అనవేముని వానపల్లి తామ్రశాసనం (1380)

కనుగొనడం, రేకులు

గోదావరి జిల్లా అమలాపురం తాలూకాలోని వానపల్లి వద్ద రేకులను “ఒక పాత స్థలంలో కొంత మట్టి తవ్వుతుండగా ఒక పనివాడు కనుగొన్నాడు”.¹ కాకినాడ (అప్పుడు కోకనాడ)కు చెందిన ప్లీడర్ (న్యాయవాది) పి. వి. ఎస్. గోపాలం (P. V. S. Gopalam) 1892 మేలో పురావస్తు సర్వేకు వాటి గురించి నివేదించారు.¹ వాటి యజమాని విస్సాప్రగడ కృష్ణయ్య వాటిని ప్రభుత్వానికి బహూకరించారు.¹ 1894–95లో అప్పుడు మద్రాసు మ్యూజియంలో ఉన్న అసలు రేకుల నుంచి ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) వాటిని సంపాదకత్వం వహించారు.¹

మూడు రేకులకు కొంచెం ఎత్తైన అంచులు ఉన్నాయి, అవి ఒక రాగి ఉంగరానికి వేలాడుతున్నాయి.¹ ఉంగరంపై “మామూలు ముద్రకు బదులుగా” “పవిత్ర వృషభం నంది చక్కగా చెక్కిన, పడుకున్న విగ్రహం” ఉంది.¹ వర్ణమాల తెలుగు, భాష సంస్కృతం.¹ కొన్ని మాటలు తప్ప పాఠం పద్యంలో ఉంది, చివర రాజు సంతకం తెలుగులో ఉంది.¹

విషయం

శాసనం వరాహ రూపంలో విష్ణువు, గణపతి, శివుడి తలపై చంద్రుడి ప్రార్థనలతో మొదలవుతుంది.¹² గంగలాగే విష్ణువు పాదం నుంచి పుట్టిన శూద్ర వర్ణాన్ని అది పేర్కొంటుంది.¹² దానిలో రాజు ప్రోలుడు పుట్టాడు. ఆయన కొడుకు వేముడు శ్రీశైలంలో మెట్ల దారిని, ఒక మండపాన్ని కట్టించాడు.¹² వేముడి కొడుకులు అన్న-వోతుడు, అన్న-వేముడు.¹²

అనవేమారెడ్డి “కొంటోవిటి”, అంటే కొండవీడులో నివసించాడు.³ ఆయనకు జగనొబ్బగండ, క్షురికా-కలి-వేతాళ, కర్పూర-వసంతరాయ అనే ఇంటిపేర్లు (బిరుదులు) ఉన్నాయి.³

ఒక శ్లోకం ఆయన ఆస్థానాన్ని వర్ణిస్తుంది.⁴ ఆయన రత్న సింహాసనంపై కూర్చున్నప్పుడు, “కొందరు ఒక దేశంపై (దేశ) సార్వభౌమత్వాన్ని పొందుతారు, ఇతరులు పల్లకి, చామరం, గొడుగు గౌరవాన్ని పొందుతారు” అని అది చెబుతుంది.⁴ ఇతరులు “తమ (స్వాధీనం చేసుకున్న) రాజ్యాన్ని, (మరి) ఇతరులు సంపదతో నిండిన అగ్రహారాలను” పొందుతారు.⁴ హుల్ష్ దాన్ని “రాజు ఆస్థానంలో రోజువారీ కార్యకలాపాల వృత్తాంతం” అని పిలిచారు.⁴

దానపత్రం అన్న-వేమపురం అని కూడా పిలిచే ఇమ్మడిలంక గ్రామాన్ని ఇమ్మడికి అగ్రహారంగా (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామంగా) ఇచ్చింది.³⁴ ఇమ్మడి లోహిత గోత్రానికి (వంశానికి) చెందినవాడు, మంత్రి మల్లయ కొడుకు.³⁴ ఆయన రాజు మంత్రి, ఆధ్యాత్మిక గురువుగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.³⁴ ఇమ్మడి గ్రామంలో సగాన్ని ఇతర బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు.³⁴

గ్రామం పడమటి సరిహద్దు గోదావరి గౌతమి పాయ.³ రచయిత త్రిలోచనాచార్యుడు చివరలో రెండు శ్లోకాలలో తన సొంత కవిత్వాన్ని స్తుతించుకుంటాడు.³

తేదీ, స్థలం

తేదీని సిద్ధార్థి చక్ర సంవత్సరం, శక 1300 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), మాఘ బహుళ పక్షం పద్నాలుగవ రోజు అని ఇచ్చారు.³ సిద్ధార్థి గడిచిన శక 1301కి సమానమని హుల్ష్ గుర్తించారు.³ ఎస్. బి. దీక్షిత్ (S. B. Dikshit) తేదీని 1380 ఫిబ్రవరి 6, సోమవారం అని ఇచ్చారు.³

వానపల్లికి ఉత్తరాన ఇమ్మడివారిలంక అనే కుగ్రామం ఉందని గోపాలం నివేదించారు.³ కానీ కొన్ని సరిహద్దు గ్రామాలు గోదావరి ఆనకట్ట (డ్యామ్) పైన ఉన్నట్లు కనిపించినందున, అదే దానం చేసిన గ్రామమా అని హుల్ష్ నిర్ణయించలేకపోయారు.³ రంగాచార్య అమలాపురం తాలూకా కింద రేకులను జాబితా చేశారు.⁵

ప్రాముఖ్యం

కొండవీడు రెడ్డి రాజులు గోదావరి డెల్టాలో దానాలు చేయడాన్ని రేకులు చూపిస్తాయి.³²⁶ నడుపూరు దానపత్రంతో పాటు, రాజును కొండవీడులో ఉంచే తొలి రెడ్డి శాసనాలలో ఇవి ఉన్నాయి.³²⁶ అనవేముడి పాలనలో రాజధాని అద్దంకి నుంచి కొండవీడుకు మారిందని వాదించడానికి జె. రామయ్య (J. Ramayya) 1361 నాటి అమరావతి శాసనంతో పాటు వాటిని ఉపయోగించారు.⁷ అనవేముని నడుపూరు తామ్రశాసనం, కొండవీడు పేజీలు చూడండి.

Footnotes

1. E. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema, Saka-Samvat 1300, Epigraphia Indica III (1894–95), p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

2. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema (1894–95), p. 64 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema (1894–95), p. 60 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

4. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema (1894–95), p. 65 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

5. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 714, Godavari No. 18 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. E. Hultzsch, Nadupuru Grant of Anna-Vema, Saka-Samvat 1296, Epigraphia Indica III (1894–95), p. 286 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 12 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩