తెలుగు చరిత్రTelugu History

కరీంనగర్ (పాత జిల్లా)

పాత కరీంనగర్ జిల్లా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఉత్తర తెలంగాణలో, గోదావరికి దక్షిణాన ఉండేది. 1905 వరకు ఇది నిజాం రాజ్యంలోని ఎలగందల్ జిల్లా. ఆ ఏడాది జిల్లా కేంద్రం కరీంనగర్‌కు మారడంతో జిల్లాకు ఆ పట్టణం పేరు వచ్చింది. చెరువులు, తర్వాత మానేరు, శ్రీరాంసాగర్ కాలువలు ఇక్కడి వరి పొలాలకు నీరిచ్చాయి. రామగుండం బొగ్గు, విద్యుత్, సిమెంటు పరిశ్రమల కేంద్రంగా ఎదిగింది. 2016లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం దీన్ని కరీంనగర్, జగిత్యాల, పెద్దపల్లి, రాజన్న జిల్లాలుగా విభజించింది.

పాత కరీంనగర్ జిల్లా ఉత్తర తెలంగాణలో ఉండేది.1 దీని ఉత్తర, తూర్పు సరిహద్దుల వెంబడి గోదావరి నది పారుతుంది.1 జిల్లా కేంద్రం మానేరు నది ఒడ్డున ఉన్న కరీంనగర్ పట్టణం.2 1905లో జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది.13 2016 అక్టోబర్ 11న తెలంగాణ దీన్ని నాలుగు జిల్లాలుగా విభజించింది.13

తొలి చరిత్ర, రాజ్యాలు

2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ ప్రకారం వేములవాడ చాలా తొలి దశలోనే వేములవాడ చాళుక్యుల రాజధాని అయింది.4 ఈ చాళుక్యులు రాష్ట్రకూటుల కింద సామంతులుగా పెద్ద ప్రాంతాన్ని పాలించారు.4 ఈ వంశంలో చివరివాడు మూడవ అరికేసరి అని హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.4 ఈ ప్రాంతపు తొలి పట్టణాల గురించి కోటిలింగాల, ధూళికట్ట, పెద్దబంకూర్ పేజీలు చూడండి.

పన్నెండు, పదమూడు శతాబ్దాల్లో జిల్లాలో చాలా భాగాన్ని వరంగల్ కాకతీయులు పాలించారు.4 ఎలగందల్ కాకతీయుల సరిహద్దు స్థావరం అని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.4 ఈ ప్రాంతం “నిశ్చయంగా వరంగల్ రాజ్యంలో భాగం” అని 1909 గెజిటీర్ అంటుంది.5 వరంగల్ ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో కట్టిన గుర్షల్ గుడి, ఆయన కట్టించాడని చెప్పే ప్రతాపగిరి కోట గురించి కూడా అది చెబుతుంది.5

వరంగల్ పతనం తర్వాత ఈ ప్రాంతం బహమనీ రాజ్యంలో, తర్వాత గోల్కొండ కుతుబ్‌షాహీల చేతిలో ఉంది.5 కుతుబ్‌షాహీ వంశ స్థాపకుడు కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ 1523లో ఎలగందల్, ములగనూర్ కోటలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.6 1687లో గోల్కొండ పతనం తర్వాత ఔరంగజేబు ఈ ప్రాంతాన్ని మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో కలిపాడు.56 కాలేసర్, సోనిపేట, రాజగోపాల్‌పేటల్లో ఆయన మసీదులు కట్టించాడని 1909 గెజిటీర్ చెబుతుంది.5

నిజాం కాలపు జిల్లా

పద్దెనిమిదో శతాబ్దం మొదట్లో ఈ ప్రాంతం అసఫ్‌జాహీల హైదరాబాద్ రాజ్యంలో చేరింది.5 1747లో నిజాం అధికారి జఫరుద్దౌలా ఫ్రెంచి ఇంజనీర్లతో జగిత్యాలలో కోట కట్టించాడు.5 సుమారు 1754లో ఆయన ఎలగందల్ కోటలో ఒక మసీదు కట్టించాడు.5 కదిపితే ఊగే మినారు దానికి ఉందని 1909 గెజిటీర్ చెబుతుంది.5

తర్వాతి కోట అధికారి సయ్యద్ కరీముద్దీన్ ఎలగందల్ కోటకు సుమారు 5 కి.మీ. దూరంలో ఒక గ్రామాన్ని స్థాపించాడని 2001 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.7 దానికి ఆయన తన పేరు మీదుగా కరీంనగర్ అని పేరు పెట్టాడు.7 1866 వరకు గ్రామాలు, తాలూకాల్లో శిస్తు వసూలు చేసే హక్కును గుత్తదారులకు లీజుకు ఇచ్చేవారు.8 ప్రభుత్వం తన వాటాను ధాన్యం రూపంలో తీసుకునేది.8 జిల్లా ఏర్పడ్డాక ప్రభుత్వం ప్రతి రైతుతో నేరుగా వ్యవహరించింది.89 భూమిని ఉజ్జాయింపుగా కొలిచి, అంతకు ముందరి పదేళ్ల సగటు ఆధారంగా శిస్తు రేట్లు నిర్ణయించింది.89

ఎలగందల్ జిల్లాలో తొమ్మిది తాలూకాలు ఉండేవి.1 1905లో జిల్లా కేంద్రం ఎలగందల్ నుంచి కరీంనగర్‌కు మారింది.1 జిల్లా పేరు కూడా కరీంనగర్‌గా మారింది.1 అదే ఏడాది లక్సెట్టిపేట, చెన్నూరు తాలూకాలు ఆదిలాబాద్‌కు, సిద్దిపేట మెదక్‌కు వెళ్లాయి.1 వరంగల్ నుంచి పరకాల తాలూకా వచ్చి చేరడంతో జిల్లాలో ఏడు తాలూకాలు అయ్యాయి.1

1950లో జాగీర్లను (సామంతులకు ఇచ్చిన భూములను) ప్రభుత్వ భూముల్లో కలిపారు.1 అప్పుడు మెట్‌పల్లి ఉప తాలూకా కొత్తగా ఏర్పడింది.1 1953 అక్టోబర్‌లో ఖమ్మం జిల్లా ఏర్పడినప్పుడు పరకాల తాలూకా తిరిగి వరంగల్‌కు వెళ్లింది.1 1956లో ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా ఏర్పడిన తెలంగాణ జిల్లాల్లో కరీంనగర్ ఒకటి.10

1956–2014

1961లో జిల్లా విస్తీర్ణం 4,582 చదరపు మైళ్లు.1 అందులో మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు, ఒక ఉప తాలూకాతో కలిపి ఏడు తాలూకాలు ఉండేవి.1 1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని 23 జిల్లాల్లో ఇది ఒకటి.11

1985లో జిల్లాలోని 14 తాలూకాలను 56 మండలాలుగా మార్చారు.7 ప్రతి మండలానికీ ఒక మండల పరిషత్తు (స్థానిక సంస్థ) ఏర్పడింది.7 1996లో జగిత్యాల డివిజన్‌లోని తొమ్మిది మండలాలతో కొత్త సిరిసిల్ల రెవెన్యూ డివిజన్ ఏర్పడింది.7 ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ఈ జిల్లాను కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంలో చేర్చింది.12

విభజన, 2016

2016 అక్టోబర్ 11న తెలంగాణ ఈ జిల్లాను నాలుగు జిల్లాలుగా విభజించింది:3

దీనిలోని కొన్ని మండలాలు వరంగల్ అర్బన్, జయశంకర్, సిద్దిపేట జిల్లాలకు కూడా వెళ్లాయి.1314

పాలన

1905 తర్వాత జిల్లాలో ఏడు తాలూకాలు ఉండేవి.15 అవి కరీంనగర్, జమ్మికుంట, సుల్తానాబాద్, జగిత్యాల, సిరిసిల్ల, మహదేవపూర్, పరకాల.15 మొదటి తాలూక్‌దారు (జిల్లా అధికారి) జిల్లాను పాలించేవాడు.8 నాలుగు ఉపవిభాగాల బాధ్యతను రెండో, మూడో తాలూక్‌దారులు చూసేవారు.8 ప్రతి తాలూకాకు ఒక తహసీల్దారు (తాలూకా అధికారి) బాధ్యుడు.8

2001 నాటికి జిల్లాలో ఐదు రెవెన్యూ డివిజన్లలో 56 మండలాలు ఉన్నాయి:716

  • కరీంనగర్, 18 మండలాలు
  • జగిత్యాల, 14 మండలాలు
  • సిరిసిల్ల, 9 మండలాలు
  • పెద్దపల్లి, 8 మండలాలు
  • మంథని, 7 మండలాలు16

1905 నుంచి కరీంనగరే జిల్లా కేంద్రం.1

భూమి, వ్యవసాయం, నీరు

1901లో జొన్న ప్రధాన ఆహార పంట.17 సాగైన భూమిలో 45 శాతంలో అదే పండేది.17 దాని తర్వాతి స్థానం వరిది.17 చెరువులు, బావులు కలిసి 183 చదరపు మైళ్లకు నీరిచ్చాయి.17 జిల్లాలో 5,694 చెరువులు ఉన్నా, వాటిలో 1,750కి పైగా పాడుబడ్డాయి.17 చెరువులు, బావులు, అడవుల వల్ల జిల్లాకు కరువు పెద్దగా తాకలేదు.8 కానీ 1897లో వానలు సరిగా పడక పంటలు పోయాయి, ఆ తర్వాత కలరా వచ్చింది.8

1961లో జిల్లాలో 6,990 సాగునీటి వనరులు ఉండేవి.18 వాటి కింద 2,83,137 ఎకరాలు సాగయ్యేవి.18 వాటిలో పెద్దది మానేరు, కూడ్లేరు నదుల మీద కట్టిన మానేరు ప్రాజెక్టు.18 కాకతీయుల కాలంలో కట్టిన శనిగరం చెరువును 1891లో బాగుచేశారు.18 పెద్ద నీటిపారుదల పనులు లేకపోవడం వల్ల జిల్లాలో చెరకు పండించేవారు కాదని, దాని స్థానంలో మిరప పండించేవారని 1961 హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.19

1999–2000 నాటికి నిజామాబాద్ జిల్లాలోని పెద్ద శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు కరీంనగర్‌కు కూడా నీరిచ్చింది.20 ఆ ఏడాది 2,56,184 హెక్టార్లకు సాగునీరు అందింది.20 ఇది సాగైన భూమిలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతులు.20 గొట్టపు బావులు కాక మిగతా బావులు 1,51,923 హెక్టార్లకు, కాలువలు 64,477 హెక్టార్లకు, చెరువులు 31,900 హెక్టార్లకు నీరిచ్చాయి.20 వరి 2,32,535 హెక్టార్లలో పండింది.21 ధాన్యాల్లో దాని తర్వాతి స్థానం మొక్కజొన్నది.21

చేతిపనులు, పరిశ్రమలు

1909లో జిల్లా అంతటా ఇనుప రాయి దొరికేది.17 దాన్ని సాధారణ పద్ధతిలో కరిగించి నాగటి కర్రులు చేసేవారు.17 కోనసముద్రం, ఇబ్రహీంపట్నం ఉక్కుతో చేసిన మేలైన కత్తులు ఒకప్పుడు ప్రసిద్ధి పొందాయి.17 80,000 మందికి పైగా ఉన్న సాలెలు పట్టు, నూలు బట్టలు నేసేవారు.17 సిద్దిపేట, జగిత్యాల పట్టు చీరలు హైదరాబాద్‌కు వెళ్లేవి.17 కోరుట్లలో గ్రామ లెక్కలు రాసేవాళ్ల కోసం ముతక కాగితం తయారయ్యేది.17 కరీంనగర్, మానకొండూరు స్వర్ణకారులు చక్కని వెండి ఫిలిగ్రీ పని చేసేవారు.17

1961లో రామగుండం థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రం రాష్ట్రంలోని పెద్ద కేంద్రాల్లో ఒకటి.22 1952 ఫిబ్రవరి 24న 37.5 మెగావాట్లతో మొదలై, 1961 నాటికి అది 100 మెగావాట్లకు పెరిగింది.22 సింగరేణి కాలరీస్ నడిపే ఒక బొగ్గు గనే జిల్లాలోని ఏకైక పెద్ద పరిశ్రమ.22 బీడీలు చుట్టే పనిలో 7,523 మంది ఉండేవారు.22 వారిలో ఎక్కువ మంది మహిళలు.22

2001 నాటికి బసంత్‌నగర్‌లోని కేశోరాం సిమెంట్స్, రామగుండంలోని 2,100 మెగావాట్ల ఎన్‌టీపీసీ విద్యుత్ కేంద్రం జిల్లాలోని పెద్ద పరిశ్రమల్లో ఉన్నాయి.23 గోదావరిఖనిలోని సింగరేణి కాలరీస్‌లో 33,006 మంది పని చేశారు.23 ముత్యంపేటలో ఒక చక్కెర కర్మాగారం కూడా ఉండేది.23

ప్రజలు

2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్‌లో, 2001 నాటి జిల్లా సరిహద్దుల ప్రకారం లెక్కించిన జనాభా వివరాలు 1901 నుంచి ఉన్నాయి.24 2011 జనాభా వివరాన్ని 2011 హ్యాండ్‌బుక్ నుంచి తీసుకున్నారు.25

జనాభా లెక్కల సంవత్సరంజనాభా
19017,61,431
195114,28,168
196116,21,515
198124,36,323
200134,91,822
201137,76,269

1901లో ఎలగందల్ జిల్లాలో దాదాపు 90 శాతం మంది తెలుగు మాట్లాడేవారు.5 చదవడం, రాయడం వచ్చినవారు 1.8 శాతం మాత్రమే.9

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

  • ఎలగందల్ కోటలోని మసీదును జఫరుద్దౌలా సుమారు 1754లో కట్టించాడని 1909 గెజిటీర్ చెబుతుంది.5 ఆయన 1754లో ఇప్పటి కోటను కట్టించాడని 2001 జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.67 మసీదును కుతుబ్‌షాహీలు కట్టించారని చెప్పుకుంటారని కూడా పేర్కొంటుంది.67

అన్ని జిల్లాల సరిహద్దుల్లో వచ్చిన మార్పుల వివరాలు పటం ఎలా మారింది అనే పేజీలో ఉంది.

Footnotes

  1. A. Chandra Sekhar, Census 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (1965), p. i (PDF p. 19) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15

  2. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 183 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 225 (Karimnagar), No. 226 (Jagitial), No. 227 (Peddapalli) and No. 228 (Rajanna), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 225 (opens in a new tab), 226 (opens in a new tab), 227 (opens in a new tab), 228 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 5 (PDF p. 47) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 177 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  6. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 6 (PDF p. 48) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 7 (PDF p. 49) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  8. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 180 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  9. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. History of the Andhra Pradesh Police (1961), p. 260 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Ch. Purnachandra Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (1981), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014), ss. 2–4, pp. 1–2 (Gazette copy (opens in a new tab)). ↩

  13. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 231 (Warangal Urban), No. 232 (Warangal Rural), No. 233 (Jayashankar), No. 234 (Jangaon) and No. 235 (Mahabubabad), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 231 (opens in a new tab), 232 (opens in a new tab), 233 (opens in a new tab), 234 (opens in a new tab), 235 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  14. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, G.O.Ms. No. 238 (Medak), No. 239 (Sangareddy) and No. 240 (Siddipet), 11 October 2016, final notifications: notification PDF p. 2, Schedule-I PDF p. 3 (archive.org copies of the goir.telangana.gov.in orders: 238 (opens in a new tab), 239 (opens in a new tab), 240 (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  15. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 175 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 8 (PDF p. 50) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  17. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 179 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  18. A. Chandra Sekhar, Census 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (1965), p. xxvii (PDF p. 45) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  19. A. Chandra Sekhar, Census 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (1965), p. ii (PDF p. 20) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩

  20. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 12 (PDF p. 54) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  21. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 11 (PDF p. 53) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  22. A. Chandra Sekhar, Census 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (1965), p. xxiii (PDF p. 41) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  23. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. 16 (PDF p. 58) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  24. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (2006), p. xxxi (PDF p. 23) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  25. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District, Part XII-B (Village and Town wise Primary Census Abstract) (2014), p. 15 (PDF p. 22) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఈ జిల్లాలోని ప్రదేశాలు (8)

ఈ జిల్లాలోని కట్టడాలు (3)

ఈ జిల్లాలో దొరికిన శాసనాలు (3)

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (8)
  1. Ch. Purnachandra Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: Portrait of Population (opens in a new tab), Registrar General and Census Commissioner, India, 1981, pp. 13. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 174–183. [Public domain]
  3. A. Chandra Sekhar (Census of India), Census 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, 1965, i–ii, xxiii, xxvii. [Public domain in India]
  4. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Karimnagar District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2006, xxxi, 5–7, 11–12, 16. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2011, Andhra Pradesh (Series 29): District Census Handbook, Karimnagar District, Part XII-B (Village and Town wise Primary Census Abstract) (opens in a new tab), Census of India, 2014, pp. 15. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. Government of Telangana, Revenue (DA-CMRF) Department, Formation / reorganisation of districts, revenue divisions and mandals: final notifications, G.O.Ms. Nos. 221 to 250 (11 October 2016) (opens in a new tab), Government of Telangana (goir.telangana.gov.in), for the Telangana Gazette Extraordinary of 11 October 2016, 2016, PDF pp. 2–3 of each order. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. Inspector-General of Police, Andhra Pradesh, The History of the Andhra Pradesh Police (1861-1961) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1961, pp. 260. [Public domain in India]
  8. Parliament of India, The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (Act No. 6 of 2014) (opens in a new tab), Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 1 (1 March 2014), 2014, pp. 1–2 (ss. 2–4). [Public domain (Indian enactment; Copyright Act 1957, s. 52(1)(q))]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: