతున్న ఈ జిల్లాకు చాలా మంది వలస వచ్చారని 1961 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.21 1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని 23 జిల్లాల్లో ఖమ్మం ఒకటి.22

1985లో జిల్లాలోని 12 తాలూకాలను నాలుగు రెవెన్యూ డివిజన్లలో 46 మండలాలుగా మార్చారు.23 ప్రతి మండలానికీ ఒక మండల పరిషత్తు (స్థానిక సంస్థ) ఏర్పడింది.23 2014 చట్టం కొన్ని గ్రామాలు మినహా ఖమ్మం జిల్లాను కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంలో చేర్చింది.24

విభజన, 2016

2016 అక్టోబర్ 11న తెలంగాణ ఈ జిల్లాను రెండు జిల్లాలుగా విభజించింది:4

దీనిలోని కొన్ని మండలాలు జయశంకర్, మహబూబాబాద్ జిల్లాలకు కూడా వెళ్లాయి.25

పాలన

1981లో జిల్లాలో ఖమ్మం, కొత్తగూడెం, భద్రాచలం అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో 12 తాలూకాలు ఉండేవి.26 1985 తర్వాత నాలుగు రెవెన్యూ డివిజన్లలో 46 మండలాలు ఉన్నాయి:2327

  • భద్రాచలం, 8 మండలాలు
  • పాల్వంచ, 10 మండలాలు
  • కొత్తగూడెం, 11 మండలాలు
  • ఖమ్మం, 17 మండలాలు27

1953 నుంచి ఖమ్మం పట్టణమే జిల్లా కేంద్రం.3

భూమి, వ్యవసాయం, నీరు

1901లో ఖమ్మంమెట్టు తాలూకాలో చెరువులు, బావుల కింద వరి బాగా పండేది.17 ఖమ్మంమెట్టు, మధిర పశువులు పెద్దవి, మేలు జాతివి అని 1909 గెజిటీర్ మెచ్చుకుంటుంది.28

1960–61లో సాగైన భూమిలో దాదాపు ఐదో వంతుకే సాగునీరు అందింది.29 అందులో 78.6 శాతం భూమికి చెరువులే నీరిచ్చాయి.29 జిల్లాలో పెద్ద నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు ఒక్కటీ లేదు.29 కొత్తగూడెం తాలూకాలోని కిన్నెరసాని ప్రాజెక్టు ఒక్కటే మధ్యతరహా ప్రాజెక్టు.29 వరి, జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న, పప్పుధాన్యాలు, వేరుశనగ, పొగాకు, మిరప ప్రధాన పంటలు.30

1990ల చివరికి నాగార్జున సాగర్ ఎడమ కాలువ ప్రధాన నీటి వనరుగా మారింది.6 1997–98లో కాలువలు 61,370 హెక్టార్లకు నీరిచ్చాయి.31 చెరువులు, బావుల కంటే ఇది ఎక్కువ.31 జిల్లా విస్తీర్ణంలో 47 శాతం అడవులు ఉండేవి.6 వరి, జొన్న, మొక్కజొన్న ప్రధాన ఆహార పంటలు.631 పత్తి, మిరప, పొగాకు ప్రధాన వాణిజ్య పంటలు.631

చేతిపనులు, పరిశ్రమలు

1904లో ఇల్లందు దగ్గరి సింగరేణి బొగ్గు గనుల్లో 6,360 మంది కార్మికులు పని చేశారు.32 కల్లూరు, ఖమ్మంమెట్టు తాలూకాల్లో టాల్క్ (సబ్బురాయి) దొరికేది.32 పర్టియాల్ వజ్రాల గనులు కల్లూరు తాలూకాలో ఉండేవి.17

1961 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ ఈ జిల్లాను “పారిశ్రామికంగా చాలా వెనుకబడినది” అని చెప్పింది.21 అక్కడ పెద్ద పరిశ్రమలు ఏవీ లేవు.21 బియ్యం మిల్లులు, నూనె మిల్లులు, కలప కోత మిల్లులే ప్రధానంగా పని కల్పించేవి.21 భద్రాచలంలో ఒక పొగాకు కంపెనీ కూడా ఉండేది.21

1990ల చివరికి పరిస్థితి మారింది.33 1998–99లో కొత్తగూడెం, ఇల్లందు, మణుగూరు గనులు కలిసి కోటి టన్నులకు పైగా బొగ్గు తీశాయి.33 పాల్వంచలోని థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రం సామర్థ్యం 1,170 మెగావాట్లు.33 1997–98లో జిల్లాలో సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీకి 1,14,051 మంది ఉద్యోగులు ఉండేవారు.34 సారపాకలో పేపర్ బోర్డు మిల్లు, పాల్వంచలో స్పాంజ్ ఐరన్ కర్మాగారం, రాజేశ్వరపురంలో సహకార చక్కెర కర్మాగారం పెద్ద కర్మాగారాల్లో ఉన్నాయి.34

ప్రజలు

2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్‌లో, 2001 నాటి జిల్లా సరిహద్దుల ప్రకారం లెక్కించిన జనాభా వివరాలు 1901 నుంచి ఉన్నాయి.35 2011 జనాభా వివరాన్ని 2011 హ్యాండ్‌బుక్ నుంచి తీసుకున్నారు.36

జనాభా లెక్కల సంవత్సరంజనాభా
19013,80,139
19518,08,002
196110,57,542
198117,51,574
200125,78,927
201127,97,370

2001లో జిల్లాలో ప్రతి 100 మంది కార్మికుల్లో 72 మంది వ్యవసాయంలో పని చేశారు.5

అన్ని జిల్లాల సరిహద్దుల్లో వచ్చిన మార్పుల వివరాలు పటం ఎలా మారింది అనే పేజీలో ఉంది.

Footnotes

  1. Jaya Rao, District Census Handbook, Khammam District (1986), PDF p. 21 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Jaya Rao, District Census Handbook, Khammam District (1986), PDF p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. S. S. Jaya Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (1986), PDF p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14

  4. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 236 (Khammam) and No. 237 (Bhadradri), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 236 (opens in a new tab), 237 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. xix (PDF p. 11) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 11 (PDF p. 50) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 164 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 258 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  10. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 260 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 174 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Hemingway, Godavari, Vol. I (1907), p. 175 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: East Godavari (1979), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. M. V. Rajagopal, Andhra Pradesh District Gazetteers: Warangal (1976), p. 141 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  15. M. V. Rajagopal, Andhra Pradesh District Gazetteers: Warangal (1976), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  16. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 165 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 172 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 168 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 5 (PDF p. 44) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  20. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 260 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (1968), p. A35 (PDF p. 52) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  22. Ch. Purnachandra Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (1981), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  23. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 7 (PDF p. 46) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  24. The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014), ss. 2–4, pp. 1–2 (Gazette copy (opens in a new tab)). ↩

  25. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 231 (Warangal Urban), No. 232 (Warangal Rural), No. 233 (Jayashankar), No. 234 (Jangaon) and No. 235 (Mahabubabad), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 231 (opens in a new tab), 232 (opens in a new tab), 233 (opens in a new tab), 234 (opens in a new tab), 235 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  26. Jaya Rao, District Census Handbook, Khammam District (1986), PDF p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  27. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 8 (PDF p. 47) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  28. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  29. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (1968), p. A39 (PDF p. 56) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  30. A. Chandra Sekhar, Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (1968), p. A40 (PDF p. 57) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  31. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 13 (PDF p. 52) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  32. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 167 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  33. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 15 (PDF p. 54) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  34. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. 17 (PDF p. 56) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  35. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (2006), p. xxix (PDF p. 21) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  36. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District, Part XII-A (Village and Town Directory) (2014), p. 9 (PDF p. 27) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఈ జిల్లాలోని ప్రదేశాలు (7)

ఈ జిల్లాలోని కట్టడాలు (1)

ఈ జిల్లాలో దొరికిన శాసనాలు (2)

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (12)
  1. Ch. Purnachandra Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (opens in a new tab), Registrar General and Census Commissioner, India, 1981, pp. 13. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 162–172. [Public domain]
  3. M. V. Rajagopal, Andhra Pradesh District Gazetteers: Warangal (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh (Government Central Press, Hyderabad), 1976, pp. 1–2, 141. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 174–175, 258, 260. [Public domain]
  5. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (opens in a new tab), Census of India, 1968, A35, A39. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. S. S. Jaya Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (opens in a new tab), Director of Census Operations, Andhra Pradesh, 1986, PDF pp. 17, 21, 23. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Khammam District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2006, xix, xxix, 5, 7–8, 11, 13, 15, 17. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  8. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Khammam District, Part XII-A (Village and Town Directory) (opens in a new tab), Census of India, 2014, pp. 9. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  9. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, Formation / reorganisation of districts, revenue divisions and mandals: final notifications, G.O.Ms. Nos. 221 to 250 (11 October 2016) (opens in a new tab), Government of Telangana (goir.telangana.gov.in), for the Telangana Gazette Extraordinary of 11 October 2016, 2016, PDF pp. 2–3 of each order. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  10. Inspector-General of Police, Andhra Pradesh, The History of the Andhra Pradesh Police (1861-1961) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1961, pp. 260. [Public domain in India]
  11. N. Ramesan, Andhra Pradesh District Gazetteers: East Godavari (revised edition) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh (Government Central Press, Hyderabad), 1979, pp. 2. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  12. Parliament of India, The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014) (opens in a new tab), Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 1 (1 March 2014), 2014, pp. 1–2 (ss. 2–4). [Public domain (Indian enactment; Copyright Act 1957, s. 52(1)(q))]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: