మొదటి విక్రమాదిత్యుని అముదాలపాడు శాసనం

అముదాలపాడు రేకులు బాదామికి చెందిన మొదటి విక్రమాదిత్యుని దానపత్రం. అవి అలంపురం తాలూకాలో (ఉప జిల్లాలో) దొరికాయి.¹ ఇప్పటి తెలంగాణలో చాళుక్య పాలనకు, రాజు శైవ మతం వైపు మళ్లడానికి అవి ఒక తొలి రికార్డు.¹²

కనుగొనడం

1957 మేలో తెలుగు పత్రిక భారతిలో గడియారం రామకృష్ణ శర్మ ఆ శాసనాన్ని మొదట ప్రచురించారు.¹ వనపర్తికి చెందిన ప్లీడర్ (న్యాయవాది) నారాయణరెడ్డి నుండి ఆయన ఆ రేకులను అరువు తీసుకున్నారు.¹ సుమారు ఇరవై సంవత్సరాల ముందు అలంపురం తాలూకాలోని అముదాలపాడు నివాసి ఒకరి నుండి నారాయణరెడ్డి వాటిని పొందారు.¹

ఆ తాలూకా అప్పుడు హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని రాయచూరు జిల్లాలో, తర్వాత మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో భాగం.¹ డి. సి. సర్కార్ ఆ రేకులను Epigraphia Indica (ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా) XXXIIలో మళ్లీ సంపాదకత్వం వహించారు.¹

నాలుగు రేకులు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్కటి సుమారు ఏడు అంగుళాల పొడవు, మూడు అంగుళాల ఎత్తు.¹ అవి ఒక ఉంగరానికి వేలాడుతున్నాయి. దాని చివరలు చాళుక్యుల వరాహ చిహ్నం ఉన్న ముద్ర కింద బిగించబడ్డాయి.¹ మొదటి, చివరి రేకులపై లోపలి వైపు మాత్రమే రాత ఉంది. మొత్తం 48 పంక్తులు ఉన్నాయి.¹

మొదటి విక్రమాదిత్యుని ఇతర రికార్డుల అక్షరాలకు దగ్గరగా ఉన్న పాత తెలుగు-కన్నడ వర్ణమాలగా సర్కార్ అక్షరాలను వర్ణించారు.¹ భాష సంస్కృతం అని, పదజాలం రాజు ఇతర దానపత్రాల పదజాలానికి దగ్గరగా ఉందని ఆయన కనుగొన్నారు.¹

తేదీ

దానపత్రానికి పాలనలో ఐదవ సంవత్సరం వైశాఖ పౌర్ణమి తేదీ ఉంది.¹ సింహాసనారోహణను 654–55గా తీసుకుని, సర్కార్ దానిని 660 ఏప్రిల్ 30 నాటిదిగా చెప్పారు.¹

ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ రాజు ఆరవ సంవత్సరపు తలమంచి రేకులను 660 జూలై 13 నాటివిగా చెప్పారు.¹ ఈ తేదీని అంగీకరిస్తే, సింహాసనారోహణ 655 ఏప్రిల్ 30, జూలై 13 మధ్య జరిగిందని సర్కార్ గుర్తించారు.¹ తలమంచి శాసనం చూడండి.

దానం

రాజు వంగురవాడి జిల్లాలోని ఇపరుంకల్ గ్రామాన్ని సుదర్శనాచార్యునికి ఇచ్చాడు.² శివ మండలంలో (శివ-మండల-దీక్ష) రాజు దీక్ష సమయంలో గురువుకు చెల్లించాల్సిన దక్షిణ అది.² అప్పుడు రాజు మర్రూర గ్రామంలో ఉన్నాడు.²

సుదర్శనాచార్యుడు ఆ భూమిని ఇరవై ఏడు మంది బ్రాహ్మణుల మధ్య పంచి, తన సొంత భార్యకు ఒక వాటా ఉంచాడు.² సర్కార్ ఆ బ్రాహ్మణులను వేడుకలో సహాయకులుగా భావించారు.³ ఆ కర్మలో తర్వాతి వీరశైవుల (లింగాయతుల) దీక్షతో పోలికను ఆయన చూశారు.³

శర్మను అనుసరిస్తూ, మర్రూర కొల్లాపురం తాలూకాలో కృష్ణాపై ఉన్న చిన్న లేదా పెద్ద మర్రూరు కావచ్చని సర్కార్ భావించారు.⁴ కల్వపర్తి తాలూకాలోని వంగూరు గ్రామంలో వంగురవాడి జిల్లా పేరు మిగిలి ఉందని ఆయన భావించారు.⁴ ఇపరుంకల్‌ను ఆ గ్రామాలకు సుమారు పది మైళ్ల దూరంలోని విపనగండ్లగా గుర్తించడానికి శర్మ మొగ్గు చూపారు.⁴

రాజు శైవ మతంలో దీక్ష తీసుకోవడాన్ని సర్కార్ “చాలా ఆసక్తికరమైన విషయం” అని పిలిచారు.² తొలి చాళుక్యులు వైష్ణవులు. వారికి శైవం వైపు, మాతృ దేవతల వైపు మొగ్గు ఉండేది.²

దానపత్రంలోని వంశావళి (కుటుంబ చరిత్ర) తెలిసిన దావాలనే పునరావృతం చేస్తుంది.⁵ వాటిలో ఒకటి రెండవ పులకేశి అదృష్టానికి అంతరాయం కలిగించిన ముగ్గురు రాజుల గురించిన భాగం.⁵ దీనిని ముగ్గురు పల్లవ రాజుల ప్రస్తావనగా చదవడంలో జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ తప్పు చేశారని సర్కార్ వాదించారు.⁵⁶

“తొలి తెలుగు శాసనం”

Epigraphia Telanganica (ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా, 2023) సంపాదకులు ఈ రికార్డును తెలంగాణ “తొలి తెలుగు శాసనం” అని పిలుస్తారు. అక్కడ తెలుగు అక్షరాల తొలి వాడకంగా వారు దానిని వర్ణిస్తారు.⁷ అయితే దాని లిపి పాత తెలుగు-కన్నడ అని, భాష సంస్కృతం అని వారు గుర్తిస్తారు.⁷ శైవాన్ని పోషించిన మొదటి బాదామి రాజుగా కూడా వారు మొదటి విక్రమాదిత్యుని పిలుస్తారు.⁸

అదే దేశం నుండి తర్వాతి దానపత్రం

ఒక గమనికలో సర్కార్ అలంపురం తాలూకా నుండే వచ్చిన వినయాదిత్యుని పల్లెపాడు రేకులను పేర్కొంటారు.⁹ శర్మ వాటిని 1956లో ప్రచురించారు.⁹ వాటికి వినయాదిత్యుని రెండవ సంవత్సరంలో 682 ఏప్రిల్ 27 తేదీ ఉంది.⁹ నాగర్‌కర్నూల్ తాలూకాలోని పంగల్ వద్ద ఉన్నప్పుడు రాజు వాటిని ఇచ్చాడు.⁹

Footnotes

1. D. C. Sircar, “Amudalapadu Plates of Vikramaditya I, Year 5”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 175 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

2. Sircar, “Amudalapadu Plates” (1959), p. 178 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased, except for the short phrase quoted. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Sircar, “Amudalapadu Plates” (1959), p. 181 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

4. Sircar, “Amudalapadu Plates” (1959), p. 182 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

5. Sircar, “Amudalapadu Plates” (1959), p. 176 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

6. Sircar, “Amudalapadu Plates” (1959), p. 177 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

7. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 8. Cite-only; paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩²

8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 26. Cite-only; paraphrased. ↩

9. Sircar, “Amudalapadu Plates” (1959), p. 175, note 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴