నందంపూడి శాసనం

కనుగొనడం, ప్రస్తుత స్థానం

ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) గోదావరి జిల్లా కలెక్టర్ నుంచి ఆ రేకులను పొందారు. 1897 నాటికి అవి మద్రాసు మ్యూజియంలో ఉన్నాయి.¹ హుల్ష్ తీసిన ముద్రల నుంచి ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) వాటిని సంపాదకత్వం వహించారు.¹ “అవి ఎక్కడ, ఎవరి చేత కనుగొనబడ్డాయో సమాచారం లేదు” అని ఆయన రాశారు.¹

దానం చేసిన గ్రామం నందంపూడి రెండేరులు-నడిమి-విషయం, అంటే “రెండు నదుల మధ్య ఉన్న జిల్లా”, అనే జిల్లాలో ఉండేది.² మరో పిఠాపురం శాసనంలో పేర్కొన్న సింధుయుగ్మాంతర-దేశంకు ఇది తెలుగు పేరు అని హుల్ష్ కీల్‌హార్న్‌కు చెప్పారు.² పేర్కొన్న ఇతర ప్రదేశాలను కీల్‌హార్న్ గుర్తించలేకపోయారు.²

భౌతిక వర్ణన

రాగి రేకుల దానపత్రం అంటే రాగి రేకులపై చెక్కిన శాసన పత్రం. అది సాధారణంగా భూదానాన్ని నమోదు చేస్తుంది. దానగ్రహీత దాన్ని హక్కు పత్రంగా ఉంచుకునేవాడు. దీనికి ఐదు రేకులు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్కటి 10 అంగుళాల కంటే కొంచెం ఎక్కువ వెడల్పు, సుమారు 5 అంగుళాల ఎత్తు ఉంది.¹ మొదటి, చివరి రేకులపై ఒక వైపు మాత్రమే రాత ఉంది.¹ వాటి ఎత్తైన అంచులు రాతను బాగా కాపాడాయి.¹

దానపత్రం వచ్చేసరికే రేకులను పట్టి ఉంచే ఉంగరాన్ని కోసేశారు.³ దాని గుండ్రని ముద్ర ఒక వరాహాన్ని, సూర్యచంద్రులను, చామరాలను (వింజామరలను), శంఖాన్ని, డమరుకాన్ని, అంకుశాన్ని, ఒక పువ్వును, ఒక సింహాసనాన్ని చూపిస్తుంది.³ దానిపై తెలుగు అక్షరాలలో శ్రీ-త్రిభువనాంకుశ అని ఉంది.³

రాత అదే దక్షిణ లిపి రెండు దశలను చూపిస్తుంది.³ 50వ పంక్తి వరకు అక్షరాలు రెండవ అమ్మరాజు రాగి రేకుల అక్షరాలను పోలి ఉన్నాయి.³ మిగిలినవి ఈ దానపత్రంలో పేర్కొన్న లేఖకుడు గండాచార్యుడు రాసిన మొదటి రాజరాజు కొరుమెల్లి రేకులతో సరిపోతాయి.³ మూడవ రేకుపై పూర్వ అక్షరాలను సుత్తితో కొట్టి చదును చేసి, మళ్లీ చెక్కారు.³ మొదటి మూడు రేకులు “మొదట కొంచెం పూర్వపు దానపత్రంలో భాగం” అని, వాటిని మళ్లీ వాడారని కీల్‌హార్న్ నిర్ధారించారు.³

భాష, విషయం

80–88 పంక్తులలోని సరిహద్దుల వర్ణన తప్ప భాష సంస్కృతం. ఆ వర్ణన తెలుగులో ఉంది.³ సంస్కృత భాగంలో 28 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.³ రాజుల వంశ చరిత్ర కొరుమెల్లి రేకులను, చెల్లూరు రేకులను అనుసరిస్తుంది.⁴

రాజరాజ-విష్ణువర్ధనుడు పూర్వ రాజు విమలాదిత్యుడికి, చోళ వంశపు రాకుమారి కుందవదేవికి పుట్టిన కొడుకు అని దానపత్రం చెబుతుంది.⁴ ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని కూడా అది ఇస్తుంది. కీల్‌హార్న్ ఆ రోజును 1022 ఆగస్టు 16కు సమానం చేశారు.⁴

రాజును మహేశ్వరుడి (శివుడి) పరమ భక్తుడిగా పిలుస్తారు.⁴² ఆయన జిల్లా రైతులను సంబోధిస్తాడు.⁴² చంద్రగ్రహణ సందర్భంగా ఆయన నందంపూడిని అన్ని పన్నుల నుంచి మినహాయించి అగ్రహారంగా (ఒక బ్రాహ్మణుడు పొందిన గ్రామంగా) ఇస్తాడు.⁴²

దానగ్రహీత మంత్రి అకలంకశంకణుడి వంశీయుడు నారాయణుడు.⁴ “సంస్కృత, కర్ణాట, ప్రాకృత, పైశాచిక, ఆంధ్ర భాషలలో” పద్య రచనా నైపుణ్యం వల్ల నారాయణుడిని కవిరాజశేఖర అని పిలిచేవారు.⁴ తెలుగు సరిహద్దుల భాగం చెరువులు, తాటి, చింత, మర్రి చెట్లు, పొరుగు గ్రామాల పొలాలు కలిసే చోట్ల ద్వారా గ్రామ సరిహద్దులను గుర్తిస్తుంది.²

తేదీ

దానపత్రం తేదీ రాజు 32వ పాలనా సంవత్సరం (నిరంతర శకంలో కాకుండా, పట్టాభిషేకం నుంచి లెక్కించే సంవత్సరాలు).² 32వ సంవత్సరం సుమారు 1053 ఆగస్టు 16 నుంచి 1054 ఆగస్టు 16 వరకు సాగిందని కీల్‌హార్న్ భావించారు.² ఆ వ్యవధిలో, నిజానికి 1053 జూన్, 1055 ఏప్రిల్ మధ్య, ఒకే ఒక చంద్రగ్రహణం వచ్చింది.² అది 1053 నవంబరు 28, ఆదివారం వచ్చింది. కాబట్టి అన్ని విధాలా అదే దానం జరిగిన రోజు.²

నన్నయ ప్రశ్న

ముగింపు పంక్తులు ఆదేశాన్ని అమలు చేసిన అధికారిని (కటకాధిరాజు), లేఖకుడు గండాచార్యుడిని, “శ్లోకాల రచయిత” నన్నియభట్టును పేర్కొంటాయి.² సంపాదకుడిగా ఒక పాదసూచికలో హుల్ష్ ఈ వ్యక్తి గురించి ఒక సూచన చేశారు.⁵ ఆయన “బహుశా రాజ్యమహేంద్రికి చెందిన రాజరాజు ఆశ్రయం పొందిన, మహాభారతపు మొదటి తెలుగు అనువాదకుడు నన్నయభట్టు ఒకరే కావచ్చు” అని ఆయన రాశారు.⁵ రాజధాని రాజమహేంద్రవరంలో ఉన్న రాజరాజు పాలనలోనే గోదావరి గెజిటీర్ కూడా తెలుగు మహాభారతంను ఉంచుతుంది.⁶

రెండు హెచ్చరికలు వర్తిస్తాయి. మొదటిది, మొదటి మూడు రేకులు పాత దానపత్రం నుంచి వచ్చినవి కాబట్టి, రచయిత గురించిన ప్రకటన 1–49 పంక్తులలోని శ్లోకాలకు “బహుశా” వర్తించదని కీల్‌హార్న్ గుర్తించారు.³ అనేక శ్లోకాలు కొరుమెల్లి రేకుల శ్లోకాలను పునరావృతం చేస్తాయి లేదా నకలు చేస్తాయి.³ రెండు దానపత్రాలలోనూ పేర్కొన్న కవులు “తమకు ఆపాదించిన శ్లోకాలలో కొన్నింటిని మాత్రమే రచించి ఉండటానికి చాలా అవకాశం ఉంది” అని ఆయన భావించారు.³

రెండవ హెచ్చరిక సూయెల్ (Sewell) కాలక్రమానికి సంబంధించినది.⁷ అది ఈ దానపత్రాన్ని “కవి నన్నయ భట్టుకు” ఒక గ్రామ దానంగా వర్ణిస్తుంది.⁷ అయితే కీల్‌హార్న్ సంచికలో దానగ్రహీత నారాయణుడు, నన్నియభట్టు రచయిత మాత్రమే.⁷⁴

ప్రాముఖ్యం

తెలుగు సంప్రదాయం నన్నయ మహాభారతంను ఆపాదించే రాజరాజ నరేంద్రుడి పాలనా కాలపు, నిశ్చితంగా తేదీ ఉన్న పత్రం ఈ దానపత్రం. అది నన్నయ సంస్కృత శ్లోకాలను భద్రపరిచి ఉండవచ్చు.⁴⁵ తెలుగు (ఆంధ్ర)తో సహా ఐదు భాషలలో రాసినందుకు అదే కాలపు ఒక కవిని అది పొగుడుతుంది.⁴⁵

అప్పటికి మిగిలి ఉన్న అతి పురాతన తెలుగు రచన నన్నయ మహాభారతం అని 1928లో కె. వి. లక్ష్మణరావు (K. V. Lakshmana Rao) రాశారు.⁸ దాని రచయితను రాజమహేంద్రవరంలోని మొదటి రాజరాజు ఆస్థాన కవిగా ఆయన వర్ణించారు.⁸ అందువల్ల తెలుగు కవిత్వం 11వ శతాబ్దం కంటే ముందు మొదలు కాలేదని చాలా మంది తెలుగు పండితులు నమ్మారని ఆయన గుర్తించారు.⁸ అద్దంకి శాసనం వంటి శాసనాలు తర్వాత ఆ అభిప్రాయాన్ని తలకిందులు చేశాయి (అద్దంకి శాసనం పేజీ చూడండి).⁸

సంచిక

ఎఫ్. కీల్‌హార్న్, “Nandamapundi Grant of Rajaraja I, Dated in His Thirty-Second Year [A.D. 1053]”, Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) IV, నం. 43, పుటలు 300–309, పాఠం, సంక్షిప్త అనువాదంతో.¹

Footnotes

1. F. Kielhorn, “Nandamapundi Grant of Rajaraja I”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 300 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Kielhorn, “Nandamapundi Grant”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 303 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

3. Kielhorn, “Nandamapundi Grant”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 301 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

4. Kielhorn, “Nandamapundi Grant”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 302 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

5. E. Hultzsch, editorial note in Kielhorn, “Nandamapundi Grant”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 303 n. 3 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari (1907), p. 21 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 74 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

8. K. V. Lakshmana Rao, “The Addanki Stone Inscription of Pandaranga”, Epigraphia Indica XIX (1928), p. 273 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴