అనవేముని నడుపూరు తామ్రశాసనం

శక 1296 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి ఈ రాగి రేకుల దానపత్రం ద్వారా కొండవీడు రెడ్డి రాజు అన్న-వేముడు నడుపూరు గ్రామాన్ని ఇరవై మంది బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు.¹² తన సోదరి వేమసాని ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సు కోసం ఆయన ఆ దానం చేశాడు. ఆమె పేరు మీద గ్రామానికి వేమపురం అని పేరు మార్చారు.² వేమసాని నల్లనుంకను పెళ్లి చేసుకుందనడానికి ఈ దానపత్రమే ఆధారం.²

రేకులు

అసలు రేకులు సర్ వాల్టర్ ఎలియట్ (Walter Elliot)కు చెందినవి.¹ ఎలియట్ కోసం తీసి, జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) అందించిన రెండు సముదాయాల ముద్రల నుంచి 1895లో ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) దాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు.¹ కవరుపై ఫ్లీట్ రాసిన గమనిక “మూడు రాగి రేకులు … శుభ్రం చేస్తే మంచి స్థితిలో ఉంటాయి” అని వర్ణించింది.¹ వాటికి ఎత్తైన అంచులు, మోకరిల్లిన నంది ఉన్న కోసిన ఉంగరం ఉన్నాయి.¹ వాటిపై తెల్ల రంగులో “21” అని గుర్తు వేశారు, కానీ “అవి ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో చెప్పే లేబుల్ లేదు”.¹

వర్ణమాల తెలుగు.¹ పాఠంలో ఈ భాగాలు, ఈ క్రమంలో, ఉన్నాయి:¹

• పంతొమ్మిది సంస్కృత శ్లోకాలు¹
• సంస్కృత వచనంలో ఇరవై మంది దానగ్రహీతల జాబితా¹
• తెలుగు వచనంలో దానం చేసిన గ్రామ సరిహద్దులు¹
• దానాన్ని ఉల్లంఘించిన వారిని శపించే ఐదు శ్లోకాలు¹
• తెలుగులో చిన్న ముగింపు వాక్యం¹

విషయం

అనవేముని వానపల్లి తామ్రశాసనం (1380) లాగే, ఇది “కొండవీటి”, అంటే కొండవీడు, అన్న-వేముడి దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.¹ అది అదే వంశావళిని ఇస్తుంది.¹ ప్రోలుడి కొడుకు వేముడు. ఆయన శ్రీశైలంలో మెట్ల వరుస కట్టించాడు.¹ వేముడి ఇద్దరు కొడుకులు, అన్న-వోత, అన్న-వేముడు, ఆయన తర్వాత ఒకరి తర్వాత ఒకరు పాలించారు.¹

వసంతోత్సవంలో తన పాత్ర కారణంగా అనవేమారెడ్డికి వసంతరాయ అనే బిరుదు ఉండేది.¹ తెలుగు దేశపు ఒక పౌరాణిక రాజు నుంచి తీసుకున్న పల్లవ-త్రినేత్ర అనే బిరుదు కూడా ఆయనకు ఉండేది.¹

ఆయన సోదరి వేమసాని నల్లనుంక అనే వ్యక్తి రాణి అని చెప్పారు.² ఆమె ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సు కోసం అనవేముడు నడుపూరు గ్రామాన్ని ఇరవై మంది బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు. ఆమె పేరు మీద గ్రామానికి వేమపురం అని పేరు మార్చారు.²

గౌతమి (గోదావరి) ఒడ్డున ఉన్న విజయేశ్వర ఆలయంలో దానం చేశారు.² ఆ గ్రామం గోదావరి తూర్పు ఒడ్డున, కోనస్థలం అనే జిల్లాలో ఉండేది.²

తేదీ, స్థలం

తేదీ శక 1296 కార్తిక పౌర్ణమి, చంద్రగ్రహణం రోజు.² 1373లో గానీ 1374లో గానీ కార్తికంలో చంద్రగ్రహణం లేదని, కాబట్టి తేదీ క్రమబద్ధంగా లేదని ఎస్. బి. దీక్షిత్ (S. B. Dikshit) హుల్ష్‌కు చెప్పారు.²

హుల్ష్ విజయేశ్వర ఆలయాన్ని గోదావరి ఆనకట్ట పడమటి చివర దగ్గర ఉన్న విజయేశ్వరం గ్రామంగా గుర్తించారు.² కోనస్థలాన్ని ఆయన పూర్వ శాసనాలలోని కోనమండలంగా, “గోదావరి డెల్టాకు స్థానిక పేరు” అయిన కోనసీమగా భావించారు.² నడుపూరును ఆయన గుర్తించలేకపోయారు. ఆ కారణంగా వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) ఆ దానపత్రాన్ని గోదావరి జిల్లా జాబితా మొదట్లో ఉంచారు.²³

ప్రాముఖ్యం

ప్రోలయ వేముడి కూతురు వేమసాని నల్లనుంకను పెళ్లి చేసుకుందనడానికి ఈ దానపత్రమే ఆధారం.² వానపల్లి రేకులతో కలిపి చదివితే, కొండవీడు రెడ్ల సొంత శాసనాల నుంచి తీసిన మొదటి చిన్న వంశవృక్షం హుల్ష్‌కు లభించింది.² అమలాపురం తాలూకాలోని పలివెలలో శక 1299 నాటి ఒక తెలుగు శాసనాన్ని కూడా హుల్ష్ గుర్తించారు.² అన-వేమయ-రెడ్డి సేవకుడు ఒకరు చేసిన భూదానాన్ని ఈ శాసనం నమోదు చేస్తుంది.² కొండవీటి రెడ్డి రాజులు పేజీ చూడండి.

Footnotes

1. E. Hultzsch, Nadupuru Grant of Anna-Vema, Saka-Samvat 1296, Epigraphia Indica III (1894–95), p. 286 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹

2. Hultzsch, Nadupuru Grant of Anna-Vema (1894–95), p. 287 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

3. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), pp. 711–712, Godavari No. 5 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩