ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

అనవేమారెడ్డి

మూడవ రెడ్డి రాజు (దాదాపు 1364–1386), ప్రోలయ వేముని చిన్న కొడుకు. ఆయన కొండవీడు నుంచి పాలించాడు. రాజ్యపు దానశాసనాలను గోదావరి డెల్టా వరకు తీసుకువెళ్లాడు. ఐదు తామ్ర దానశాసనాల (పచ్చని తాడిపర్రు 1374, నడుపూరు, పెదపలకలూరు 1378, వానపల్లి 1380, ఇతరాలు) ద్వారా, శ్రీశైలం, ద్రాక్షారామంలలోని శాసనాల ద్వారా ఆయన గురించి తెలుస్తుంది. వసంతోత్సవం కారణంగా ఆయనకు వసంతరాయ అనే బిరుదు వచ్చింది. కవి శ్రీనాథుడికి రెడ్లతో సంబంధం బహుశా ఆయన కాలంలోనే మొదలైంది.

Photograph of one inscribed copper-plate face, upright and narrow, about thirty lines of light Telugu letters on the dark metal, with a raised rim and the ring hole at one end; line numbers printed in the margin.
Photograph of one inscribed copper-plate face, upright and narrow, about thirty lines of light Telugu letters on the dark metal, with a raised rim and the ring hole at one end; line numbers printed in the margin. · N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Government of Andhra Pradesh, 1962) (opens in a new tab) · Public domain in India

అనవేముడు కొండవీటి రెడ్డి రాజులలో మూడవ రాజు.12 ఆయన ప్రోలయ వేముని చిన్న కొడుకు. తన అన్న అనవోతుని తర్వాత సింహాసనం ఎక్కాడు.12 కొండవీడును రాజధానిగా పేర్కొన్న దానశాసనాలు ఉన్న మొదటి రెడ్డి రాజు ఆయనే.1

వానపల్లి ఫలకాలు ఆయనను “(తన) రాజధాని, సంపన్నమైన కొంటోవీటి నగరంలో సింహాసనంపై కూర్చుని ఉన్నట్లు” వర్ణిస్తాయి.1 ఆయన పాలనలోనే రాజధాని అద్దంకి నుంచి అక్కడికి మారిందని జె. రామయ్య (J. Ramayya) నిర్ణయించారు.3

సింహాసనానికి రావడం, తేదీలు

1361లో ధరణికోట దగ్గర రేచర్ల వెలమలు అనవోతుని ఓడించిన తర్వాత అనవేముడు సింహాసనం ఎక్కాడని రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) భావించారు.4 శక 1286 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి తన అన్న కొల్లూరు దానశాసనంలో అనవేముడు కూడా పాలుపంచుకున్నట్లు ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma) కనుగొన్నారు.56 ఆయన అనవేముని పట్టాభిషేకాన్ని 1364గా, ఆయన చివరి శాసనం మన్యంపురం దానశాసనాన్ని 1382గా చెప్పారు.56 ఎన్. రమేశన్ (N. Ramesan) 1364 నుంచి 1386 వరకు అని తీసుకున్నారు.7

దండకావిలి ఆయనకు శక 1284–1295 ఇస్తుంది. రామయ్య శక 1284–1299 (దాదాపు 1362–1377)ను ఇష్టపడ్డారు.8 కృష్ణా మాన్యువల్ మూడవ రాజును స్థాపకుని సోదరుడైన “అళియ వేమారెడ్డి” అని, 1370 నుంచి పాలించాడని చెబుతుంది.9

డెల్టాలో దానశాసనాలు

అనవేముని దానశాసనాలు కుటుంబం పేరును గోదావరి డెల్టా వరకు తీసుకువెళ్లాయి. నడుపూరు దానశాసనం తేదీ శక 1296 (1374–75).1011 దానిని “గౌతమి (అంటే గోదావరి) నది ఒడ్డున ఉన్న విజయేశ్వర దేవాలయంలో”, నల్లనుంక రాణి అయిన తన సోదరి వేమసాని పుణ్యం కోసం ఇచ్చారు.1011 ఆమె పేరు మీద ఆ గ్రామానికి వేమపురం అని పేరు మార్చారు.1011

1380 ఫిబ్రవరి 6 నాటి వానపల్లి ఫలకాలు అమలాపురం తాలూకాలో గౌతమి ఒడ్డున ఉన్న ఇమ్మడిలంక అలియాస్ అన్న-వేమపురాన్ని ఇచ్చాయి.1213 దానిని పొందినవాడు మంత్రి మల్లయ కొడుకు, ఆయన మంత్రి, గురువు అయిన ఇమ్మడి.1213

ఆయన సేవకుడు ఒకరు 1378లో పలివెలలో భూమి ఇచ్చారు.1114 ద్రాక్షారామంలోని 1381 నాటి ఒక శాసనం ఒక అన-వేముడు కట్టించిన కట్టడాలను నమోదు చేస్తుంది.1114 రంగాచార్య ఆయనను కొండవీడు రాజు అంటారు, కానీ ఆయన అదే వ్యక్తి అనేది అనిశ్చితం అని హుల్ట్‌ష్ భావించారు.1114 సోమశేఖర శర్మను అనుసరించి, అనవేముడు నిడదవోలు, రాజమహేంద్రవరంలను తీసుకున్న తూర్పు దండయాత్రను ఎన్. రమేశన్ వర్ణించారు.1516 ఈ కథనంలో ఆయన పిఠాపురం, సింహాచలం వరకు వెళ్లాడు.1516

కృష్ణాకు దక్షిణాన, 1374 ఆగస్టు 22 నాటి పచ్చని తాడిపర్రు దానశాసనాన్ని తెనాలి తాలూకాలోని ఒక కుటుంబం దాచి ఉంచింది.2 అది పచ్చని-తాడిపర్రు గ్రామాన్ని జ్యోతిష్కుడు పెద్దికి ఇచ్చింది.2 దానిని ఆయన ఆస్థాన కవి బాలసరస్వతి రచించాడు.2

1378 డిసెంబర్ 4 నాటి పెదపలకలూరు ఫలకాలను రమేశన్ గుంటూరు దగ్గర కనుగొన్నారు.171819 అవి కొండవీడు, మంగళగిరి మధ్య ఉన్న పెదపలకలూరును అహోబల పండితుడు అనే పండితుడికి, మరో ఎనిమిది మంది బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాయి.171819 దాని 212 పంక్తులలో దాదాపు సగం గ్రామ సరిహద్దులను తెలుగులో వర్ణిస్తాయి.171819 వానపల్లి ఫలకాలు, నడుపూరు దానశాసనం, పచ్చని తాడిపర్రు దానశాసనం, పెదపలకలూరు ఫలకాలు చూడండి.

శ్రీశైలం

శ్రీశైలంలో 1378 జనవరి నాటి ఒక శాసనం, అనవేముడు తన బాబాయి లేదా మామ (uncle) అన్నయ పుణ్యం కోసం వీరమండపం కట్టించాడని నమోదు చేస్తుంది.20 అది ఆయన బిరుదుల పెద్ద జాబితాను ఇస్తుంది.20 “ఈ మండపంలో చాలా మంది వీరులు స్వచ్ఛందంగా తమ తలలను, నాలుకలను కోసుకున్నారు” అని అది జోడిస్తుంది.20 ఆయన శ్రీశైలం శాసనాలలోని ఒక బిరుదును రాజమహేంద్రవరం, నిరవద్య వంటి కోటలను నాశనం చేశానని చెప్పుకోలుగా రమేశన్ చదివారు.15

కుటుంబపు సొంత దానశాసనాలు ఆయన తండ్రికి ఆపాదించే శ్రీశైలం మెట్లను తర్వాతి సంప్రదాయం అనవేముడికి ఆపాదించింది.2122 శ్రీశైలంలో జాబితా చేసిన ఒక శాసనం ఆయన “శ్రీశైలం కొండకు మెట్లు కట్టించాడు” అని చెబుతుంది.21 కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ “శ్రీశైలంపై రాతి దారి”ని ఆయనకు ఆపాదిస్తుంది.22

బిరుదులు, వసంతోత్సవం

వానపల్లి ఫలకాలు ఆయనకు జగనొబ్బగండ, క్షురికా-కేళి-వేతాళ, కర్పూర-వసంతరాయ అనే బిరుదులు ఇస్తాయి.12 ఇ. హుల్ట్‌ష్ (E. Hultzsch) రెండవ బిరుదును, బాకుతో పోరాడేటప్పుడు యుద్ధభూమి భూతం వేతాళుడిని పోలినవాడు అని వివరించారు.13 మూడవ బిరుదును “కర్పూరం, ఇతర పదార్థాలను చల్లే వసంతోత్సవం (హోలీ) వేడుకలో రాజు పాల్గొనేవాడు” అనడానికి గుర్తుగా ఆయన తీసుకున్నారు.13 కాటయ వేముని తొట్టరముడి ఫలకాలు కూడా ఆయనను వసంతరాయ, “వసంత రాజు” అంటాయి.23

వానపల్లి ఫలకాలు ఆయన ఆస్థానాన్ని వర్ణిస్తాయి.13 ఆయన తన రత్న సింహాసనంపై కూర్చుని ఉండగా, “కొందరు ఒక దేశంపై (దేశ) సార్వభౌమత్వాన్ని పొందుతారు”.13 మరికొందరు “పల్లకీ, చామరం, గొడుగు అనే గౌరవాన్ని” (చామరం అంటే వింజామర), మరికొందరు “(జప్తు చేసిన) తమ రాజ్యాన్ని”, మరికొందరు అగ్రహారాలను (బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన గ్రామాలు) పొందారు.13

ఆస్థాన కవులు

ఆయన దానశాసనాలు ఇద్దరు ఆస్థాన కవుల పేర్లు చెబుతాయి.212 బాలసరస్వతి 1377 వరకు ఆయన దానశాసనాలను, ఒక శ్రీశైలం శాసనాన్ని రచించాడు.2 త్రిలోచనాచార్యుడు 1380 నాటి వానపల్లి ఫలకాలను రాశాడు.12

కవి శ్రీనాథుడు “మొదట అనవేముని ఆస్థానంలో వెలుగులోకి వచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది, ఆయనను ప్రశంసించే చాలా పద్యాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి” అని రామయ్య భావించారు.3 రెడ్లతో శ్రీనాథుడి సంబంధం “బహుశా అన-వేముని పాలనలో మొదలైంది, ఆయన మంత్రికి శ్రీనాథుడు తన శృంగారనైషధాన్ని అంకితం ఇచ్చాడు” అని హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) జోడించారు.24

కుటుంబం

ఆయన సోదరి వేమసాని నల్లనుంకను పెళ్లి చేసుకుంది.11 సూయెల్ వంశావళి వారి కూతురు హేమాంబికను విజయనగర రాజు మొదటి దేవరాయల రాణిగా చెబుతుంది.25 అనవేముని దానశాసనాలు ఒక కొడుకు పేరు చెప్పవు.323 ఆయన మరణం తర్వాత కిరీటం ఆయన సోదరుని కొడుకు కుమారగిరికి వెళ్లింది.323

Footnotes

  1. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema (1894–95), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. A. Rangaswami Saraswati and N. Lakshminarayan Rao, Three Copper-plate Inscriptions of the Reddis, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 270 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. J. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema, A.D. 1345, Epigraphia Indica VIII (1905–06), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (1948), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (1962), p. 165 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Ramayya, Madras Museum Plates of Vema (1905–06), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. E. Hultzsch, Nadupuru Grant of Anna-Vema, Saka-Samvat 1296, Epigraphia Indica III (1894–95), p. 286 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Hultzsch, Nadupuru Grant of Anna-Vema (1894–95), p. 287 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  12. E. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema, Saka-Samvat 1300, Epigraphia Indica III (1894–95), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Hultzsch, Vanapalli Plates of Anna-Vema (1894–95), p. 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  14. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 744, Godavari No. 352 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 167 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 168 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 185 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), p. 186 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. Ramesan, Copper Plate Inscriptions, Vol. I (1962), pp. 190–191 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 954, Kurnool No. 456 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 959, Kurnool No. 489-L (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District (1886), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. J. Ramayya, Tottaramudi Plates of Kataya-Vema, Saka-Samvat 1333, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 319 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  24. J. Ramayya, Three Inscriptions of the Reddis of Kondavidu, Epigraphia Indica XI (1911–12), p. 315, note by H. Krishna Sastri (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 385 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (13)

రాజవంశాలు

కొండవీటి రెడ్డి రాజులు

సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424

పంట రెడ్డి కుటుంబానికి చెందిన తెలుగు రాజవంశం. కాకతీయుల పతనం తర్వాత తీరంలో ఎదిగి, సుమారు 1325 నుండి 1420ల వరకు సుమారు వంద సంవత్సరాలు, మొదట అద్దంకి నుండి, తర్వాత కొండవీడు కొండ కోట నుండి పాలించింది. ప్రోలయ వేమ నుండి రాచ వేమ వరకు దాని ఆరుగురు రాజులు శ్రీశైలానికి, సముద్రానికి మధ్య ఉన్న దేశాన్ని, కొన్నిసార్లు గోదావరి డెల్టాను పట్టుకున్నారు. వారు శ్రీశైలం, అహోబిలంలలో మెట్ల వరుసలు కట్టించారు. రేచర్ల వెలమలతో, విజయనగరంతో, బహమనీలతో పోరాడారు. ఎఱ్ఱాప్రెగడ, శ్రీనాథుడు రచనలు చేసిన ఆస్థానాన్ని నిర్వహించారు. కుమారగిరి కాలంలో రాజ్యపు తూర్పు సగం రాజమహేంద్రవరం వద్ద వేరే రాజ్యమైంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. III (1894–95) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1895, pp. 59–60, 64–65, 286–287. E. Hultzsch, Vanapalli plates and Nadupuru grant of Anna-Vema (Nos. 10 and 39). [Public domain]
  2. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 319. J. Ramayya, Tottaramudi plates of Kataya-Vema (No. 46). [Public domain]
  3. Archaeological Survey of India, Epigraphia Indica, Vol. VIII (1905–06) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1906, pp. 11–12. J. Ramayya, Madras Museum plates of Vema (No. 3). [Public domain]
  4. Sten Konow (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XI (1911–12) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1912, pp. 315. J. Ramayya (No. 33), note by H. Krishna Sastri. [Public domain]
  5. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 269–270. Pachchanitandiparru grant of Anna-Vema (No. 41 B); paraphrased. [Public domain in India]
  6. N. Ramesan, Copper Plate Inscriptions of Andhra Pradesh Government Museum, Hyderabad, Vol. I (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 6) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1962, pp. 167–168, 185–191. Pedapalakaluru plates; paraphrased. [Public domain in India]
  7. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 713, 744, 954, 959. [Public domain]
  8. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 195, 199, 201–202, 385. Paraphrased. [Public domain in India]
  9. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 10. [Public domain]
  10. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 24. [Public domain]
  11. M. Somasekhara Sarma, History of the Reddi Kingdoms (circa 1325 A.D. to circa 1448 A.D.) (opens in a new tab), Andhra University, Waltair (Andhra University Historical Series No. 38), 1948, pp. 43–44, 47. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: