ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ధూళికట్ట

పాత కరీంనగర్ జిల్లాలో హుస్సేనీ వాగుపై ఉన్న గ్రామం. దాని పక్కన 18 హెక్టార్ల ప్రాచీన గోడల పట్టణం ఉంది. వి. వి. కృష్ణశాస్త్రి దాని దక్షిణ ద్వారాన్ని, ధాన్యాగారం గల ఒక రాజభవన సముదాయాన్ని, ఒక కిలోమీటరు ఉత్తరాన ఉన్న బౌద్ధ స్తూపాన్ని తవ్వారు. ఆయన స్తూపాన్ని క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం చివరి నాటిదిగా చెప్పారు. స్థానిక రాజు సమగోప నాణేలు, శాతవాహన రాజు శివశ్రీ పులుమావి వెండి చిత్ర నాణెం ఇక్కడ దొరికాయి.

ధూళికట్ట పాత కరీంనగర్ జిల్లాలోని హుస్సేనీ వాగు అనే వాగు కుడి ఒడ్డున ఉన్న గ్రామం.1 దాని పక్కన మట్టి ప్రాకారాలతో గోడలు కట్టిన ప్రాచీన పట్టణం ఉంది.1 వి. వి. కృష్ణశాస్త్రి (V. V. Krishna Sastry) దాని ద్వారాన్ని, ఒక రాజభవన సముదాయాన్ని, దగ్గరలోని బౌద్ధ స్తూపాన్ని (అవశేషాల గుట్ట) తవ్వారు.123 ఆంధ్ర దేశపు వాయవ్యంలో ఉన్న ఏకైక బౌద్ధ కేంద్రం ధూళికట్ట అని ఆయన అన్నారు.4

గోడల పట్టణం

ధూళికట్ట పెద్దబొంకూరుకు దాదాపు 10 కి.మీ. పడమరగా, అదే వాగుపై ఎగువన ఉంది.15 ఆ పేరు మట్టి కోట అనే అర్థం గల ధూళి కోట నుంచి వచ్చిందని కృష్ణశాస్త్రి సూచించారు.1 గ్రామస్థులు ఇప్పటికీ పాత స్థలాన్ని కోట ప్రాంతం అంటారు.1

పట్టణం 18 హెక్టార్ల మేర ఉండి, మైదానం కంటే దాదాపు 6 మీ. ఎత్తులో ఉంది.1 బయటి నుంచి తవ్విన మట్టితో కట్టిన మట్టి ప్రాకారాలు దానిని చుట్టుముట్టాయి. అలా ఆ కందకాలు అగడ్తగా పనిచేశాయి.1 బహిరంగ గ్రామమైన పెద్దబొంకూరుతో కృష్ణశాస్త్రి దానిని పోల్చి తేడా చూపించారు.1

దక్షిణ ద్వారం

ప్రాకారం ఇప్పటికీ 3 నుంచి 5 మీ. ఎత్తులో, నాలుగు దిక్కులలో ఒక్కో ద్వారంతో నిలిచి ఉంది.2 కృష్ణశాస్త్రి దక్షిణ ద్వారాన్ని తవ్వారు.2 ఒక ద్వార భవనం వెనుక ఆయనకు కాపలా గదులు కనిపించాయి. అవి 4.40 మీ. వెడల్పు గల దారితో వేరైన రెండు పొడవైన మండపాలు.2 మండపాలకు ఇటుక నేలలు ఉన్నాయి.2

ద్వార భవనం పక్కన గోడలో మెట్లు గల ఒక చిన్న గూడు కోయబడింది.26 కృష్ణశాస్త్రి దానిని ఆయుధధారులైన కాపలాదారులు దాక్కునే చోటుగా భావించారు.6 ద్వారం గుండా వెళ్లే దారిని రాళ్లతో వేసి, కంకర, ఇసుకతో కప్పారు.4

రాజభవన సముదాయం

గోడలున్న ప్రాంతం మధ్యలో తవ్వకాలలో మూడు దశల నిర్మాణం గల ఒక రాజభవన సముదాయం దొరికింది.37 మొదటి దశలో రాళ్ల పునాదిపై పెద్ద ఆవరణ గోడ ఉంది.3 అది దాదాపు స్తూపమంత పాతది అని కృష్ణశాస్త్రి భావించారు.3

మూడవ దశలో ఇటుక నేలలు గల పెద్ద మండపాలు, ఒకటి కంటే ఎక్కువ అంతస్తుల భవనాలు, ధాన్యాగారాలు, మురుగు కాలువలతో కూడిన బావులు ఉన్నాయి.7 కృష్ణశాస్త్రి దీనిని సంపద కాలంగా చదివారు.7 ప్రధాన భవనానికి ఒక బహిరంగ ప్రాంగణం చుట్టూ నాలుగు మండపాలు ఉన్నాయి.7

రాజభవన సముదాయం లోపల ఒక ఇటుక ధాన్యాగారం ఉంది.8 దానిలో పూర్తి, అర, పావు పరిమాణాలలో చాలా మట్టి కుండలు ఉన్నాయి. కృష్ణశాస్త్రి వాటిని ధాన్యపు కొలతలుగా భావించారు.8 ధూళికట్టలోని ఒక మురుగు కాలువ ఒకదానిలో ఒకటి అమర్చిన మట్టి గొట్టాలతో చేయబడింది.5

స్తూపం

మట్టికోటకు దాదాపు ఒక కిలోమీటరు ఉత్తరాన కృష్ణశాస్త్రి ఒక బౌద్ధ స్తూపాన్ని కనుగొని, తర్వాత దానిని తవ్వారు.19 ఆయన ప్రకారం అది క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దపు చివరి పాదంలో కట్టబడింది.10 క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దపు మొదటి పాదంలో దానిని చెక్కిన పలకలతో అలంకరించారు.10

స్తూపానికి రాళ్ల పునాదిపై 2 మీ. ఎత్తైన ఇటుక డ్రమ్ ఉంది.10 దాని పైన దాదాపు 5 మీ. ఎత్తైన ఇటుక గుమ్మటం ఉంది. ఒకప్పుడు దాని పైన రాతి గొడుగు ఉండేది.11 తర్వాతి నిర్మాతలు డ్రమ్‌ను వెడల్పు చేసి, నాలుగు వైపులా వేదికలను జోడించారు.11

నలభై ఏడు చెక్కిన పలకలను డ్రమ్‌కు అమర్చారు. వాటిలో చాలా వరకు పూర్తిగా మిగిలి ఉన్నాయి.12 ఒకటి పాదాల రూపంలో మాత్రమే కనిపించే బుద్ధుని కాపాడుతున్న ఐదు పడగల నాగరాజు ముచిలిందుని చూపిస్తుంది.12 దానిపై దాదాపు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దపు తొలి బ్రాహ్మీ అక్షరాలలో (ఒక ప్రాచీన భారతీయ లిపి) చిన్న పేరు శాసనం ఉంది.12 ఇతర పలకలు ధర్మచక్రాన్ని, స్తూపాన్నే చూపిస్తాయి.12

ఎక్కడా బుద్ధుని మానవ రూపంలో చూపించలేదు.12 కాబట్టి కృష్ణశాస్త్రి స్తూపాన్ని బౌద్ధంలోని హీనయాన శాఖకు ఆపాదించారు.912 దానికి రెండు మీటర్ల వాయవ్యంలో ఆయనకు వరండాతో కూడిన భిక్షువుల గదుల వరుస కనిపించింది.13

నాణేలు

కోటిలింగాల నుంచి బాగా తెలిసిన స్థానిక రాజు సమగోప నాణేలు ధూళికట్టలో దొరికాయి.1415 ఇక్కడి తవ్వకాల నుంచి శాతవాహన రాజు వాసిష్ఠీపుత్ర శివశ్రీ పులుమావి వెండి చిత్ర నాణేన్ని అజయ్ మిత్ర శాస్త్రి (Ajay Mitra Shastri) నివేదిస్తారు.16 దాని ముందు వైపు రాజు తల ఉంది.16 వెనుక వైపు అక్షరాలు ప్రాకృతపు ద్రావిడ రూపంలో ఉన్నాయి.16

Footnotes

  1. V. V. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (PhD thesis, Karnatak University, 1978), p. 208 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  2. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 222 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 228 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 226 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  5. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 341 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 223 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  7. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 229 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 335 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  9. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 209 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  10. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 242 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  11. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 243 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  12. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 244 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  13. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (1978), p. 245 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  14. Rachna Shamji Lodaya, An Integrated Approach to the Pre-Satavahana Coinage of the Deccan (PhD thesis, Deccan College, Pune, not before 2011), p. 124 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  15. Lodaya, Pre-Satavahana Coinage of the Deccan (not before 2011), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  16. Ajay Mitra Shastri, Early History of the Deccan: Problems and Perspectives (1987), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

వ్యక్తులు

సమగోప (సామగోప)

తన నాణేల ద్వారా మాత్రమే తెలిసిన రాజు. అవి పాత కరీంనగర్ జిల్లాలోని కోటిలింగాల, పెద్దబొంకూరు, ధూళికట్టలలో, మహారాష్ట్రలోని చంద్రాపూర్‌లో దొరికాయి. కోటిలింగాలలోని మరే రాజు కంటే ఆయన ఎక్కువ నాణేలు జారీ చేశాడు. శాతవాహనులకు ముందరి చివరి స్థానిక రాజుగా, దాదాపు క్రీ.పూ. 52లో సిముకుడు తొలగించినవానిగా రచనా లోడాయ ఆయనను భావిస్తారు. పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయనను శుంగ రాజుగా భావించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. V. V. Krishna Sastry, Proto and Early History of the Karimnagar Region (opens in a new tab), Karnatak University, Dharwar (PhD thesis, supervisor B. K. Gururaja Rao), 1978, pp. 208–209, 222–223, 226, 228–229, 242–245, 335, 341. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Rachna Shamji Lodaya, An Integrated Approach to the Pre-Satavahana Coinage of the Deccan (opens in a new tab), Deccan College Post-Graduate and Research Institute, Pune (PhD thesis, guide V. D. Gogte), not before 2011, pp. 124, 130. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Ajay Mitra Shastri, Early History of the Deccan: Problems and Perspectives (opens in a new tab), Sundeep Prakashan, Delhi, 1987, pp. 31. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: