ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఖర్దా

తెలుగు దేశం బయట, పరండా, అహ్మద్‌నగర్ మధ్య కొండలలో ఉన్న చిన్న కోట. 1795 మార్చిలో సంయుక్త మరాఠా సైన్యాలతో యుద్ధంలో రాత్రి భయాందోళనలో తన సైన్యం చెల్లాచెదురైన తర్వాత నిజాం అలీ ఖాన్ ఇక్కడ ఆశ్రయం పొందాడు. చుట్టుముట్టబడిన ఆయన ఖర్దా (కుర్ద్లా) ఒప్పందం ద్వారా తన మంత్రిని అప్పగించి, సంవత్సరానికి ముప్పై ఐదు లక్షల ఆదాయం గల భూభాగాన్ని వదులుకుని, మూడు కోట్ల రూపాయలు ఇస్తానని వాగ్దానం చేశాడు. కర్నూలు నవాబు సైన్యం నిజాం వైపు పోరాడింది.

గ్రాంట్ డఫ్ (Grant Duff) ఖర్దాను “కుర్ద్లా” అని, గ్రిబుల్ (Gribble) “ఖుర్ద్లా” అని రాశారు.12 గ్రాంట్ డఫ్ మాటల్లో అది నిజాం సరిహద్దు నుంచి పరండాకు వెళ్లే దారిలో “కొండలు చుట్టూ ఉన్న చాలా చిన్న కోట”.12 1795లో దీని దగ్గర పీష్వా, నిజాం మధ్య జరిగిన యుద్ధానికి దీని పేరే వచ్చింది. కర్నూలు మాన్యువల్ దాన్ని “కర్డ్లా యుద్ధం” అంటుంది.3 నిజాం సైన్యంలో కర్నూలు నవాబు అశ్వదళం ఉండేది.23 మరాఠాలు, తెలుగు దేశం, అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు) పేజీలు చూడండి.

1795 యుద్ధం

ఎచిసన్ (Aitchison) ఒప్పందాల సంకలనం ప్రకారం, మరాఠాలు చౌత్ (ఆదాయంలో నాల్గవ వంతు) బకాయిలపై తమ హక్కును మళ్లీ లేవనెత్తారు.4 నిజాం బ్రిటిష్ సహాయం కోరాడు.4 మరాఠాలతో ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉన్నందువల్ల గవర్నర్-జనరల్ నిరాకరించాడు.4

పీష్వా మంత్రి నానా ఫడ్నవీస్‌ను తన లెక్కలు స్వయంగా వివరించడానికి తీసుకువస్తామని హైదరాబాద్‌లో నిజాం మంత్రి బహిరంగ సభలో చెప్పాడు.5 1794 డిసెంబర్‌లో నిజాం బీదర్ నుంచి మంజీరా వెంట దండెత్తాడు.6 1795 మార్చిలో 130,000 మందికి పైగా ఉన్న పీష్వా సైన్యం ఆయనను ఎదుర్కొంది.7 దానిలో సింధియా, హోల్కర్, భోంస్లే రాజు రెండవ రఘోజీ దళాలు ఉన్నాయి.7 “మంజీరా నది దగ్గర, పరెండా, ఖుర్ద్లా కోటల మధ్య రెండు సైన్యాలు తలపడ్డాయి” అని గ్రిబుల్ రెండవ సంపుటి చెబుతుంది.8

మార్చి 11న మోహ్రీ కనుమ (పర్వత మార్గం) దిగుతున్న నిజాం ముందు దళంపై దాడి జరిగింది. ఆయన విజయాన్ని జరుపుకోవడానికి ఒక దర్బారు (సభ) నిర్వహించాడు.2 మరుసటి రోజు ఆయన సైన్యం ఖర్దా నుంచి పరండా వైపు కదులుతుండగా, మరాఠాలు పెద్ద సంఖ్యలో కనిపించారు.2 “కర్నూలు నవాబు కొడుకు అలిఫ్ ఖాన్ బాగా మద్దతు ఇచ్చిన” పఠాన్ అశ్వదళం చేసిన ఒక దాడి మరాఠా ముందు దళాన్ని వెనక్కి తరిమింది.29

కానీ రఘోజీ దళం నుంచి వచ్చిన రాకెట్లు, పెరాన్ బెటాలియన్ల ఫిరంగులు నిజాం అశ్వదళాన్ని చెల్లాచెదురు చేశాయి.9 నిజాం వెనక్కి తగ్గి, రేమండ్ నాయకత్వంలోని, ఫ్రెంచి అధికారులున్న తన పదాతిదళాన్ని అనుసరించమని ఆదేశించాడు.9 రాత్రి అనుకోకుండా జరిగిన కాల్పులు భయాందోళనకు దారితీశాయి.110 అప్పుడు “నిజాం అలీ పూర్తిగా భయభ్రాంతుడై కుర్ద్లా గోడల లోపల ఆశ్రయం కోరాడు”. అక్కడ ఆయనను చుట్టుముట్టి, గుండ్లు కురిపించారు.110

మార్చి 15న ఆయన షరతులు అడిగాడు.10 ఆయన వీటికి అంగీకరించాడు:1011

  • తన మంత్రి ముషీర్-ఉల్-ముల్క్‌ను అప్పగించడం10
  • దౌలతాబాద్ కోటతో పాటు పరండా నుంచి తపతి వరకు భూభాగాన్ని వదులుకోవడం10
  • మూడు కోట్ల రూపాయలు ఇస్తానని వాగ్దానం చేయడం10
  • భోంస్లే రాజు కోరికలను పరిష్కరించడం1011

“ఆ యుద్ధంలో ఆ రెండు గొప్ప సైన్యాలూ కలిసి కోల్పోయింది రెండు వందల మంది కూడా లేరు” అని గ్రాంట్ డఫ్ చెబుతారు.11 ఎచిసన్ వదులుకున్న భూభాగాన్ని “ముప్పై ఐదు లక్షల రూపాయల ఆదాయం ఇచ్చేది”గా ఇస్తారు.4 పీష్వా మరణం తర్వాత వచ్చిన అల్లర్ల సమయంలో దానిలో మూడు వంతులు తర్వాత తిరిగి పొందారని ఆయన జోడిస్తారు.412

నవాబు అలిఫ్ ఖాన్ “దాని ప్రకారం 1,400 అశ్వికులతో బయలుదేరి, కార్డ్లా యుద్ధంలో (క్రీ.శ. 1795) ఆయనతో కలిశాడు” అని కర్నూలు మాన్యువల్ చెబుతుంది.3 “మరాఠా అశ్వదళంపై మొదటి దాడి ‘పఠాన్ అశ్వదళానికి అనుకూలంగా’ జరిగింది” అని అది జోడిస్తుంది.3

1875 నాటి గ్రిబుల్ కడప మాన్యువల్ మరో కథనం ఇస్తుంది.13 దానిలో మరాఠాలు “ప్రధానంగా ఎం. రేమండ్ సైనిక నైపుణ్యం వల్ల” ఓడిపోయారు.13 తర్వాత తన అంతఃపుర స్త్రీల వేడుకోలుతో ఖర్దాకు వెనక్కి వెళ్లి నిజాం ఆ విజయాన్ని పోగొట్టుకున్నాడు.13 గ్రిబుల్ History of the Deccan (దక్కన్ చరిత్ర) మాలెసన్‌ను అనుసరించి, వెనక్కి తగ్గమని ఆదేశించే వరకు రేమండ్ పదాతిదళం స్థిరంగా నిలిచిందని వర్ణిస్తుంది.14 నిజాం అలీ ఖాన్ (అసఫ్ జా II), కర్నూలు పేజీలు చూడండి.

Footnotes

  1. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 113 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (4th ed., 1909), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 110 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 111 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 112 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. J. D. B. Gribble and Mary Pendlebury, A History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 114 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  11. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. III (1826), p. 117 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 102 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Gribble and Pendlebury, History of the Deccan, Vol. II (1924), pp. 90–91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

వ్యక్తులు

గులాం అలీ ఖాన్ (మన్సూరుద్దౌలా, బనగానపల్లె)

సుమారు క్రీ.శ. 1790–1822

1790 నుంచి 1820ల మొదటి వరకు బనగానపల్లె జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు కలిగినవాడు). ఆయన బిరుదు మన్సూరుద్దౌలా. తర్వాత ఆ కుటుంబం ఆయనను సంస్థాన స్థాపకుడిగా భావించింది. హుసేన్ అలీ ఖాన్ కొడుకైన ఆయనకు 1783లో టిప్పు సుల్తాన్ జాగీరును ఖరారు చేసి, వెంటనే బహిష్కరించాడు. తన బాబాయి అసద్ అలీ ఖాన్‌తో, నిజాం సైన్యంతో కలిసి 1790లో తమ్మడపల్లె దగ్గర ఆయన దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు. ఆయన ఎక్కువగా హైదరాబాద్‌లో నివసించి, నిజాం సైన్యంలో పోరాడాడు. మరాఠాలతో పోరాటంలో కుడి చేతి పట్టు కోల్పోయాడు. 1800 అప్పగింత ప్రకారం జాగీరు కప్పం లేకుండా కంపెనీ అధీనంలోకి వెళ్లింది. చనిపోయే ముందు ఆయన తన బంధువులకు గ్రామాలను ఉప-జాగీర్లుగా పంచి, తన కొడుకు హుసేన్ అలీ ఖాన్‌ను మస్నద్ (సింహాసనం)పై కూర్చోబెట్టాడు.

రెండవ అలిఫ్ ఖాన్ (కర్నూలు నవాబు)

క్రీ.శ. 1792–1815

1792 నుంచి 1815 వరకు కర్నూలు పఠాన్ నవాబు. ఆయన రణమస్త్ (మునవ్వర్) ఖాన్ మూడవ కొడుకు. కర్నూలు మాన్యువల్ ఆయనను అలూఫ్ ఖాన్ అంటుంది. ఆయన తన అన్న హసన్ అలీ ఖాన్‌ను అణచాడు. 1795లో ఖర్దా దగ్గర నిజాం కోసం 1,400 గుర్రపు సైనికులను నడిపించాడు. టిప్పు సుల్తాన్ కప్పం కోరడాన్ని తిరస్కరించాడు. 1800లో నిజాం కర్నూలు కప్పాన్ని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు. అలిఫ్ ఖాన్ అది చెల్లించవలసినది కాదని అన్నాడు, కానీ తన ఇష్టంతో చెల్లించడానికి ఒప్పుకున్నాడు. 1804లో ఆ చెల్లింపును ఎనిమిది సంవత్సరాలు ఒకటింపావు లక్ష గద్వాల్ రూపాయలుగా, ఆ తర్వాత ఒక లక్షగా నిర్ణయించారు. దానితో పాటు 500 గుర్రపు సైనికులు, 500 కాల్బలం ఇవ్వాలి. ఆయన తన ఇష్టమైన కొడుకు గులాం రసూల్‌ను వారసుడిగా చేయాలని ప్రయత్నించి, పెద్ద కొడుకును బంధించాడు. 1813లో కంపెనీ సైన్యం అతనిని విడిపించింది. ఆయన పాలనను కఠినమైనదిగా గుర్తుంచుకున్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. III (opens in a new tab), Longmans, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1826, pp. 109–117. [Public domain]
  2. J. D. B. Gribble (edited and finished by Mary Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1924, pp. 88–92. [Public domain]
  3. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 4–5. [Public domain]
  4. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 37. [Public domain]
  5. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 102. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: